Un artigo de XESÚS ALONSO MONTERO

Un profesor da Universidade da Coruña, o doutor José Ignacio Pérez Pascual, publicou hai meses a biografía do filólogo máis sabio dos romanistas hispanos: Ramón Menéndez Pidal (Punto de Vista Editores, 2019). Trátase, en realidade, da segunda edición desta magna monografía, moi ampliada e renovada. Eu penso volver sobre tan esclarecedor traballo, pero hoxe só quero reparar nun episodio da vida de Menéndez Pidal (1869?1968), nado, como é ben sabido, na Coruña, cidade na que pasou só once meses. Trasladada a familia a Asturias, terra das súas raíces, o neno e adolescente Ramón pasa moitas tempadas en Pajares del Puerto, onde aprende o bable local. Mergullouse tanto nese universo que, con 21 anos, xa lle escribía cartas nesta fala astur ao gran filólogo portugués José Leite de Vasconcelos; en bable está un conto por el recolleito, de novo, nesas terras, e que publicou nun xornal asturiano, El porvenir de Laviana, no ano 1891. Tiña o autor 22 anos e estreábase como investigador. Pois ben, xa case centenario don Ramón, o 9 de marzo de 1965, sufriu unha trombose cerebral que o deixou sen fala algún tempo. Ao autor desta minuciosa e sólida biografía chámalle a atención que as primeiras palabras de don Ramón, xa recobrada a fala, fosen «en bable». Hai que supoñer que existen moitos outros casos, sobre todo entre filólogos, nos que os que «renacen» ou «resucitan», despois dun trauma especial no corpo e no espírito, volven á lingua da infancia, volven á casa, se, como quería Rilke, a infancia é a patria do home.

Tamén Stefan Zweig, o sagaz biógrafo, se estraña de que Erasmo de Rotterdam (1446?1536) tivese un comportamento semellante no transo da súa morte. Lémbrese que Erasmo, gloria do humanismo europeo, falou e escribiu sempre en latín nos moitos países que visitou, e que o latín era para este sabio pensador e filólogo holandés o esperanto fraternal da causa da paz entre as nacións. Conta Stefan Zweig que Erasmo sostivo, nos minutos finais da súa vida, unha conversa con dous eminentes teólogos, conversa, loxicamente, desenvolta en latín. Conta máis: conta que faltándolle xa o alento a aquel gran sabio, proferiu en holandés dúas palabras aprendidas de neno na súa patria («lieve God»: «bendito sexa Deus»).

Non hai moito contáronme unha historia lingüística do país, do noso país, que se portén coas dúas aquí esbozadas. Arredor de 1920, Beatriz, da cidade da Coruña, de seis aniños, pasaba as vacacións de verán nunha aldea de Sada, daquela totalmente galegófona, e alí, coa súa avoa, a señora Sofía, que non sabía o castelán, mergullábase no galego de tal xeito que, xa de volta na Coruña, nos primeiros días non falaba noutro idioma ata que a familia e o entorno, coas bromas do caso, facíanlle volver á lingua mesocrática da cidade. Beatriz medrou, estudou, casou, tivo fillos e mesmo ascendeu un pouco de condición social, todo resolto e adornado co idioma castelán. Alá polo ano 2000, Beatriz, vítima do alzhéimer, certo día diríxese a fillos, netos e achegados nun idioma que deixara de practicar había sete décadas: no idioma daquela aldea de Sada, no idioma enxebre da avoa Sofía.

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]