Eduardo Torres-Dulce publica unha detallada análise do filme de John Ford

John Ford, entre las estrellas del filme, James Stewart y John Wayne

John Ford, entre las estrelas do filme, James Stewart e John Wayne.

Escrito por XESÚS FRAGA

Hai películas que marcan para sempre. No Nadal de 1962, Eduardo Torres-Dulce Lifante (Madrid, 1950) viu por primeira vez O home que matou a Liberty Valance en compaña dos seus irmáns Miguel Ángel e Conchita, quen aos seus 8 anos referíase á película como «Tipi Balas». As entradas custeáronas cos aforros de pagas e aguinaldos -«a nosa illa do tesouro», rememora Torres-Dulce -, un diñeiro que investiron ata as últimas pesetas en ver repetidas veces a película de John Ford. Foron aquelas proxeccións que plantaron unha semente, que ha ir crecendo coa lenta e silenciosa solemnidade das árbores maxestosas, ata aflorar nun libro: O asasinato de Liberty Valance (Hatari! Books).

O volume, que xa se atopa nas librerías, é unha auténtica autopsia dun filme que vira ao redor dun misterio que á súa vez ten como referencia un cadáver. Unha análise minuciosa de todos os aspectos técnicos, desde o relato de Dorothy M. Johnson que Ford adaptou, o guión, a rodaxe e infinidade de detalles relacionadas coa interpretación, a fotografía ou a música. Pero a formación como xurista de Torres-Dulce non pasou por alto o exame dos dilemas morais que expón O home que matou a Liberty Valance, como tampouco quedou en saco roto a pegada da súa historia naquel neno de 12 anos que a viu por primeira vez: Torres-Dulce apela a Savater e A infancia recuperada para ilustrar como os libros e as películas permiten «proxectar unha vida en soños» que se converte nunha «vida de reposto». Unha dimensión sentimental que se fai imprescindible no filme de Ford, cuxa narración fragmentaria «esixe a participación emocional do espectador».

El director supervisa el rodaje de una escena

O director supervisa a rodaxe dunha escena.

Diferentes lecturas

O asasinato de Liberty Valance propón múltiples achegamentos a unha película que admite diferentes lecturas. «Pode entenderse como un wéstern noir ou un thriller político, un melodrama amoroso ou un ensaio sobre a Historia e a historia, a lei e a violencia. A riqueza da película é que abarca todos eses xéneros», escribe Torres-Dulce.

O autor acode ás mesmas raíces da historia, o relato que Johnson publicou en 1949 en Cosmopolitan e por cuxa adaptación Ford pagou 7.500 dólares. O director traballou con dous guionistas de ideas contrapostas, Goldbeck -liberal- e Bellah -reaccionario-, para trasladar a narración á gran pantalla, un tránsito que dotou á historia de maior lirismo e épica que sobre a páxina.

O elenco tamén merece unha análise minuciosa no libro, empezando polas dúas estrelas, James Stewart e John Wayne. Torres-Dulce documenta as tensións entre este último actor e Ford, para abordar tamén os traballos de Le Marvin e Vera Miles, ademais dunha ampla galería de secundarios que son tratados coa minuciosidade á altura do propósito enciclopédico do libro: 400 páxinas que non deixan aspecto do asasinato de Liberty Valance sen tratar.

A fotografía, cun branco e negro case «claustrofóbico», unha decisión de autor fronte á popularización da cor, merece tamén o seu propio estudo, do mesmo xeito que cuestións de narrativa e simboloxía. Por exemplo, as secuencias de trens en movemento que abren e pechan o filme, ou a impactante escena do cadaleito, clave no xeito de contar de Ford, que foxe de formulacións retóricos e que moitas veces condensa en planos fugaces os auténticos significados. «En John Ford ningún plano é superfluo, ningunha secuencia pode entenderse illada do conxunto armonioso, moitas veces sutil, aparentemente ambiguo, cando en realidade é misterioso, pola complexa personalidade do artista empeñado en non revelar do todo o seu propósito, en reservarse, moi no estilo de Henry James, unha decisión que só pertence ao narrador e aínda máis aló aos propios personaxes do relato e aos espectadores cando se penetran na poesía dos planos», subliña Torres-Dulce.

Traidores e heroes

Localizacións emblemáticas na película, como o rancho ou a escola, ocupan varias páxinas do libro, do mesmo xeito que o uso de Ford das elipses, o tratamento dos arquetipos do heroe e o traidor ou o papel da música na narración cinematográfica. Todo un abano de perspectivas sobre un clásico do cine que se completa cunha biografía, cartas entre Ford e Dorothy M. Johnson e o relato orixinal do home que matou a Liberty Valance. Unha declaración de amor, tamén, ao cine, que só pode acabar dun xeito: co rótulo «The End».

 

[Imaxes: HATARI! BOOKS – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]