Achan unha edición ilegal cun texto temperán do seu drama «O castigo sen vinganza»

Lope de Vega, retratado con la cruz de caballero de la Orden de Malta. A la derecha, la edición ilegal que recoge el primer título que figuró en el autógrafo, «Un castigo sin venganza» (y no «El castigo sin venganza»)

Lope de Vega, retratado coa cruz de cabaleiro da Orden de Malta. Á dereita, a edición ilegal que recolle o primeiro título que figurou no autógrafo, «Un castigo sen vinganza» (e non «O castigo sen vinganza»)

Por G.N.

Aínda que os usurpadores non contaban con ferramentas tan sofisticadas como as que ofrecen Internet e a era dixital, os creadores do Século de Ouro xa sufrían o pirateo das súas obras, no que eran auténticas vulneracións dos dereitos de propiedade sobre a súa produción intelectual. Tal afirmación queda corroborada polo traballo de investigadores das universidades Autónoma de Barcelona (UAB), de Valladolid (UVA) e de Salamanca (USAL), que acharon e identificaron na Biblioteca Nacional de España un exemplar único no mundo, que contén unha primeira versión do castigo sen vinganza descartada polo autor, Félix Lope de Vega , e que puido ser a primeira impresión que se fixese deste texto teatral. «A perfecta tensión dramática desta traxedia, a profundidade na caracterización dos seus protagonistas e a súa calidade lírica elevábana por amais doutras pezas súas, converténdoa non só nunha excepcional obra de madurez, senón nunha das mellores traxedias de todos os tempos», sosteñen os investigadores Alejandro García-Reidy (USAL), Ramón Valdés Gázquez (UAB) e Germán Vega García-Luengos (UVA) nun artigo publicado en revístaa Anuario Lope de Vega .

E é que O castigo sen vinganza foi moi especial para Lope de Vega. Tanto é así que o 6 de setembro de 1635, dez días despois da súa morte, representouse en palacio ante Felipe IV. Tiña case setenta anos cando a rematou -aínda que aínda sometería o texto a pequenos cambios adicionais- o 1 de agosto de 1631, un tempo en que empezaban xa a desafialo os novos poetas -«os paxaros novos», dicía el-, entre outros, Calderón da Barca. Para a construción da súa trama bebeu dunha novella de Matteo Bandello, fonte da que botara man durante anos para outras comedias. Xa desde o título dialoga con certos dramas da época que «articulaban esas coordenadas de traxedia e honra ao redor da idea de vinganza».

Manuscrito de Boston

Na Biblioteca Pública de Boston consérvase o manuscrito autógrafo, que se pode consultar na Rede. É considerado polos estudosos unha inestimable xoia de man do propio Lope, pois contén riscadas, adicións, correccións e reescrituras, que permiten seguir o seu proceso creativo. Pero o que agora se atopou ten tamén, segundo os expertos, un interese enorme, por todo o que implica: moi probablemente a primeira edición da traxedia, nunha edición solta -non nun volume de doce obras, as usuais «partes de comedias»- e descoñecida ata agora.

A edición foi ilegal, pirata, subliñan os investigadores, xa que carece dos obrigatorios datos de imprenta, o que ata agora ocultara a súa importancia e dificultado o seu coñecemento. «É moi posible que esta nova edición derive do que se coñece como un manuscrito de compaña cedo, é dicir, un manuscrito dos que se copiaban nas compañas de teatro para a súa posta en escena», detallan estes especialistas.

O seu achado subliña o gran interese que o texto espertou incluso antes de que a obra alcanzase a súa redacción definitiva. Aproveitando ese éxito cultivado, e nunha operación digna dun publicista actual, o impresor engadiu tras o título un lema que dicía Cando Lope quere…, e que parece aludir precisamente a «ese ambiente de rivalidade que enfebrecía ao público do que era o gran entretemento de masas da época, o teatro». É a primeira edición que usa este lema. Ata agora só se documentou nunha moito máis tardía.

Segundo García-Reidy, Valdés e Vega, a edición descuberta puido ser a primeira impresión da obra de Lope, o que se denomina edición príncipe (editio princeps, en latín). «O texto do impreso debeu de orixinarse moi cedo, incluso antes das primeiras edicións coñecidas ata agora, porque recolle o primeiro título que figurou no autógrafo Un castigo sen vinganza (e non O castigo sen vinganza) e, doutra banda, o que resulta moi significativo, a primeira versión do final, en que Lope tachou varios versos para reescribilo e perfeccionalo. Esta versión, menos chocante, pois non mostra en escena os cadáveres dos amantes protagonistas, e con intervencións máis breves, non a recolle ningunha outra edición, nin as que ata agora se crían as primeiras, promovidas polo propio Fénix dos Enxeños, como a solta de Barcelona en 1634 e a primeira en colección, na Parte XXI de Comedias », explica Ramón Valdés, director do Grupo de investigación sobre Lope de Vega na UAB que fundou Alberto Blecua en 1989.

Denuncias

A análise rigorosa demostra que a edición identificada estampouse en Sevilla, por entón parte do Reino de Castela, onde desde 1625 non se autorizaba a impresión de comedias pola súa cuestionable moralidade. Foron moitas as que durante eses anos de suspensión de licenzas imprimíronse ilegalmente na capital hispalense. O negocio ilegal de impresos teatrais, sen datos de imprenta, ou falsos, foi denunciado repetidamente polos dramaturgos, incluído o propio Lope no prólogo da edición que el promoveu en 1634 do castigo sen vinganza. A xuízo dos expertos, talvez esta solta ilegal sevillana fose precisamente o que empuxou a Lope a publicar a súa edición (en Barcelona, para esquivar a prohibición castelá).

 

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]