Archives des articles tagués Galego
No vixésimo aniversario da Asociación Galega de Profesionais da Tradución e da Interpretación (Agpti), Nós Diario conversa coa súa presidenta, Iria Taibo, arredor da situación actual das e dos profesionais, das consecuencias da Covid-19 no seu traballo, da edición literaria e do papel da Administración.
Iria Taibo

Iria Taibo é presidenta da Asociación Galega de Profesionais da Tradución e da Interpretación.

Escrito por Ana Triñáns
A Asociación Galega de Profesionais da Tradución e da Interpretación (Agpti) levou a cabo unha asemblea ordinaria e outra extraordinaria, con motivo do seu vixésimo aniversario e, para alén de facer balance da situación actual, organizar o programa de actividades para 2021.

As xuntanzas tiveron que ser virtuais debido ás restricións sanitarias causadas pola Covid-19, « que nos condiciona e nos leva a reforzar as reivindicacións laborais”, explica Iria Taibo, presidenta de Agpti. Refírese especificamente á preocupación da entidade polas cuestións vencelladas coa interpretación e o Xacobeo 2021, “xa que temos algunha queixa porque se están a organizar actos nos que pasan dúas cousas que nos parecen graves”.

“Unha delas é que non están a respectar as condicións de traballo comunmente aceptadas”, detalla Iria Taibo, en referencia ao número de horas de traballo consecutivas de cada intérprete e ao número de persoas que integran cada proxecto.

Mais a situación da lingua nos eventos do Xacobeo tamén preocupa, xa que “a consecuencia engadida [da situación sanitaria] é que entren en xogo as grandes empresas a ofertar servizos e se esquezan as intérpretes galegas”.

Algo que segundo Taibo “xa está a pasar en cuestións que teñen que ver coa Administración e nas que o galego na práctica acaba por desaparecer, ao facerse todo a través dunha plataforma facilítase que sexa doutro modo, cando antes o máis habitual era que fosen intérpretes galegas”, alerta.

A intérprete invisíbel

A Agpti busca encontros e xuntanzas coa Administración mentres deseña “un plan de actuación en varias vías, tamén de denuncia pública”, porque “débense respectar e protexer os dereitos das traballadoras, tanto no ámbito da interpretación como da tradución”, conta Iria Taibo.

No eido da interpretación a cuestión da visibilización do traballo é unha reivindicación histórica das profesionais, “aínda que moitas veces do que se trata é de que non se nos vexa, de que o servizo funcione sen máis, mais si que nos preocupa o respecto polas condicións de traballo”, sinala a presidenta.

“A nosa preocupación é o feito de que se traballe en remoto non pode implicar que a profesional teña que ocuparse da parte técnica. É moi importante respectar o número de horas de traballo, mais co tema das plataformas dixitais asúmese que hai que facer unha proba antes para ver que todo funciona ben, pero a intérprete entón ten que ter dispoñibilidade”.

Taibo recalca que son “detalles que poden parecer insignificantes” pero que redundan na calidade do traballo. “Son cousas que no sector se dan por supostas e nun traballo presencial é moi raro que se incumpran, mais no dixital xa non é así”. Nesta liña, a presidenta de Agpti lembra que o de intérprete é un traballo “cognitivamente moi intenso » e en remoto aínda máis.

Os terreos da tradución

Taibo insiste en que o traballo dos e das tradutoras non se cingue, unicamente, á tradución editorial, senón que ela mesma vive da súa profesión sen apenas traballo editorial. “Esta é unha campaña de visibilización que sempre temos que facer porque moita xente non é consciente de que no seu día a día lle pasan por diante moitas traducións”.

Instrucións de equipamentos electrónicos, páxinas web, folletos, contratos, manuais de empresa… Son algúns dos traballos que realizan estas profesionais e neles “a Administración tamén ten un papel importante”.

“Formamos parte do Consello Asesor do Libro, e moitas veces, como outras entidades, lamentamos que sirva só a nivel informativo, mais non escoita verdadeiramente as demandas do sector”, denuncia Taibo. “Acabamos de negociar as ordes de axuda para a tradución e hai cambios na forma cos que non estamos de acordo”.

Refírese Iria Taibo a que as axudas ”recíbenas as editoriais sen a necesidade de entregar o currículo das persoas que fan a tradución, iso parécenos estraño”. Agpti tamén reivindica que se puntúe de modo diferente se a tradución dunha obra se fai desde a lingua orixinal ao galego ou a través dunha lingua ponte.

Agpti estrea en 2021 a figura de ‘socia de honra’ recoñecendo as socias fundadoras

A Agpti fundouse en 2001 co obxectivo de “defender os dereitos das e dos profesionais da tradución e da interpretación na Galiza”. Agora a entidade conta con 121 persoas asociadas, das que un cento son membros profesionais e unha vintena son persoas tituladas.

Sobre a evolución da profesión, Iria Taibo explica que a creación da “Facultade de Tradución e Interpretación marcou un antes e un despois, agora hai unha formación específica da xente que se dedica a isto de modo profesional”.

Entre esas profesionais tamén están as tres sociais fundadoras: Saleta Fernández, María Reimóndez e Lara Santos, que desde a última asemblea da Agpti son, ademais, socias de honra da entidade.

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Les diferències entre una llengua i una altra, o entre dialectes, sovint responen més a criteris polítics que no pas a criteris lingüístics.

Escrit per Víctor Bargiela

Aprenent de Lingüista a la Universitat de Barcelona. Membre del Grup de Lingüistes per la Diversitat

Una varietat estàndard és una varietat artificial que s’elabora per als usos formals d’una llengua. A través de la planificació lingüística, aquesta varietat s’estén al conjunt de la població mitjançant el sistema educatiu o els mitjans de comunicació. Aquesta varietat estàndard pot tenir orígens diversos, tot i que sempre acostuma a estar relacionada amb jerarquies de poder econòmic i social. Per exemple, la varietat estàndard de l’anglès britànic, la Received Pronunciation, pren com a base l’anglès parlat per les famílies benestants del sud d’Anglaterra educades en internats privats. El castellà, en canvi, fins fa poc prenia com a estàndard la parla de les classes cultes d’una regió concreta: el nord de Castella. Altres varietats estàndard permeten cert grau de flexibilitat, com és el cas del català o de l’euskara batua (basc unificat), una barreja dels dialectes bascos amb una forta influència del guipuscoà, que és el dialecte central.

Aquest tipus de processos d’estandardització reafirmen el poder de les classes benestants, ja que s’acostuma a discriminar els parlants de les varietats més allunyades de la varietat parlada als mitjans de comunicació. Així, dialectes com l’andalús són considerats socialment com a menys prestigiosos. Totes aquestes connotacions són estrictament socials i sorgeixen d’unes relacions de poder determinades, ja que la llengua per si sola no reflecteix cap condició social.

La difusió d’un estàndard lingüístic unificat en el marc d’un estat-nació comporta el trencament del continu dialectal en les fronteres polítiques. En els territoris de llengües romàniques, amb excepció de fronteres naturals (muntanyes, rius, llacs…), cada poble és capaç d’entendre la llengua del poble veí. Quan aquests continus es trenquen perquè els veïns tendeixen a parlar com als mitjans de comunicació, perdem la comprensió amb els territoris més propers.

Per tota la franja occidental de la península Ibèrica s’estenen un conjunt de dialectes descendents del galaicoportuguès medieval. Segons l’escriptor portuguès José Saramago, les diferències més notables no es trobarien a banda i banda del Minho –que separa Galícia i Portugal–, sinó a banda i banda del Duero, a l’alçada de la ciutat de Porto. La diferència entre gallec i portuguès actualment la marca una frontera política: a Verín (Ourense) hi parlen gallec, mentre que a Chaves (Portugal) hi parlen portuguès, tot i que són dues viles que estan a 25 km l’una de l’altra i tenen un parlar molt semblant que comparteix gran part del lèxic, gramàtica i fins i tot fonètica, sobretot entre la gent gran.

El 1983 la Xunta de Galícia va publicar el Decreto de Normativización da Lingua Galega, que oferia un estàndard escrit oficial per a la llengua gallega. Aquest decret, conegut com a Decreto Filgueira, no va quedar lliure de polèmica; és un decret fruit d’anys de tensions i lluites entre dos corrents: els isolacionistes o autonomistes i els reintegracionistes o lusistes. Aquestes dues vessants només qüestionen la manera com s’ha d’arribar a la varietat estàndard.

Els isolacionistes es concentraven al voltant de l’Instituto da Lingua Galega, un institut de recerca creat per la Universitat de Santiago de Compostela el 1971 i dirigit per Constantino García, un dialectòleg asturià. Prenien l’ortografia castellana per a descriure les parles de la Galícia autonòmica, com si es tractés d’una llengua àgrafa, és a dir, una llengua sense tradició escrita.

D’altra banda, els reintegracionistes se situaven al voltant de la figura de Carvalho Calero, el primer catedràtic de llengua gallega. Basaven la seva normativa ortogràfica en la història de l’idioma prèvia als Séculos escuros―l’equivalent gallec al terme català «Decadència», que vol descriure el període de castellanització d’entre els segles XIV i XVIII. Volien una normativa convergent amb la portuguesa que permetés la intel·ligibilitat escrita completa amb el conjunt de la lusofonia, amb més de 270 milions de parlants, tot respectant les particularitats de la llengua oral de Galícia.

Carvalho Calero

Si a Santander escriuen igual que a Cadis i a Milà igual que a Nàpols, ¿Per què no poden escriure de la mateixa manera a Ferrol i a Faro? Això és el que defensen els reintegracionistes, ja que creuen que és l’única manera de salvar la llengua pròpia de Galícia. Una escriptura comuna afavoriria la intercomprensió amb la lusofonia, reforçaria els llaços socials i econòmics amb Portugal i dotaria el gallec de prestigi social i de molta més presència –només cal pensar en tots aquells articles que estan etiquetats en portuguès i castellà però no en català o basc.

El gallec es troba submergit en procés de substitució lingüística. Tot i que el 86% de la població gallega afirma poder parlar el gallec, la transmissió de la llengua de pares a fills és equiparable al retrocés lingüístic accelerat de la Catalunya Nord: cada vegada són menys els pares gallegoparlants que decideixen parlar en gallec als fills, molt lluny de les dades enregistrades a Andorra, al Principat o a les Illes Balears. A Galícia hi ha una situació clara de diglòssia: el gallec s’empra per als usos íntims i informals, mentre que el castellà ocupa els usos formals com la feina o la universitat.

La Real Academia Galega és la institució encarregada de la normativització de la llengua gallega i es pressuposava imparcial davant del conflicte lingüístic, ja que en formaven part tant reintegracionistes com isolacionistes. El 1971 va publicar unes normes basades en la història de l’idioma, confluents cap al portuguès. El 1980 es van acordar unes normes ortogràfiques de consens entre reintegracionistes i isolacionistes, que permetia solucions dobles per tal de satisfer tothom. El 1981 es van celebrar eleccions al Parlament de Galícia i va començar a governar Alianza Popular amb Filgueira Valverde com a conseller de cultura de la Xunta de Galicia. Amb la jubilació de Carvalho Calero, el 1982 es van imposar les propostes ortogràfiques de l’Instituto da Lingua Galega, tot desatenent l’opinió d’un sector majoritari afí a Carvalho Calero. Segons Filgueira Valverde, aquestes normes comunes a l’ortografia espanyola havien d’afavorir l’aprenentatge del castellà als nens gallegoparlants.

Tot plegat, és fàcil de veure que les diferències entre una llengua i una altra, o entre dialectes, sovint responen més a criteris polítics que no pas a criteris lingüístics. Des de la lingüística podem determinar que dues llengües estan emparentades i fins i tot podem calcular la intel·ligibilitat mútua –que és del 96% entre el gallec i el portuguès–, però són les motivacions polítiques les que afirmen rotundament que el gallec i el portuguès són dues llengües diferents o, fins i tot, que el català i el valencià no tenen res a veure. Com deia en Saim Inayatullah a l’article de l’abril de l’any passat: «la política mana per sobre dels criteris lingüístics a l’hora de delimitar les llengües».

Grup de Lingüistes per la Diversitat

 

[Font: http://www.nuvol.com]

Investigadores do proxecto Frontespo analizan a variedade de vocabulario existente nos bordos xeográficos con Portugal

Escrito por PABLO VARELA

En Santiago de Rubiás, un pequeno pobo do concello ourensán de Calvos de Randín, o xamón tamén é presunto, a navalla pode ser unha faca e o tenedor un garfo. É a herdanza lingüística de anos e anos de contacto entre galegos e portugueses na Raia Seca. A ambos os dous lados da fronteira, o vocabulario dos veciños mestúrase e afloran os matices, tamén as variacións da linguaxe. «Pero aquí todos nos entendemos», apunta Francisco Rodríguez, residente en Rubiás.

No ano 2016, Francisco e Dolores González, a súa muller, foron entrevistados por investigadores do proxecto Frontespo, coordinado polo profesor pontevedrés Xosé Afonso Álvarez, da Universidade de Alcalá, e que analiza a diversidade léxica nos bordos xeográficos co país luso. Desde o estuario do río Miño ata o termo do Guadiana, na localidade onubense de Ayamonte, documentaron centos de horas de gravacións, un patrimonio imperecedoiro que toca de preto a poboacións como Arbo, en Pontevedra, ou Castromil, cun pé no concello ourensán da Mezquita e o outro no zamorano de Hermisende.

«No que poderíamos definir como unha fase piloto, do ano 2015 ó 2017, tivemos financiamento do Goberno e dividimos os 1.200 quilómetros da Raia en dez áreas, collendo catro ou cinco localidades en cada unha delas, buscando sempre un equilibrio entre España e Portugal», detalla Álvarez. A idea principal do proxecto é analizar o estadio lingüístico actual destes territorios. «E iso ten unha posible explotación complementaria, un aproveitamento secundario», agrega Álvarez.

O que rompeu Schengen

En Calvos de Randín, a historia dos anos do contrabando segue moi viva. David Rodríguez, investigador oriúndo de Redes (A Coruña), percorreu a zona durante a primeira fase do proxecto entrevistando precisamente a veciños como Francisco e Dolores, herdeiros de palabras que afloraban en anos de incursións entre ambos os países.

«Nestes ámbitos rurais, as variacións léxicas son prolíficas. A Raia xeopolítica non é necesariamente lingüística, porque hai fenómenos que ían máis alá dunha liña fronteiriza. Co proxecto buscamos demostrar que hai trazos fonéticos que van dun lado a outro», razoa Rodríguez. O paradoxo é que foi a posta en marcha do espazo Schengen, coa apertura de fronteiras, o que trastornou esta dinámica. «O que che din algúns veciños é que acabou ca tipoloxía de negocio que había nestas zonas, e empobrecéronse», indica. É dicir, que a fronteira, para algunhas cousas, é máis fronteira que antes.

https://galego.lavozdegalicia.es/noticia/ourense/calvos-de-randin/2021/04/28/el-tesoro-linguistico-raia-sumerge-anos-contrabando/0003_202104G28P38991.htm?jwsource=cl

Francisco sorrí ao lembrar que, outrora, había xornadas nas que se pasaban o día enteiro cos seus veciños portugueses, na montaña. Os investigadores de Frontespo determinaron o estudo de áreas que se penetran 15 quilómetros ao interior de cada país desde o bordo, un auténtico mapa de xergas e acentos que fala da realidade da Raia: para quen habitan alí, falar de límites xeográficos é pouco máis que unha anécdota. «Aquí fálase un galego distinto, un castelán distinto e un portugués distinto», incide Francisco, que alude ao caso de Turei -a poboación de Tourém, en Portugal, a escasos minutos de Calvos de Randín-: «Falan o castelán coma nós, pero o seu acento portugués é moito máis marcado. E se te achegas de Braga para abaixo igual xa non entendes todo», explica.

Xosé Afonso Álvarez razoa que a heteroxeneidade do vocabulario nas zonas da Raia responde ás idas e vindas constantes pola amizade de veciños, os anos do contrabando e tamén as romarías. «Hai cuestións específicas de cada localidade», apunta. Pero o problema está, como case sempre, na substitución xeracional. «Os rapaces máis novos xa non están tanto con isto», di Dolores, sorrindo.

Os municipios ourensáns da Gudiña e A Mezquita serán analizados na segunda rolda do proxecto, este verán

A idea dos investigadores de Frontespo é, aos poucos, ir completando zonas da fronteira que aínda están por explorar. A pandemia de coronavirus freou a folla de ruta prevista para a segunda rolda do proxecto, que contempla novas mostras persoais en concellos como A Gudiña e A Mezquita, ambos os ao sueste da provincia de Ourense. «Se os prognósticos epidemiolóxicos son favorables, a idea é facelo no verán deste ano. A grandes trazos, o que buscamos é unha análise exhaustiva dos territorios da Raia, e tocar o maior número de poboacións posibles dentro desa franxa», profunda Xosé Afonso Álvarez. O obxectivo é ir bordeando a liña fronteiriza pola contorna de Zamora e Bragança, indo a núcleos moi concretos con máis intensidade.

 

Xosé Afonso González, profesor en la Universidad de Alcalá, coordina el proyecto Frontespo

Xosé Afonso González, profesor na Universidade de Alcalá, coordina o proxecto Frontespo.

Xa durante os meses de agosto e setembro do ano pasado, cando a segunda onda da pandemia aínda non se fixo palpable no país, Álvarez e os seus colaboradores traballaron en áreas de Estremadura como Olivenza (Badaxoz) e Cedillo (Cáceres). «Falamos case que de territorios lusófonos que están xeograficamente en España. E nós non imos traballar no referente a temas etnográficos ou históricos, pero entendemos que é moi relevante seguir facendo pescudas», estima este profesor galego da Universidade de Alcalá.

Que estar fronte a fronte ante os veciños, e non a distancia, é a única vía factible para rexistrar o máximo posible do seu vocabulario, ten a súa lóxica. «Para nós, documentar a realidade lingüística destes territorios vai ligado a coñecer como era, e é, o día a día dos veciños. E o que nos interesa é ter unha conversa relaxada, máis ou menos libre. Que o veciño esqueza que está nunha entrevista para dar un rexistro de tipo oral», razoa.

 

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

A Real Academia Galega está de estrea na Rede. A páxina web da institución, academia.gal, dálles a benvida aos usuarios e usuarias nunha portada renovada concibida para facer máis sinxelo e atractivo o acceso aos distintos recursos divulgativos e orientados ao público investigador. A nova imaxe tamén atinxe o Dicionario, que gaña visibilidade na páxina de inicio e incorpora ademais as categorías gramaticais ao menú de buscas avanzadas.

A función de procuras por marcas gramaticais súmase a outras utilidades como o conxugador de verbos ou a aplicación que ofrece a pronuncia de cada entrada. Distingue máis de trinta categorías, dende os adverbios e os adxectivos ata as conxuncións e os verbos, que se poden combinar coas demais opcións de buscas avanzadas: as procuras nos lemas, tendo en conta os grupos de letras polos que comezan ou rematan, e mais as que atinxen ao contido das entradas. Estas últimas tamén se enriquecen, xa que á posibilidade de realizalas nas definicións e nos exemplos engádese a opción de procuralas na fraseoloxía.

A nova sección do Dicionario suxire ademais outros recursos dixitais lexicográficos para a resolución de dúbidas: o Dicionario de dicionarios, unha colección de obras lexicográficas galegas dos séculos XIX e XX, recompiladas e transcritas baixo a coordinación do académico Antón Santamarina; e mais o TERGAL, o banco de datos terminolóxicos das linguas de especialidade, dirixido polo tamén académico Manuel González.

A páxina web da Real Academia Galega avanzou a súa nova imaxe na Rede o pasado outono dende o sitio das Letras Galegas e o espazo de comunicación, un deseño que agora se estende a outras seccións e que nos vindeiros meses servirá tamén para presentar novas propostas para a difusión do patrimonio lingüístico, bibliográfico e arquivístico que coida a institución.

[Fonte: academia.gal]

El músico vigués se atreve con el reto de adaptar nueve poemas de Ramón del Valle-Inclán en su nuevo trabajo, Claves líricas.

Teo Cardalda: «Si Valle-Inclán estuviese vivo, montaría un pollo tremendo»

Autor: LUIS GARCIA GIL

En su tiempo la obra de Ramón María del Valle-Inclán tuvo una recepción no precisamente fácil. Su teatro se consideraba demasiado innovador y como novelista se ubicaba al margen de la corriente dominante que acataba los principios del realismo. Valle fue un verso libre que también se desempeñó como poeta en tres libros: Aroma de leyendaLa pipa de Kif y El pasajero, que terminarían agrupándose en un solo volumen titulado Claves líricasNueve poemas musicalizados de Don Ramón María del Valle-Inclán.

Al Valle poeta se encomienda Teo Cardalda en su último trabajo discográfico titulado precisamente Claves líricas (Altafonte, 2021). La poesía de Valle-Inclán no está entre lo más revalorizado de su producción, pero ya había merecido la atención en los años setenta de Cecilia, de la que se publicó, después de su muerte, canciones como “Doña Estefaldina” y otros poemas cantados de Valle, no pudiendo concretar un disco monográfico en el que estaba trabajando.

Teo Cardalda interpreta a Valle Inclán de forma concienzuda y apasionada. Presta música, ritmo y melodía a nueve poemas de su paisano, seleccionados por su compañera María Monsonís, con quien formó aquel dúo Cómplices que marcó nuestra memoria pop. El temblor modernista de la poesía de Valle ha encontrado en Teo Cardalda un intérprete idóneo, nada forzado, que no traiciona al poeta que canta.

Mención aparte merece la cuidadosa edición del disco-libro con prólogo de Luis Pastor, versado en la musicalización de poetas, y con un jugoso texto sobre el origen del apellido Valle-Inclán, en el que participa Javier del Valle-Inclán Alsina, nieto del autor de Luces de bohemia.

El músico vigués no solo canta nueve poemas de Valle, sino que los acompaña de unos textos sumamente didácticos que dialogan con las canciones, y en los que Teo Cardalda se mete en la piel de Vallecon, regusto teatral, o en la de su mujer, Josefina Blanco. Forma y fondo, por tanto, se dan la mano primorosamente.

En el disco se suceden “Rosa hiperbólica”, “Los pobres de Dios”, “Rosa Gnóstica” o “Cantiga de vellas”, el único poema que se conoce de Valle en lengua gallega. “Los pobres de Dios” es uno de los poemas que mejor se prestan a la música de Teo y que mejor contribuyen a entender la mirada lírica de Valle a la marginalidad y el modernismo arcaizante de su estilo que bucea en la Galicia telúrica, enigmática y legendaria. Esa Galicia de paisajes y terruños que tan bien conoce el propio Cardalda.

Desfigurat, Pt. 2 by Teo Cardalda : Napster

Decía Umbral en su biografía de Valle que su temperamento era ante todo plástico, más dotado para la reproducción que para la introspección, más para la invención que para lo intuitivo. Esto le lastraba como poeta. Más allá del apunte de Umbral, en Aromas de leyenda o en El pasajero vibra la personalidad poética de Valle-Inclán —apuntada en otros géneros— su esteticismo y esas vivencias nutricias de su tierra. Todo eso lo canta Teo Cardalda en las sucesivas estampas que conforman “Rosa vespertina”, “No digas de dolor”, “Rosa del caminante”, “Geórgica” y “La rosa del reloj” antes de la clausura que marca “El poeta universal”, texto compuesto como homenaje al poeta de las barbas de chivo por Teo Cardalda y Juan Mari Montes.

En todos los casos Teo Cardalda logra una certera aproximación al espíritu teosófico y esperpéntico de Valle, a ese mundo de reminiscencias particulares y campestres en el que conviven los azules de la tarde, las fuentes, las campanas, las flores, las encinas, los senderos, los animales y los hombres de a pie.

Trasladar al ámbito de la canción la cadencia sonora de los poemas de Valle, ese retorno a la perennidad de la infancia y esa huella medieval, es mérito indudable de Teo Cardalda, que ha firmado uno de sus trabajos más loables, con el que demuestra la necesidad de regresar a los grandes nombres de nuestra literatura, cuya vigencia y modernidad sigue siendo incuestionable.

 

[Foto: Teo Cardalda – fuente: http://www.efeeme.com]

  • A iniciativa impulsada pola Xunta foi impartida pola contadora Soledad Felloza e baseouse na tradución realizada polo equipo dirixido por Valentín Arias
  • A Banda Municipal de Santiago púxolles música aos monólogos e extractos de carácter feministas extraídos da novela máis universal de Cervantes
  • O Xardín do Teatro foi o escenario de ‘As enxeñosas do Fidalgo’, representación dirixida á cativada e para a que se esgotaron todas as prazas a través de convites

A Xunta de Galicia impulsou hoxe na Cidade da Cultura de Galicia unha iniciativa no marco do Día do Libro coa representación de As enxeñosas do Fidalgo, unha narración musicada para cativada da primeira tradución completa ao galego do Quixote, realizada por un equipo de lingüistas dirixido por Valentín Arias, do que formaba parte a súa filla, Xela Arias, homenaxeada coas Letras Galegas 2021.

A coñecida contadora Soledad Felloza e a Banda Municipal de Santiago de Compostela foron as encargadas de pórlle voz e música no Xardín do Teatro do Gaiás a extractos da novela máis universal de Cervantes. A narración musicada, ideada para un público familiar -que esgotou todas as prazas, dispoñibles por convite- tivo como protagonistas á pastora Marcela, Tareixa Panza, Quitería ou Claudia, que viron reforzadas os seus discursos coas interpretacións musicais en directo das partituras dos compositores Ferrer Ferrán e Roberto W. Smith, por parte da Banda de Municipal de Santiago, dirixida por Casiano Mouriño.

Tamén se puideron escoitar todas estas mulleres no galego da primeira tradución completa do Quixote, resultado dun traballo colectivo, dirixido por Valentín Arias e no que participou un equipo de lingüistas composto por el mesmo, Xela Arias, María Xesús Senín, María Xosefa S. Fernández, Xosé Antón Palacio e Xavier Senín.

Soledad Felloza

Actriz e contadora de historias, escritora e dramaturga, Soledad Felloza é unha multidisciplinar artista que traballa dende diferentes perspectivas a comunicación escénica. Directora do Festival Internacional de Narración Oral Atlántica desde a súa creación no 2013, ten actuado en festivais do Uruguai, Arxentina, Chile, Bolivia, Venezuela, Cuba, Alxeria, Perú, Francia, Italia, Portugal, Polonia e Cabo Verde. Ademais de colaborar en xornais, publicacións literarias e de teatro, é autora de obras infantís como A Cociñeira do rei (OQO, 2015) Premio Europeo de Narración Oral ao Mellor conto para nenas e nenos.

É unha das máis antigas de Galicia, nada en 1848, e conta con 37 compoñentes. Na actualidade realiza os seus concertos no Teatro Principal, Auditorio de Galicia, Praza da Quintana, Praza das Praterías, Alameda e outros barrios da cidade na tempada de verán.

[Fonte: http://www.cultura.gal]

Trátase dunha especialización do ámbito das Humanidades que se ofertará unicamente nesta institución académica da rede de universidades públicas do Estado español. Na presentación desta formación aclarouse que a Facultade de Filoloxía e Tradución ten previsto pór a disposición das e dos estudantes 50 prazas a partir do vindeiro curso.
Alumnas na universidade olívica nunha imaxe de arquivo. (Foto: UVigo)

Alumnas na universidade olívica nunha imaxe de arquivo

Universidade de Vigo (Uvigo) anunciou hoxe a inminente estrea dun novo título dentro do paquete de propostas da área das Humanidades. A partir do próximo curso a Facultade de Filoloxía e Tradución incorporará á súa oferta un grao en Filoloxía Aplicada Galega e Española.

Ademais de pola importancia de seguir buscando novas posibilidades de formación para a mocidade, este título destaca pola particularidade de que vai ser único no sistema universitario do Estado español.

“Filoloxía Aplicada Galega e Española designa un grao que, asentado na tradición, mira cara o provir co fin de que o alumnado adquira as competencias filolóxicas necesarias para poder aplicalas de xeito práctico na procura de solucións aos problemas socioculturais actuais co emprego das máis modernas ferramentas da tecnoloxía dixital”, aclarou o decano da facultade, José Montero Reguera.

Sobre o decorrer desta titulación até chegar a saír á luz, comentou que houbo un proceso de traballo de dous anos e medio “complexo e difícil”, pero destacou o bo papel da comisión redactora.

No lanzamento haberá 50 prazas dispoñíbeis á espera de como evoluciona a demanda. O grao será multilingüe, con dous ciclos que se prolongarán por catro anos e un protagonismo idéntico para galego e español, e disporá de prácticas profesionais externas á institución académica.

“O novo grao conxunga, por unha banda, a tradición, a modernidade e a realidade social onde entendemos a Filoloxía como a colaboración entre varias disciplinas e subdisciplinas centradas sempre na palabra e nos seus textos, e, tamén, dunha maneira xenérica na que texto sería calquera comunicación en que se empregue a lingua, neste caso o galego e o español”, remarcou o decano.

Idiomas e modernidade

De feito, anunciou que non van quedar nese bilingüismo, posto que tamén haberá outros dous idiomas integrados. As e os estudantes poderán escoller entre alemán, francés, inglés e portugués.

“Trátase dun grao moderno, único, internacional que pode abrir moitísimas portas, vellas e tradicionais, pero tamén modernas e de futuro, que permite coñecer con profundidade as linguas propias e desenvolverse con pericia en non menos de outras dúas”, salientou.

[Imaxe: UVigo – fonte: http://www.nosdiario.ga]

O lingüista Xosé Antonio Pena Romay publica unha nova entrega da sección de fraseoloxía « Verbas sisudas non queren testemuñas ».

Unha persoa pasea a tres cans polas rúas da capital en plena pandemia do coronavirus onde con máis de 1,2 millóns de casos rexistrados no mundo en persoas, a infección só confirmouse en dous cans, un ou dous gatos e unha tigresa.. Marta Fernández Xara - Europa Press

Unha persoa pasea a tres cans polas rúas da capital en plena pandemia do coronavirus onde con máis de 1,2 millóns de casos rexistrados no mundo en persoas, a infección só confirmouse en dous cans, un ou dous gatos e unha tigresa.

Por Xosé Antonio Pena

E o certo é que non será pola cantidade de paremias de que dispomos na nosa lingua para dar conta deses mesmos contidos, como imos ver deseguido (de feito, é tal o número que imos dividir este artigo en dúas entregas, a fin de facer máis doada a súa asimilación por parte do lector).

Perro ladrador, poco mordedor

{= 1. Refrán co que se dá a entender que as persoas que andan seguido ameazando, lanzando bravatas ou botando por ela, á hora da verdade non acostuman cumprir a ameaza, a bravata ou a farfantonada (e tamén co cal, en consecuencia, moitas veces se deduce que se hai que velar máis daquelas persoas que non ameazan nin fanfurriñan ou borrean ca daqueloutras que si o fan, xa que á hora da verdade as primeiras adoitan ser máis perigosas ca estas últimas). 2. Por extensión, tamén expresa que aquelas persoas que adoitan fachendear de facer moito, ou moi ben, algunha cousa, están en realidade a disimular o feito de que en verdade a fan máis ben pouco, ou bastante mal.}

Can que (moito) ladra non traba

(O) Can que ladra non morde

Can ladrador non é mordedor

Can ladrador nunca foi trabador

Can que moita ladra pouco traba # pouco morde

(O) Can que ladra non é o que morde

Ex.: ¡Bueno, hombre!: el tío, que si iba a mandar cartas a los medios de comunicación, que si iba a ir junto al director y ponerle las peras a cuarto, que si iba a ir por la vía judicial… pero al final, nada de nada. Ya se sabe: perro ladrador, poco mordedor.

¡Bueno, home!: o tipo, que se ía mandar cartas ós medios de comunicación, que se ía ir xunta o director e poñelo de cu á cota, que se ía ir pola vía xudicial… pero, ó cabo, nada de nada. Xa se sabe: can que (moito) ladra non traba  (o) can que ladra non morde  can ladrador non é mordedor  can ladrador nunca foi trabador  can que moito ladra pouco traba  (o) can que ladra non é o que morde.

 

● Tamén:

Perro ladrador, nunca buen mordedor

Can (moi) ladrador, pouco mordedor && Can ladrador, non mordedor && Can ladrador, mal mordedor && O can máis ladrador non é o máis mordedor # non é o que máis morde && (O) Can moi ladrador non é o máis mordedor # non é o que morde # non é o que máis morde && Can que moito ladra non é o que máis traba && O can que máis ladra non é o que máis traba # non é o que máis morde && O can que moito ladra non é o que máis morde && O can ladrador nunca foi o máis mordedor && O can moi ladrador nin por iso é (o) máis trabador && O can ladrador nin por iso é máis mordedor && O can máis ladrador, nin por iso máis trabador && O can (máis) ladrador non é o máis roedor

● E máis tamén:

Perro ladrador, poco mordedor y mal cazador

Can que ladra, nin morde nin caza && Can ladrador, mal cazador

● E tamén, nesta mesma liña, aplicables basicamente en situacións relacionadas coa primeira “acepción”:

O can que moito ladra nunca mal pode facer && Mentres o can ladra, non morde && Can moi ladrador, nin por iso mellor

NOTAS:

1. Lembramos que cando nalgunha paremia ou expresión introducimos parénteses o que estamos a indicar é que ou secuencias que aparecen dentro delas poden formar parte ou non da dita expresión ou paremia. Así, con can que (moito) ladra non traba o que estamos a indicar é que en realidade hai dúas secuencias fraseolóxicas, ou dúas variantes dunha mesma secuencia fraseolóxica, se se prefire:

A) Can que ladra non traba.

B) Can que moito ladra non traba.

2. Relacionadas coas paremias reflectidas neste artigo, no sentido de que indican precisamente o contrario (ou sexa, que hai que ter conta coas persoas caladas que non borrean nin botan por ela), podemos tamén reflectir varias expresións:

Gárdate do can que non ladra e do home que non fala.

Gárdate do home quen non fala e do can que non ladra.

Can pouco ladrador é mordedor.

Gárdate do gato que non miaña.

Morde e non ladra.

2. As expresións galegas están tiradas das seguintes fontes:

– Recolleita propia da oralidade galega.

– Recolleita propia documental (artigos de prensa, artigos ou comentarios na Rede, obras escritas, folletos publicitarios, etc.).

– Ferro Ruibal, Xesús: “Refraneiro de Grou (Lobios) recollido por Bieito Fernandes do Palheiro”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 10, 2008, páxs. 241-253. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Ferro Ruibal, Xesús & Groba Bouza, Fernando: “Dichos y refranes y dialecto vianés de Laureano Prieto (1951)”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 11, 2009, páxs. 259-282. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Groba Bouza, Fernando: “Nas uñas, nas mans ou nos pés has saír a quen es”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 16, 2014, páxs. 357-437. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Guerra Otero, Pilar: Así falan en Trasar (1 e 2). Obra á que se pode acceder, a través de Internet, nos enderezos seguintes:

https://www.edu.xunta.es/espazoAbalar/sites/espazoAbalar/files/datos/1296813709/contido/Galego/exercicios/pilar11.html

https://www.edu.xunta.es/espazoAbalar/sites/espazoAbalar/files/datos/1296813709/contido/Galego/exercicios/pilar2.htm

– Luaces Pardo, Narciso: “Ditos e refráns recollidos na comarca do Ortegal”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 16, 2014, páxs. 439-453. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Lugrís Freire, Manuel: Gramática do idioma galego (2ª edición, corrixida e aumentada). A Coruña, Imprenta Moret (Galera, 48), 1931.

– Paz Roca, Mª Carmen: “Aportazón ao refraneiro. Coleición de refrás recollidos da tradizón oral por Lois Carré (1898-1965)”. Cadernos de Fraseoloxía Galega, 4, 2003, páxs. 129-141. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Paz Roca, Mª Carmen: “Aínda novos escritos paremiolóxicos de Vázquez Saco”. Cadernos de Fraseoloxía Galega, 9, 2007, páxs. 247-293. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Rodríguez González, Eladio: Diccionario enciclopédico gallego castellano, vols. I (1958), II (1960) e III (1961). Consultado no Dicionario de Dicionarios da lingua galega (dirixido por Antón Santamarina).

– Taboada Chivite, Xesús: Refraneiro Galego. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 2, 2000. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Vázquez, Lois: “Refranero gallego. Colección hecha por el P. Gumersindo Placer López”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 4, 2003, páxs. 143-171. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Vázquez Saco, Francisco: Refraneiro galego e outros materiais de tradición oral. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 5, 2003. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Ventín Durán, José Augusto: “Fraseoloxía de Moscoso e outros materiais de tradición oral”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, anexo 1, 2007.

– VV.AA.: Refráns e ditos da Ulla. Obra á que no seu día se accedeu na Rede, e que actualmente xa non se atopa dispoñible.

– Zamora Mosquera, Federico: Refráns e ditos populares galegos. Ed. Galaxia, 1972, Vigo.

 

[Imaxe: Marta Fernández Xara – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

É unha das máis prestixiosas divulgadoras da literatura galega nos EEUU e desprazarase a Galicia para traducir obras de Marica Campo e Emma Pedreira

Facilitaráselle a estadía na Residencia Literaria 1863, un apartamento do século XIX na Coruña, desde onde desenvolverá as súas investigacións no mes de maio

A primeira convocatoria da Bolsa Residencia Xacobeo recibiu proxectos para linguas coma o sueco, o inglés, o italiano, o francés, o ruso ou o alemán

A profesora emérita da Universidade de Maine (Estados Unidos), Kathleen March, será a primeira protagonista do novo programa de residencias literarias posto en marcha pola Xunta de Galicia. A Consellería de Cultura, Educación e Universidade vén de resolver a primeira Bolsa Residencia Xacobeo, dirixida a tradutores de literatura galega e convocada en colaboración coa Residencia 1863 da Coruña, co obxectivo de impulsar o sector da tradución e contribuír á proxección exterior das nosas letras. March é dunha das máis prestixiosas investigadoras e divulgadoras da literatura galega nos Estados Unidos e tamén experta nos estudos sobre Rosalía de Castro.

Ao abeiro desta iniciativa cultural, a investigadora desenvolverá o seu traballo durante o vindeiro mes de maio na Coruña sobre dúas obras en prosa das escritoras Marica Campo e Emma Pedreira. Doutora en Español e Creatividade e directora do Centro de Estudos Galegos da Universidade de Maine, vén realizando unha dilatada contribución ao estudo da escrita e a cultura de Galicia. É tamén experta en Rosalía de Castro, editora e tradutora dun altísimo número de pezas literarias galegas para o inglés, e premio da Cultura Galega en Proxección Exterior en 2015.

En concreto, March planea traducir Confusión e morte de María Balteira e Bibliópatas e Fobólogos (2017) para desenvolver actividades que poidan atraer outros tradutores de lingua inglesa a empregar temas galegos. A convocatoria da Residencia Xacobeo concitou o interese dun bo número de tradutores, que concorreron con proxectos para linguas coma o sueco, o inglés, o italiano, o francés, o ruso ou o alemán. A autoría abrangueu desde figuras da Idade Media á contemporaneidade, inclinándose a balanza cara autoras actuais de distintos xéneros (narrativa, poesía e teatro) nunha participación de alta esixencia valorada moi positivamente polo xurado.

Achegar o proceso ao público

A I Residencia Xacobeo enmárcase no traballo do Goberno autonómico por divulgar e difundir a literatura galega e apoiar aos profesionais. Consiste en que a Xunta e a Residencia Literaria 1863, coa poeta Yolanda Castaño ao fronte, facilitarán ao beneficiario un espazo en Galicia para o seu traballo e investigación durante varias semanas. Así, a profesora aloxarase na Residencia Literaria 1863, un apartamento do século XIX no casco histórico da Coruña que combina residencia con centro de xestión cultural. O programa incluirá o billete aéreo desde o país do tradutor e dietas para gastos básicos.

A iniciativa ten tamén como obxectivo achegarlle o proceso de creación ao público, con accións abertas. Porque o beneficiario, se así o desexa, terá a oportunidade de ofrecer un encontro público de mostra do seu traballo durante o tempo de residencia. Ademais, na Coruña terá acceso prioritario a museos, galerías, bibliotecas, concertos, visitas guiadas, encontros literarios, obras de teatro e outros eventos nunha cidade que conta cunha rica e diversa vida cultural.

 

[Fonte: http://www.cultura.gal]

Editorial Galaxia vén de publicar a segunda edición da obra ‘Miño: existiu unha fronteira?’, de Luís M. García Mañá, cuxa primeira edición se tirou do prelo en 1993. ‘Nos Diario’ conversa co autor para valorar a vixencia do estudo, a convivencia na raia en tempos da Covid-19 e a socioloxía na fronteira galega.
O ex comisario e ex senador Luís Manuel García Mañá centra boa parte das súas obras arredor das fronteiras galegas. (Foto: Nós Diario)

O ex comisario e ex senador Luís Manuel García Mañá centra boa parte das súas obras arredor das fronteiras galegas

Por Ana Triñáns

Miño: existiu unha fronteira? Apuntamentos históricos, xurídicos e sociolóxicos, é o título deste primeiro ensaio escrito en galego por Luís Manuel García Mañá, publicado por Galaxia en 1993 e reeditado en datas recentes, nun momento no que a crise da Covid-19 provocou tamén o fechamento das fronteiras e volveu pór no centro da información os pasos fronteirizos entre a Galiza e Portugal e a constante vixencia das súas relacións económicas, sociais e culturais.

« Moitos dos meus libros xa teñen ben de anos, algún deles conserva o interese e, neste caso, dáse a circunstancia de que as relacións que houbo e hai entre unha parte e outra da raia perviven », explica García Mañá en conversa con Nós Diario ao fío da reedición deste ensaio.

« Procurei manter o contido da edición de 1993 aínda que sumei un novo limiar no que explico as melloras como as infraestruturas, por exemplo, pero a historia xuridicamente, nas dúas ribeiras, tivo unha evolución que é a que se conta, fundamentalmente, na primeira edición e que continúa agora », explica o autor.

« A fronteira practicamente non muda desde o século XII, noutras zonas, como na raia seca, houbo alteracións, como puido ser o Couto Mixto, por exemplo, mais non aconteceu neste tramo do Miño », aclara, mais a mudanza máis destacada logo da adhesión dos Estados español e portugués á Unión Europea (UE) foi a que derivou « do sentir raiano, creando un espazo común de convivencia entre xentes residentes a ambos os lados da fronteira », explica no limiar desta segunda edición da obra.

Un espazo común que deriva de que « somos unha continuidade, hai elementos xeográficos, relixiosos, culturais… que até que non entras bastante dun lado ou doutro da raia non mudan en exceso; mesmo a literatura ou o modo de ser, e de feito os lisboetas chámanlle galegos aos da antiga provincia de Miño, Tras os Montes, porque o son antropoloxicamente, como somos nós, desa Gallaecia que abranguía até máis aló de Braga », remarca García Mañá.

Unha visión ibérica para esvaer as fronteiras

Os sucesivos estados de alarma ou de emerxencia, por mor da Covid-19, ditados polos gobernos luso e español, causaron o fechamento dos pasos fronteirizos e a protesta de entidades como a  Agrupación Europea de Cooperación Territorial (AECT) Río Miño, denunciando as consecuencias económicas desa situación.

« Hai que ter medidas de prudencia pero non fechar as fronteiras onde non é posíbel fechalas », pois para García Mañá só « as metrópoles » madrileña e lisboeta se manteñen de costas á convivencia fronteiriza. « Os pais para casar non están con sentimos », di o ex senador lembrando os versos de João Verde.

« En 2018 tentei no Senado crear a casa da lusofonía, que faría case mil millóns de falantes entre casteláns e portugueses, que nos situarían só por detrás do chinés mandarín », conta García Mañá. « Un espazo común que económica e culturalmente nos devolvese o bo sentimento de pertenza a unha península tan brillante », recalca, pois « facemos parte dunha historia común » e por tanto, asegura, « non hai razóns para non potenciarmos o espazo ibérico ».

Fillo de raianos, con Asturies e da raia seca, as lindes recorren a súa obra

« Son ourensán, fillo de pais fronteirizos, a miña nai era de Randín, moi preto da raia con Portugal, na raia seca; e o meu pai de Taramundi, na raia con Asturies », conta Luís M. García Mañá. E o certo que a temática fronteiriza percorre a súa obra ensaística e narrativa desde que en 1988 saíra do prelo A fronteira hispano-lusa na provincia de Ourense. De seguido, Miño: existiu unha fronteira? e Couto Mixto, unha república esquecida (2015), no terreo do ensaio.

Canto á narrativa, o relato histórico e a novela negra mestúranse coas vivencias desde a Galiza, de base real ou ficcionadas, de novo na raia, en obras como Menino morreu (2003), ambientada no Couto Mixto, ou Por que as sombras non teñen ollos (2015), tamén na raia seca na II Guerra Mundial. Agora ultima unha novela centrada na fronteira do norte da Galiza.

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

O lingüista Xosé Antonio Pena Romay publica unha nova entrega da sección de fraseoloxía « Verbas sisudas non queren testemuñas ».

A dama da xustiza, imparcial cos ollos vendados, o poder da espada e a balanza do equilibrio e a verdade

A dama da xustiza, imparcial cos ollos vendados, o poder da espada e a balanza do equilibrio e a verdade:

Escrito por Xosé Antonio Pena

Para expresarmos que unha persoa leva un brazo ou unha man magoados de tal xeito que quedan sostidos cun pano que lle colga do pescozo, a maioría da xente galegofalante emprega hoxe en día a locución castelá en cabestrillo. Non obstante, en galego temos locucións de noso coas que manifestamos ese mesmo significado. Vexamos algunhas:

En cabestrillo

{= Sostido cunha estribeira.}

Na estribeira && Á estribeira && En estribeira

Á coleira

[E TAMÉN]:

Ó colo

Ex.: Como comprenderás, con el brazo derecho en cabestrillo, y siendo conductor, tiene que estar de baja.

Como comprenderás, co brazo dereito na estribeira  á estribeira  en estribeira  á coleira  ó colo, e sendo condutor, ten que estar de baixa.

NOTAS:

1. En relación coa locución ó colo obsérvese, por exemplo, a paremia ó brazo colo e á perna cama, tirada da obra Manuel Leiras Pulpeiro. Obra Completa, de Xosé Luís Franco Grande.

2. As expresións galegas están tiradas das seguintes fontes:

– Recolleita propia da oralidade galega.

– Recolleita propia documental (artigos de prensa, artigos ou comentarios na Rede, obras escritas, folletos publicitarios, etc.).

– García González, Constantino: Glosario de voces galegas de hoxe (1985). Universidade de Santiago, Verba, anexo 27. Consultado no Dicionario de Dicionarios da lingua galega (dirixido por Antón Santamarina).

– Guerra Otero, Pilar: Así falan en Trasar (1 e 2). Obra á que se pode acceder, a través de Internet, nos enderezos seguintes:

https://www.edu.xunta.es/espazoAbalar/sites/espazoAbalar/files/datos/1296813709/contido/Galego/exercicios/pilar11.html

https://www.edu.xunta.es/espazoAbalar/sites/espazoAbalar/files/datos/1296813709/contido/Galego/exercicios/pilar2.htm

– Martínez Seixo, Ramón Anxo (dir.): Dicionario fraseolóxico galego. Edicións A Nosa Terra, Vigo, 2000.

– Real Academia Galega: Diccionario gallego-castellano, de entre 1913 e 1928. Consultado no Dicionario de Dicionarios da lingua galega (dirixido por Antón Santamarina).

– Real Academia Galega: Dicionario da Real Academia Galega. Edición en liña.

– Rivas Quintas, Elixio: Material lexicográfico da súa elaboración consultado no Dicionario de Dicionarios da lingua galega (dirixido por Antón Santamarina):

a. Frampas, contribución al diccionario gallego, publicado en 1978.

b. Frampas II, contribución al diccionario gallego, publicado en 1988.

c. Frampas III, contribución al diccionario gallego, inédito e cedido polo autor para o Diccionario de diccionarios da lingua galega.

– Rodríguez González, Eladio: Diccionario enciclopédico gallego castellano, vols. I (1958), II (1960) e III (1961). Consultado no Dicionario de Dicionarios da lingua galega (dirixido por Antón Santamarina).

– Vázquez Saco, Francisco: Refraneiro galego e outros materiais de tradición oral. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 5, 2003. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

 

[Fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

Nadie se salva de cometer fallos. No nos diferenciamos por tenerlos o no, sino por cómo los gestionamos

María Moliner, autora del « Diccionario de uso del español »

Escrito por ÁLEX GRIJELMO

Los seres humanos no nos diferenciamos por la infalibilidad de unos y las equivocaciones de otros: todos cometemos errores, nadie se salva. Lo que sí nos distingue es la forma de gestionarlos. Unos reconocen el fallo y le ponen remedio; y otros disimulan, lo ocultan o, todavía peor, se lo endilgan a los demás. Las personas de este segundo grupo suelen reunir una característica adicional: no reconocen sus errores, pero disfrutan con los ajenos.

El idioma español ha acuñado la frase proverbial “el mejor escribano echa un borrón”, que cuenta con variedades como: “al mejor galgo se le escapa una liebre”, “el más diestro la yerra” o “no hay caballo que no tropiece”. Estas expresiones tan comprensivas se dan también en otros idiomas (véase el refranero multilingüe del Centro Virtual Cervantes). El francés y el inglés coinciden en la metáfora: “Il n’y a si bon charretier qui ne verse” (“no hay tan buen carretero que no vuelque”) y “the best cart may overthrow” (“el mejor carro puede volcar”). El euskera se fija también en los equinos: “Zaldi hoberena da noizpait lerratzen” (el mejor caballo resbala alguna vez); el catalán acude al sector textil, como era de esperar: “el millor sastre esguerra un vestit” (el mejor sastre estropea un vestido); y el gallego se apunta asimismo a la figura del tintero, pero con más gracia: “Ao mellor escribán cáelle un borrancho”.

Y como los buenos escribanos sufren borrones, María Moliner redactó en su diccionario esta definición de “día”: “Espacio de tiempo que tarda el Sol en dar una vuelta completa alrededor de la Tierra”. Sin embargo, el Sol no da vueltas a la Tierra, sino que ocurre al revés; y el día dura lo que tarda nuestro planeta en dar una vuelta sobre su eje.

Así que a una sensacional escribana se le cayó un borrón, le volcó el carro, le tropezó el caballo o se le estropeó el vestido.

Gabriel García Márquez tachó aquella definición de la gran María Moliner como error “imperdonable” y “escandaloso”, en un artículo sobre diccionarios publicado en EL PAÍS el miércoles 19 de mayo de 1982. Tal vez por eso la definición se corregiría en una edición póstuma, en 1998.

Sin embargo, la crítica del añorado Gabo no quitó vigencia a lo que él mismo había publicado en este diario el 10 de febrero de 1981, cuando en un artículo dedicado a la lexicógrafa aragonesa la elogiaba como autora del diccionario “más completo, más útil, más acucioso y más divertido de la lengua castellana”.

A su vez, el propio Nobel colombiano fue reconvenido en alguna oportunidad por Roberto Cadavid, Argos, que publicaba columnas sobre lenguaje en El Espectador, de Bogotá. En una ocasión Argos reprochó a García Márquez haber escrito en un artículo “tocaban de oídas el acordeón” (publicado el 21 de junio de 1983 en EL PAÍS). Claro, los instrumentos no se tocan de oídas, sino de oído.

¿Son erratas o errores? El Diccionario acoge la locución “fe de erratas” (en la entrada “fe”). Pero no aparece “fe de errores”, que es la empleada en EL PAÍS para dar cuenta de los suyos. La errata nace de un simple descuido al teclear. El error implica una equivocación de concepto, a menudo cometida por despiste, falta de concentración, nervios o agobio. Todos incurrimos en ellos. Y en esto también los seres humanos se diferencian entre sí: hay quien aprecia la humildad del que reconoce un fallo; mientras que otros descalifican a su autor incluso cuando se enteran por él mismo de que existió tal error. Cada uno ha de elegir con cuál de los dos grupos se junta.

[Fuente: http://www.elpais.com]

Máis de catrocentos cantares en lingua galega constitúen as Cantigas de Santa Maríaunha das obras máis importantes da lírica medieval europea, escritas vai preto de oito séculos baixo o padroado do rei Afonso X. Este conxunto único da cultura medieval chegou a nós en catro códices elaborados nos tempos do propio rei, no s. XIII.

Un dos volumes, o Códice de Toledo, atópase na Biblioteca Nacional de España e pode consultarse no sitio web da institución. Outro permanece na Biblioteca Nacional Central de Florencia (Italia), tamén está dispoñible na Rede. Os outros dous atópanse na Biblioteca de San Lorenzo de El Escorial. Trátase dos chamados Códice dos Músicos e Códice Rico, este último o máis célebre polas súas espléndidas ilustracións.

Estes dous últimos non se atopan abertos ó publico. E é por isto polo que neste ano 2021, no que se conmemora o 800 aniversario do nacemento de Afonso X o Sabio, a Real Academia Galega reclamoulle a Patrimonio Nacional que siga os pasos doutras moitas bibliotecas en materia de difusión dos seus fondos e comparta na Rede os dous códices deste patrimonio cultural da humanidade custodiados no Escorial.

Ilustración das cantigas de Santa María / foto: PD Wikimedia

Edicións antigas ou de luxo

E é que, tal e como a institución daba a coñecer o pasado mércores 24, a RAG contactou o pasado mes de xaneiro con Patrimonio Nacional solicitándolle a posta a disposición pública na rede destes dous importantes códices. “É chegado o momento de que o público interesado, ademais dos e das especialistas, teñan acceso libre a estes códices, a través de reprodución dixital dispoñible en aberto na Web”, expresa a institución nunha declaración.

Pois mentres que o Códice de Toledo e o da Biblioteca Nacional Central de Florencia, están abertos ó público de xeito on-line, estes dous códices presentan bastantes dificultades para a súa consulta. Pois o Códice dos Músicos foi editado na década dos 60 do século pasado en condicións moi precarias e o Códice Rico, foi unicamente obxecto de edicións facsimilares de luxo por parte de editoras privadas, só ó alcance das persoas e das institucións que poden adquirilas a prezos moi elevados.

Na súa resposta, Patrimonio Nacional limitouse a indicar que a dixitalización das obras de Afonso X se contempla na súa programación cultural. Porén a institución indicaba tamén no breve escrito que está a expensas do desenvolvemento da planificación institucional, sen suxerir, por tanto, ningunha data concreta para a súa difusión.

De feito, nos anos 2003 e 2008 o códice de Toledo da Biblioteca Nacional foi levado ó prelo por parte do Consello da Cultura Galega, publicándose este último na súa web. “É hora de que Patrimonio Nacional de España faga o mesmo co Códice dos Músicos e co Códice Rico das Cantigas de Santa María de Afonso o Sabio. Débello á cultura galega, á cultura hispánica, á cultura europea e á cultura universal”, conclúen dende a RAG.

Detalle do Códice Rico da biblioteca do Escorial / foto: Real Academia Galega

 

[Fonte: http://www.historiadegalicia.gal]

Marcas comerciais galegas – fonte: CCG

 

Escrito por Marcos Pérez Pena 

O galego vende. O emprego da lingua tanto na publicidade como nas marcas comerciais (e agora nas páxinas web ou na escolla do dominio propio .gal) achega identidade a un produto e un valor que o liga a un territorio ou a un xeito de facer. Con todo, a utilización do galego na publicidade é aínda minoritario e seguen sendo moitas as empresas -galegas ou foráneas- que rexeitan empregalo para chegar aos seus e ás súas posibles consumidoras.

A Real Academia Galega vén de publicar o último volume de Estudos de Onomástica, centrado nos « nomes comerciais », e que recolle nove contribucións presentadas o pasado 7 de novembro na V Xornada de Onomástica Galega, un encontro anual que conta co apoio da Deputación de Pontevedra e o Museo de Pontevedra. A obra, que se pode descargar de balde, afonda en distintas cuestións relacionadas co uso do galego nas marcas comerciais e na publicidade, tanto de forma xeral como en sectores determinados, como o vitivinícola, e contou coa participación de filólogas, da zoqueira Elena Ferro ou das publicistas Irene García e Raquel Boo, de Ekinocio, que subliñaron na súa intervención que “a verdadeira distinción está no propio”. 

Primeiro anuncio en galego publicado na prensa do país. 1876. Fonte: Real Academia Galega

A lingua e o dominio .gal, ausentes en moitas das grandes marcas galegas

A idea da identidade como valor estivo presente na maior parte das intervencións, coma a do profesor da Universidade de Vigo Benigno Fernández Salgado, que analizou as estra­texias lingüísticas de naming (a operación de poñer nome a unha marca ou em­presa) en marcas galegas e tamén se preguntou sobre a existencia ou non da “marca Galicia” e sobre cales son as vantaxes que ten empresarial e monetaria­mente a súa utilización. O profesor conclúe que « a situación de risco da lingua galega dependerá da vontade da sociedade para darlle vida tamén nas marcas comerciais, para que siga a cumprir o seu cometido desde que xurdiu: nomear o mundo ».

Hai importantes marcas galegas que non teñen punto .gal, que o teñen inactivo ou que só o empregan para direccionar a súa web a outro enderezo

Fernández Salgado tamén avaliou a utilización da lingua galega por marcas nas súas webs corporativas e na escolla ou non do dominio .gal. Para iso analizou as 50 marcas galegas máis coñecidas polo estudantado da Universidade de Vigo, concluíndo que só catro delas (Gadisa, R, Galaxia e Reizentolo) empregan habitualmente o dominio .gal; a elas pódese sumar Leite Río, que ten a web de Leyma en galego e emprega o .gal.

Pola contra, hai importantes marcas que non teñen punto .gal (Abanca, Larsa, Celta de Vigo…), outras que o teñen rexistrado pero o enderezo está inactivo (Inditex, Zara, LeiteNoso, Deleite…), outras que o empregan pero unicamente para redireccionar a unha páxina .es que ten versión en galego (Feiraco, Deportivo da Coruña, Monbús…) e as que o usan para redireccionar a unha páxina sen versión en galego (Ence, Naturgy…).

O 89% das marcas de viño do Ribeiro empregan o galego

O volume inclúe tamén un artigo da filóloga Raquel Rodríguez Parada baseado na investigación que realizou sobre os nomes das adegas e dos viño inscritos na Denominación de Orixe Ribeiro. O sector vitivinícola foi un dos primeiros en valorar a lin­gua galega como imaxe de marca e que, polo tanto, empezou a utilizala para bautizar os seus produtos. Os nomes dos viños Salto d’o CanEnxe­bre Veira d’o Miño, publicitados no xornal La Tierra Gallega da Habana están entre as primeiras marcas en galego.

Hoxe en día o sector do viño é un dos que emprega o galego na súa etiquetaxe con menos prexuízos, tanto para a súa distribución en Galicia como no estranxeiro, partindo do feito de que « a procedencia e o nome dos produtores son aval seguro para un bo viño ». De feito, na denominación de orixe, o 89% das denominacións empregan a lingua galega ou usan topónimos e antropónomos propios nas súas marcas comerciais. « Moitas das persoas adegueiras e colleiteiras son conscientes de que a lingua é unha boa carta de presentación para vender os seus produtos », conclúe a investigadora, que engade que mesmo para vender fóra de Galicia « gustan de identificar o viño ribeirao coa lingua da comunidade onde se produce, entendemos que para marcar a diferenza cos seus produtos, ben coñecidos a nivel mundial ».

Etiquetaxe en galego dun viño. Fonte: A flor e a abella

Xose González: dos ‘Contos do Castromil’ á militancia como consumidores

Xosé González, en representación do Foro Enrique Peinador, fixo un percorrido por algún dos avances experimentados nos últimos anos en Galicia na utilización comercial da lingua galega, sinalando tamén algúns dos retos pendentes. González subliñou, por exemplo, a iniciativa impulsada en 1989 pola Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística e a empresa Castromil : a edición dos Contos do Castromil, distribuídos en todas as liñas da compañía e que durante anos supuxo a impresión e distribución de 450.000 exemplares de trinta obras orixinais, escritas ex professo para a ocasión.

O proceso de galeguización da compañía levou tamén nomear a os autobuses con nomes de personaxes senlleiros de Galicia. Desta maneira “Otero Pedrayo”, “Álvaro Cunqueiro”, “Castelao”… pasaron a ser nomes de liñas. “Vou no Álvaro Cunqueiro”, “Fomos de excursión no Luís Seoane”, escoitábase. “Co paso do tempo, a empresa Castromil contaxiou o seu exemplo a outras. Foi así como a Asociación de Funcionarios lle deu forma a un grupo de empresas que asumían, en distintos graos, a súa galeguización, pero que, dadas as súas características, cambiaron o código lingüístico nas súas comunicacións publicitarias”, destacou Xosé González.

Na súa intervención afirmou que “que haxa máis publicidade en galego e que sexa maior o número de produtos de consumo que incorporen a lingua galega nas súas etiquetas (que é publicidade) vai depender dalgunhas variables”, destacando en primeiro lugar que a Xunta “anime as empresas a galeguizárense. Pensamos, por exemplo, que nas liñas de subvencións abertas para as empresas en todas as modalidades, se incorpore entre as cláusulas estipuladas a obrigatoriedade de respectar os dereitos lingüísticos dos consumidores, consonte co establecido na Lei galega 2/2012”, que sinala que “a Administración autonómica incentivará a utilización da lingua galega na oferta de compra, na información de carácter fixo e documentación, nas relacións entre os consumidores, e destes cos ofertantes”.

Xosé González fixo tamén unha apelación aos partidos políticos e sindicatos do ámbito do galeguismo para que “concreten o seu discurso” deixando claro que “defender Galicia é defender os produtos locais que se identifican cos nosos valores patrimoniais”. “Ignoramos cales son os milleiros exactos de afiliados en xunto deses partidos e sindicatos. Pero si que afirmamos que, de seren máis consecuentes na exhortación de galeguidade, moito cambiaría o conto”, dixo, engadindo que “de nada valen as concentracións de masas en sinaladas datas do calendario (Día das Letras, 25 de Xullo…) se nelas non se concretan as medidas que cada cidadán debe exercer para defender a identidade deste país”. 

Os ‘Contos do Castromil’

Finalmente, González afirmou que “nunca Galicia tivo tantos medios humanos (profesorado de galego) e recursos (subvencións) para defender a lingua galega e tan escasos resultados” e buscou a razón “no mal enfoque que se lle deu ao proxecto normalizador da lingua galega”, destinando “os esforzos de medios e recursos ao ámbito literario, piar sobre o que se asentou a política lingüística”. “Xa que este representa, polo interese suscitado, unha ínfima parte da sociedade, quedou a inmensa maioría desasistida”, sinalou.

“Son ben sabidas as dificultades que hai que vencer para que a marea da galeguidade avance en ámbitos extraliterarios. Pero admitámolo: pola vía literaria pouco máis hai que agardar que non sexa satisfacer o interese dunha mínima porcentaxe da poboación. Unha lingua sobrevivirá se está presente en todos os eidos sociais, culturais e económicos”, concluíu.

[Fonte: http://www.praza.gal]

 

Denuncian que o texto recollido no Boletín Oficial do Estado (BOE) que se pode consultar hoxe en día continúa a estar en castelán e catalán como suposta « lingua cooficial », pero non en galego. Este erro, que volve deixar o idioma propio do país a un lado, tivo bastante repercusión entre as e os usuarios das redes sociais.
O documento está dispoñíbel en catalán pero non en galego. (Foto: Nós Diario)

O documento está dispoñíbel en catalán pero non en galego.

Unha denuncia a través das redes sociais do que fora presidente da Mesa pola Normalización Lingüística, Carlos Callón, causou una gran sorpresa entre usuarias e usuarios de internet, que compartiron a curiosidade para darlle maior repercusión. Mesmo a propia Mesa deulle difusión. Malia que a crítica xurde como unha curiosidade, o certo é que revela o papel que ten, ou tivo, o galego para o Estado español.

Callón alertou de que ao intentar facer unha consulta do Estatuto de Autonomía da Galiza de 1981 no Boletín Oficial do Estado (BOE) non hai unha opción de lectura en galego. O castelán era o previsíbel pero, curiosamente, o anuncio dese texto básico para o país -así como o seu contido- pode analizarse en catalán.

O BOE avisa desde a páxina inicial que aparece cando se procura o estatuto de que hai a opción de consultalo nas « linguas cooficiais » pero só inclúe o catalán como idioma aceptado. Polo tanto, o texto sobre a autonomía está dispoñíbel en catalán pero non en galego.

Polo de agora semella que o Goberno do Estado español non pensou en facer unha actualización incorporando a versión na lingua do país, malia que non estivese integrada na versión orixinal do anuncio. En consecuencia calquera cidadáns do país pode atopar frases como a de presentación « Llei Orgànica 1/1981, de 6 d’abril, de l’Estatut d’autonomia per a Galícia ».

Tarefa de tradución

O Boletín publicado o 28 de abril do ano 81 sostén no primero artigo: « U. Galícia, nacionalitat històrica, es constitueix en Comunitat Autònoma per accedir al seu autogovern, de conformitat amb la Constitució espanyola i amb aquest Estatut, que és la seva norma institucional bàsica”.

Ademais, considera que “la Comunitat Autònoma, a través d’institucions democràtiques, assumeix com a tasca principal la defensa de la identitat de Galícia i dels seus interessos i la promoció de solidaritat entre tots els que integren el poble gallec”.

En terceiro lugar explica que “els poders de la Comunitat Autònoma de Galícia emanen de la Constitució, d’aquest Estatut i del poble”.

Tamén considera, entre outras cousas, que “són funcions del Parlament de Galícia les següents”, que pasa a enumerar tamén no idioma cooficial de Catalunya. Porén, a priori, o máis sinxelo pola cidadanía sería escoller o texto escrito en español.

Se ben é posíbel que en 1981 o catalán estivese un paso por diante do galego, o certo é que sería mostra dun respecto pola lingua do país e pola súa cooficialidade facer unha versión do Estatuto de Autonomía consultábel polas persoas galegofalantes.

 

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Catedral de Tui / foto: xunta.gal

O concelleiro de Turismo, Laureano Alonso, a historiadora Sara Quintana e o ilustrador Xosé Tomás foron os responsables da presentación o pasado mércores das novas rutas para coñecer o Tui máis oculto. Trátase de tres rutas, polo Tui xudeu, o Tui de Dona Urraca e o centro histórico en xeral. Tres rutas para coñecer a riqueza dun dos máis importantes conxuntos históricos de Galicia.

Tui aposta así por un turismo activo e ó aire libre en tempos de pandemia desenvolvido a través de material gráfico e de novas guías. Estas “están pensadas para ser autoguiadas descubrindo os recunchos do conxunto histórico”, tal e como afirmaba o concelleiro de Turismo, Laureano Alonso.

As tres novas rutas propostas son “O tesouro de Salomón”, “O túnel de dona Urraca”, e unha ruta máis xeral guiada a través dun mapa da vila. Coma novidade na guía vanse facendo preguntas que o visitante ten que ir descubrindo e que “permiten coñecer un Tui distinto”.

Presentación do novo material turístico para as dúas rutas de Tui / foto: Concello de Tui

“O tesouro de Salomón” e “O túnel de dona Urraca”

“O tesouro de Salomón”, vinculado á ruta xudía, cunha duración de 120 minutos, está guiado por Francisco Sánchez, “quizais o persoeiro máis importante da historia de Tui”, segundo o Concelleiro. A ruta de “O túnel de dona Urraca”, cunha duración de 75 minutos “está plantexada cun percorrido polo conxunto histórico entorno á Catedral”.

A elección dos dous personaxes que guían as rutas, Francisco Sánchez e Dona Urraca, segundo se explicou, obedece a que “Francisco Sánchez é un personaxe moi destacado da historia de Tui e da historia mundial, e Dona Urraca tamén, e válennos para falar doutras partes da historia máis transversal coma a independencia de Portugal e o papel que tivo Tui”.

Estas novas guías estarán publicadas en galego e castelán, contan con deseño e ilustración de Xosé Tomás e guión da historiadora Sara Quintana. As guías poden atoparse na Oficina Municipal de Turismo, cunha tirada de ata 5.000 exemplares e tamén se poden descargar na web municipal.

Para o ilustrador Xosé Tomás, “foi un traballo moi agradecido pola enorme sintonía que tivemos á hora de plasmalo” que contou “cun diálogo moi bonito a nivel creativo”. Un traballo con dúas lecturas, unha primeira da lectura da visita, e unha segunda máis a fondo co material xa na casa.  Un traballo que persegue pór a historia de Tui á dispor dos nenos e do público en xeral.

 

[Fonte: http://www.historiadegalicia.gal]

Se existise un premio chamado Reino da Galiza, eu habíalle dar o meu voto ao autor de ‘Némese’

Escrito por SUSO DE TORO

Alá vai o Ray Bradbury, escritor e guionista. As súas Crónicas marcianas (hai tradución ao galego) son unhas narracións dun lirismo comparábel ao d’<CF1001>O Principiño; tan líricas, máis duras. Oxalá leve canda si a proporción de recoñecemento que lle corresponde pola súa obra literaria. Porque diso se trata cando despedimos a un escritor, non é?

E diso trata o Premio Príncipe de Asturias ao escritor norteamericano Philip Roth, un recoñecemento. Non sei se ese galardón será tan importante como nos din os medios de comunicación españois ou se será propaganda entusiasta para consumo interno da institución monárquica. Tanto ten, o premio ha estar ben dotado economicamente e o autor acudirá a recibilo puntualmente, que todos temos facturas a pagar. Non sei se ese premio merece a Philip Roth, mais estou certo de que Roth merece ese e calquera outro premio literario, pois é un escritor de talento, esforzado e valente.

Un escritor xudeu. Corresponde chamarlle “escritor xudeu” a alguén? Depende. As máis das veces corresponde, pois é unha identidade moi poderosa. En calquera caso, Philip Roth éo, na súa maneira particular. Sábese pertencer a unha comunidade humana, non por elección propia, non de modo conformista, mais aceptando á fin a evidencia de que ser xudeu marca o seu destino. A súa relación co xudaísmo é problemática para el e problematizadora para boa parte dos xudeus. Sobre todo para aqueles que desexan existir como comunidade, e por iso un e outros mantiveron sempre relacións tensas. O caso é que para comprender ao Roth escritor hai que aceptar que é un escritor antropoloxicamente xudeu emparentado con outros escritores e intelectuais xudeus da Europa de antes do fascismo e da Norteamérica actual. Os xudeus israelitas entendo que son doutro xeito e son outra historia.

Un escritor medio xudeu e marcado por esa orixe, J.D. Salinger, escribiu un libro que educa desde hai décadas a millóns de adolescentes norteamericanos, The Catcher in the rye (hai tradución ao galego). Roth escribiu anos despois un libro que tamén foi un éxito, Portnoy’s complaint (non temos tradución ao galego) e que é como o reverso salvaxe daquelas outras andanzas dun adolescente confuso. O libro de Roth é a longa imprecación dun adolescente neurótico, un pranto existencial que se prolongou na súa obra até chegar aos últimos libros, nos que aquela sexualidade furiosa deu paso ás doenzas e ofensas da vellez.

Sempre lúcido, sempre destemido a procurar algo tan temíbel como esa cousa que chaman “a verdade”. E por iso perturbador. A patria e a identidade toda dos personaxes de Roth, esa galería de máscaras que foron dar na máscara final dun vello doente, é o corpo: da sexualidade á enfermidade. Un existencialismo bizarro, unha desesperación tan masculina. Non é preciso que diga que se existise un premio chamado Reino da Galiza e me preguntasen, eu habíalle dar o meu voto.

[Fonte: http://www.elpais.com]

 

 

O presidente da Xunta vén de recibir críticas por empregar o español nun chío orientado ao outro lado do Miño.

O presidente Alberto Núñez Feijóo, no Consello de Xunta

O presidente Alberto Núñez Feijóo, no Consello de Xunta.

Logo fará xa dez anos desa xornada na que un Feijóo, que atravesaba o seu primeiro mandato, defendía –se cadra sen ser totalmente consciente das súas palabras– as teses do reintegracionismo galego-portugués. Foi nun programa da cadea tradicionalista Intereconomía. Feijóo recibiu críticas por supostamente non dar dereitos suficientes aos castelanfalantes e rematou eloxiando as posibilidades do galego á hora de establecer comunicación coa poboación de Portugal, Brasil, Mozambique, etc.

Quizais cambiou algo na última década, porque o presidente da Xunta decidiu empregar o castelán o pasado mércores para destacar a importancia de establecer « alianzas » con Portugal. O mandatario galego aludía directamente a ese eixo ferroviario atlántico que permitiría ir de Vigo ao Porto en 60 minutos e viceversa.

O emprego do castelán neste contexto valeulle non poucas críticas a Núñez Feijóo: « O vínculo co Norte de Portugal tamén se reforza usando o galego como vía de comunicación », incidía unha usuaria. Outro preferiron tirar de retranca ante a situación: os portuenses entenden moito mellor o inglés. Fale ben, non sexa Vde. bárbaro ».

[Foto: Ana Varela – Xunta de Galicia – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]
Desde a parroquia de Toldaos, en Pantón, Lucía Varela aposta por salvar do esquecemento as palabras que escoitou desde pequena. O ano pasado, coa pandemia, iniciou un proxecto de recuperación de léxico do seu municipio, que pasou de ser presencial a contar cun cuestionario en liña a través de Google. Varela parte dos seus estudos en Tradución e Interpretación, formación que lle axuda a ter outra visión da lingua.  
Lucía Varela xunto ao seu avó, un dos protagonistas do seu traballo de recuperación de palabras da zona (L.V.)

Lucía Varela xunto ao seu avó, un dos protagonistas do seu traballo de recuperación de palabras da zona.

Escrito por A. Escuredo

Como iniciou o proxecto de recuperar palabras en Pantón?

Primeiro tiña a idea de gravar xente maior falando para que non se perdera a lingua, mais comezou a pandemia do coronavirus e atrancouse todo. Nese percorrido, atopei que había persoas que eran moi reticentes a ser gravadas e decidín facer un cuestionario en Google para que me enviasen palabras. Inicieino durante a corentena o ano pasado.

Cal é a razón de facer este traballo?

Crieime na aldea e tiven unha conciencia do rural moi arraigada, mais non foi algo inculcado, posto que a xente maior sempre me dixo que fixera outra cousa. Fun ao revés e pensei que se podía facer algo, por ser a lingua na que falamos moi rica e porque o vocabulario dos nosos avós triplica o que ten hoxe en día a xente nova. Ao final empregamos case sempre as mesmas palabras para todo, mentres que eles tiñan moitos máis sinónimos e unha riqueza de vocabulario que se está perdendo. Foi a miña principal teima para comezar con isto.

Que palabras descubriu con este proxecto?

Moitas xa as usaba eu, mais decateime de que algunhas xa as deixara de empregar. Por exemplo, a palabra “paparigote”, que é unha maneira de referirse ao queixo, era unha que empregaba moito de pequena e logo non sei se por influenza das persoas coas que falaba fóiseme esquecendo, mais mandouma un amigo e lembreina. Algunhas están relacionadas cos labores do campo. Meu avó fala moito de “arrentar”, cando é tempo da poda, e significa que o que lle sobra á cepa hai que cortalo moi a rente para que non volva responder por ese lado. É unha palabra que se non estás familiarizado ou non a usas, pérdese.

Cal é o obxectivo desta recollida de palabras?   

Está aberto. Primeiro é o enriquecemento persoal e despois a súa difusión. O virus botoume un pouco para atrás, mais a miña idea era dar charlas nos colexios ou difundir a través das redes sociais. Gustaríame ter máis interacción coa xente maior e de momento non pode ser. Unha das funcións é que non se perdan, que non queden só escritas. Algunhas aparecen nalgún dicionario antigo. A idea é incorporalas ao meu léxico, ao da xente que me arrodea e á xente máis nova. Que coñezan algunhas palabras máis que as que figuran no dicionario en liña da RAG. Gustaríame que se expandira o proxecto por outras zonas para que non se perdan todas as variantes da nosa fala.

O resultado será diferente ao que atoparía unha investigación filolóxica?

Non coñezo os procedementos para investigar a etimoloxía dunha palabra mais o feito de criarme nunha aldea e de facer certos labores axuda a rastrexar.

De que maneira podemos evitar a perda de falantes que ten a nosa lingua?

Hai varias. A nivel estatal poderían fomentar o uso do galego moito máis, desde logo. Tamén a través da publicidade, como fixeron en Bueu, que fomentaban o mercado local coas súas expresións. Nas escolas non só teñen que contar coas lecturas obrigatorias de clásicos galegos, que tamén, senón transmitir a lingua con vídeos de xente da zona para que se familiaricen e para que saiban como se lle chama ás árbores, por exemplo, nesa área.

É algo semellante a como aprendemos outras linguas, fan que nos familiaricemos cos diferentes acentos dos países, por exemplo, onde se fala inglés, se estudas ese idioma. Daquela diferenciamos mais na nosa propia lingua case non se nos ensina. É importante para entender a xente da túa contorna e que non desapareza.

[Imaxe: L.V. – fonte: http://www.nosdiario.gal]