Archives des articles tagués Linguas minorizadas

Durante os últimos anos unhas cantas editoras galegas decantáronse por publicar literatura estranxeira traducida á lingua

Escrito por CARMEN NOVO

Cando Rinoceronte naceu, no ano 2005, a tradución de obras literarias ao galego constituían un panorama moi distinto ao actual. Á marxe das grandes editoras, que incluían no seu catálogo obras estranxeiras na lingua, Rinoceronte foi a primeira en especializarse no eido. O primeiro libro que veu a luz baixo a súa firma foi O bosque dos raposos aforcados, de Arto Paasilinna, unha tradución directa desde o finlandés. «Por aquel entón había moito que facer. A vía natural de chegar á literatura internacional era a través das traducións ao castelán», indica Anxa Correa, parte da editora.

Porén, nos últimos anos e desde ás marxes dos círculos de produción masivos, xurdiron un feixe de editoras que velaban para que as historias narradas por xente de todo o mundo puideran ser lidas en galego. Algunhas, como Hugin e Munin -fundada no 2011- e Irmás Cartoné -en funcionamento desde o 2014-, focalizan o seu traballo no eido da tradución. Outras, pese a non basear o seu catálogo completo en pasar obras estranxeiras ao galego, dotan ás traducións dun lugar importante. Entre estas, Aira, que desde o 2017 formula o seu plan editorial de xeito que entre un 30 % e un 40 % dos títulos publicados ao ano sexan traducións.

«É importante que a xente poida escoller lecturas en galego, tanto na libraría como na biblioteca», indica Carlos Valdés. Xunto a Cecilia Recarey forma Irmás Cartoné. A súa é a historia de dúas persoas que, tras anos de servicio interno e externo para varias editoriais, decidiron formar a súa propia. O motivo, «que aínda quedaba moita literatura por traducir ao galego».

Segundo datos do INE, no 2019, último ano do que se ten rexistro, o 40 % de libros publicados na comunidade foron en lingua galega. Iso significa, aproximadamente, 400 exemplares. Sobre o total correspondente ás traducións, non hai cifras. Porén, botando unha ollada ás publicacións en territorio estatal, pódense sacar algunhas conclusións. Nese mesmo ano editábanse en España uns cincuenta mil títulos, dos que o 14 % foron traducidos. Porén, Valdés explica que o mercado en castelán é «unha avespa enorme», polo que as comparacións serían inexactas. Tamén as competicións, xa que, para o editor, tendo en conta este contexto, buscar unha equidade a nivel dos prezos é unha tarefa que requeriría moito esforzo.

César Lorenzo, director de Aira, incide sobre a mesma cuestión: «Así como en castelán ou en portugués podes atopar practicamente todo o que se publica, en galego non é así». Para a selección dos títulos atenden a cuestións de relevancia. O obxectivo, propiciar o «enriquecemento da biblioteca galega». Para Lorenzo, unha cultura non se pode basear unicamente en autores propios, e o acceso á literatura universal é unha posibilidade para mellorala: «Non é o mesmo ler a James Joyce en galego que en castelán. A aprendizaxe destes libros na lingua propia é moito mais rendible».

Seguindo esta meta, durante os últimos anos Aira publicou títulos como Frankestein (tradución directa do inglés de Samuel Solleiro) e O nome da rosa (tradución directa do italiano de Maite Jiménez Pérez) que, pese a ser libros popularmente asimilados —«deses que todo o mundo ten xa no seu andel»—, funcionaron moi ben no mercado.

«Moita xente aposta por elas para ter outro punto de vista. A tradución son escollas e multiplica as posibilidades de lectura dun libro», reflexiona Anxa Correa. Antes de traducirse ao galego, moitas das obras estranxeiras do catálogo de Rinoceronte xa figuraban en idiomas próximos como o castelán. Un dos exemplos mais recentes, O verán no que a miña nai tivo os ollos verdes (tradución directa do romanés por Andreea Birsanu), que foi un supervendas na súa versión orixinal, na súa tradución ao castelán e tamén funcionou en galego.

Atopar tradutor

Rinoceronte carga ás súas costas as primeiras traducións ao galego de idiomas como o árabe (O edificio Yacoubian, de Alaa Al Aswany, traducido por Fátima Tourari) ou o xaponés (A casa das belas adormentadas, de Yasunari Wawabata, traducido por Mona Imai). Fai escasos meses, do coreano (A Vexetariana, de Hang Kang, traducido por Alba Verea Pérez). Agora, lonxe do estancamento, preparan a primeira tradución do acadio co Código de Hammurabi.

Porén, a gran maioría das traducións fanse desde os idiomas que domina o cadro de persoal: o ingléso francés e o italiano. Cando son traducións de idiomas mais «exóticos», externalízanse. O mesmo acontece en Hugin e Munin, onde estes tres idiomas enchen o 50 % do catálogo. O resto, unhas 60 obras, trouxéronse doutras linguas, como o ruso, o aranés ou o sueco.

«Ao publicar un libro en determinadas linguas que non son as canónicas, non tes demasiadas opcións», comenta César Lorenzo sobre a dificultade de atopar tradutor. Eles, ao igual que Hugin e Munin e Irmás Cartoné, traballan unicamente con tradutores externos. Carlos Valdés explica que, no proceso de búsquea, ábrense a diferentes formas de traballar. Atenden ás propostas que lles chegan dos profesionais e indagan pola súa conta. «Intentamos abrir o espectro de idiomas, pero non sempre é posible», engade. Sen ir mais lonxe, na Facultade de Tradución e Interpretación da Universidade de Vigo, a única na comunidade dedicada a esta rama, non se estudan todos os tipos de linguas posibles.

Porén, os editores coinciden en que tamén é unha responsabilidade corrixir ese rumbo ao que leva o mercado. «Hai autores que destacan desde sistemas literarios mais pequenos, e o catálogo do editor ten que estar atendo a iso», argumenta Lorenzo. Eles, desde Aira, publican obras escritas orixinalmente en euskera ou catalán, «linguas que aparentemente están moi próximas pero, na práctica, non gozan dunha gran traxectoria en galego». Tamén Hugin e Munin incorpora ao seu catálogo traducións doutras linguas minorizadas, como o aranés ou o bretón.

Para chegar ata elas, Alejandro Tobar apela á «sorte» de poder ler noutras linguas. Lonxe de atender á tradución en castelán como ponte de chegada, o catálogo de Hugin e Munin suma uns quince títulos que aínda non se atopan traducidos a noso idioma. Como exemplo, unhas das súas últimas edicións, O derradeiro americano, de John Ames Mitchel, traducido directamente desde o inglés por Iago Nicolás Ballesteros. Como único apoio, unha edición anotada en esperanto.

Afrontar o proceso

Os editores falan dun espazo a cubrir, das eivas que aínda quedan na literatura galega. Para Alejandro Tobar, no fondo, este feito tamén significa máis liberdade á hora da escolla. Fala, por exemplo, da obra de Albert Camus, un clásico que ata o momento no que decidiron traducilo por primeira vez desde Hugin e Munin, non contaba con versión en galego. Para decidir a escolma de textos a editar, primeiro, fan unha lectura intensiva. «Descartas 19 de cada vinte e, ao final, un chega», explica.

Tras isto, contactan coa persoa que precisan. Carlos Valdés, de Irmás Cartoné, explica que o tempo varía en función da extensión e a dificultade do texto. Pon como exemplo O conto da criada, de Margaret Atwood, traducido directamente do inglés xunto a súa compañeira Cecilia Recarey. «Non é o mesmo que unha obra dun autor xaponés do ano 1800».

Así mesmo, Tobar explica que entre os mercados galego e castelán, para o que tamén traballa, hai diferenzas significativas. No mais grande, os prazos son mais axustados. «Nos adoitamos dar preto dun ano desde que ofrecemos un título. Imaxina que é unha novela dunhas 150 ou 200 páxinas. Para esa mesma obra, en castelán, danche mes ou mes e medio», alega o editor e traductor. 

Á hora de afrontar unha tradución, cada un ten o seu método. «Tería que ir preguntando tradutor por tradutor e non creo que haxa dúas historias iguais», reflexiona o editor de Hugin e Munin, que tamén exerce labores de tradución. Para el, o fundamental é «botarlle horas», coñecer extremadamente ben a lingua de chegada e ter un bo corrector para un proceso de revisión pulido. No caso da súa editorial, os traballos pasan, primeiro, polos ollos do tradutor. Despois chega ao editor, que traballa co propio texto e envíao a un tercer corrector, esta vez externo. Por último, entrégase de novo ao traductor «por se quedou algún floco».

En canto aos recursos empregados, Tobar explica que «temos todos os necesarios, pero en galego non están centralizados». César Lorenzo, como vantaxe, apela á capacidad dos tradutores de coñecer varios idiomas. Así, a través de diferentes versións dunha mesma obra poden compoñer algo orixinal. Segundo Anxa Correa, ver como resolven otros autores noutras linguas maximiza a exixencia da tradución. 

 

[Ilustración: María Pedreda – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

O catedrático Xosé Henrique Costas é unha das persoas que máis tempo e esforzo ten dedicado a estudar a situación da lingua e a cultura galegas nos territorios estremeiros. Hoxe analiza para ‘Nós Diario’ a situación do idioma no Eo-Navia, no Bierzo, en Seabra e no Val do Ellas.
O lingüista e profesor Xosé Henrique Costas. (Foto: Nós Diario)

O lingüista e profesor Xosé Henrique Costas

Escrito por CILIA TORNA
—Como analiza situación do galego en Asturias?
Enxérgase unha clara involución. Mal que ben, na Galiza levamos 40 anos con oficialidade, unha Lei de normalización lingüística ou o galego na escola. En Asturias os seus idiomas propios, galego e asturiano, están aínda sen oficializar. Están hoxe como estabamos nós por 1970, cunhas linguas sen prestixio, excluídas da escola, da Administración, dos medios… Nós ben non estamos, é evidente, pero o de Asturias é unha desfeita, un dobre lingüicidio. E no caso do galego de Asturias hai unha dobre opresión: por ser unha lingua minorizada e por ser galega, algo inconcibíbel para certo asturianismo, para quen ser asturiano é incompatíbel con falar galego.

—Por que ese rexeitamento?
Hai un asturianismo negacionista, nucleado arredor da Academia de la Llingua Asturiana (ALLA) e que enchoupa case todo o arco parlamentario, que proclama que o falado entre o Eo e Navia non é galego, que é outra cousa diferente pero asturiana porque está en Asturias, mesturando allos con bugallos. Ou sexa que onde din: « Eu móvoche os marcos das túas leiras » non é galego. Na práctica tratan o galego como un dialecto do asturiano, de feito a ALLA é a única academia do mundo que tutela dúas linguas, a propia e a veciña, o galego. Se din que non é lingua galega nin asturiana, por que a tratan como un apéndice pobriño, subalterno e dependente da ALLA sempre dirixido por académicos que nin o saben falar?

Agora a ALLA emprega o glotónimo ilegal de Eonaviego » porque o legal galego-asturiano xa non lles vale, pois -segundo a ex presidenta da ALLA- « o termo galego soa despectivo ». Todo vale para xebrar o galego e asturianizalo a machada. Unha esquizoglosia. E toda lóxica preocupación sobre o galego de Asturias expresada desde Galiza é vista como unha inxerencia do nacionalismo galego. Se o asturiano morre, que o galego tampouco se salve, vaia. A esperanza para o galego está en asociacións como Axuntar.

—Como valora o estado da lingua nas terras de fala galega emprazadas en Castela e León?
En Castela e León asistimos a un doce esmorecemento en coidados paliativos. Recoñeceuse o galego no Estatuto, introduciuse de maneira optativa nas escolas, hai actividade de asociacións culturais, pero isto non chega para deter a hemorraxia. Agás no exemplar concello de Lubián (Zamora) o galego non existe en ningunha Administración. E só en medios dixitais aparece de cando en vez algún artigo en galego. Con este panorama, a sorte do galego podería está servida, tanto polo descoñecemento e conseguinte desuso da poboación máis nova coma polo despoboamento de moitas destas terras.

—E como se atopa o galego nas terras estremeñas do Val do Ellas?
O Val do Ellas é o lugar de Europa onde os usos lingüísticos dunha lingua minorizada sen protección ningunha son máis altos: fálao sempre ou case sempre 90% da poboación, e entre a mocidade o 65%. O orgullo lingüístico polo seu é inmenso, pero non é oficial nin recoñecida. E ademais, coma no caso de Asturias, a súa filiación galego-portuguesa é negada por autoridades e « entendidos »: nova lingua románica, híbrido luso-leonés…téñenlle dito de todo a unhas variedades que din: « Hoixi chegamos pola miñán i había muta xenti nunha festa ben grande na ponte de pedra ». Galego non é, non, debe ser mozárabe [ironiza]. O que si acontece é que no Ellas os usos diglósicos cada vez son maiores nas familias e entre a mocidade. Aquí o castelán podería non substituír o galego, como está a ocorrer noutros territorios galegófonos, pero pode moi ben deturpalo e diluílo.

Sen oficialidade, sen Administración, sen escola, sen modelo…no Ellas o orgullo e a fidelidade manteñen moi viva unha lingua cada vez máis interferida.

—Como valora as políticas da Xunta da Galiza en apoio ao galego nos territorios do exterior?
Políticas da Xunta da Galiza verbo do galego exterior? Ulas? A Xunta evita todo o que teña que ver co galego de Asturias e de Estremadura para non ter enfrontamentos cos Gobernos autónomos. O caso de Asturias é dun desleixo clamoroso, pois co seu silencio a Xunta está a colaborar por pasividade no esmorecer do noso idioma e da nosa cultura.

20 anos sen avances para o galego

Henrique Costas observa con preocupación a situación do galego fóra da Galiza administrativa. A este respecto sinala, que « no caso de Castela e León o galego está no Estatuto, está na escola grazas a un acordo Xunta-Junta de 2002 -por certo, boicoteado por algunhas direccións de centros e por elementos da propia Administración- e daquela é doado iren alí os nosos representantes institucionais actuais a facer fotos e declaracións. Pero nunca foron máis alá do paripé. Non se avanzou máis nada desde 2002 ».

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

A investigación, na que participa a UVigo, suxire crear unha oficina pública que centralice todos os recursos en idioma galego

Unha moza emprega un teléfono móbil / Xunta de Galicia. / Europa Press

Unha moza emprega un teléfono móbil.

O galego está á cola das linguas oficiais do Estado español en canto a recursos e aplicacións tecnolóxicas, segundo o proxecto European Language Equality (ELE), financiado pola Unión Europea e coa participación de 52 entidades, entre ela a Universidade de Vigo (UVigo).

O Centro de Investigación en Tecnoloxías de Telecomunicación ‘atlanTTic’, da UVigo, foi o encargado de analizar a situación do idioma propio de Galicia en canto a recursos, servizos e comunidades de falantes.

En concreto, o obxectivo do proxecto ELE é analizar a adaptación tecnolóxica das linguas de Europa coa finalidade de que exista plena igualdade para 2030. « Agora, hai que facer unha folla de ruta para cambiar esta situación. Hai moita marxe na que traballar », subliñou a coordinadora de ‘atlanTTic’, Carmen García Mateo.

Como conclusión xeral, segundo o informe presentado por este centro da UVigo, « hai poucas aplicacións de sínteses e de recoñecemento de voz, corrección ortográfica e gramatical e tradución automáticas ». Por tanto, hai « un baleiro importante » en canto a recursos multimedia adecuados para desenvolver aplicacións « tan importantes no mundo actual como os axentes conversacionais por voz de última xeración ».

En comparación con outras linguas oficiais, a diferenza « é crítica » en canto a recursos e servizos relacionados con datos multimedia e no ámbito da saúde, posto que os xa existentes « son pobres en diversidade e pequenos en tamaño », engade o estudo. O « maior perigo » a curto prazo desta situación é que, se non se reverte, o galego quede fóra da revolución que o ‘big data’ e a intelixencia artificial está a provocar en moitos sectores estratéxicos por falta de recursos para aplicalas.

No lado oposto están as bases de texto de gran dimensión, onde o galego ten « boa presenza » cuns servizos nunha « fase máis madura ». O informe tamén apunta, como aspecto positivo, á páxina web da Corporación de Radio e Televisión de Galicia (CRTVG) pola produción de contidos multimedia. Do mesmo xeito, tamén hai un número crecente de diarios locais dixitais no idioma propio.

‘SOFTWARE’ E REDES SOCIAIS

En canto ao ‘software’ e as redes sociais, aínda que algunhas firmas como Facebook, Youtube, Microsoft e Apple ofrecen versións en galego, moitas outras como TikTok, Twitch e Adobe utilízano en versión ‘beta’ ou, como Twitter, con menor apoio.

Neste contexto, hai unha « falta extrema de apoio » ao idioma propio en asistentes virtuais como Alexa, Siri, Google Assistant e Cortana. Nos últimos anos, desenvolvéronse varios produtos e servizos para a incorporación do galego nas TIC, como o portal da Real Academia Galega (RAG), o tradutor ‘Gaio’ e a web da Xunta.

Con todo, o estudo observa unha tendencia das grandes empresas do sector consistente en « reducir os seus esforzos » en desenvolver tecnoloxías específicas para linguas minorizadas, así como a falta de interese por estes idiomas en estratexias como a Estratexia Nacional de Intelixencia Artificial 2020.

« EXPERIMENTADA COMUNIDADE INVESTIGADORA » EN GALICIA

Nesta marxe que hai para cambiar a situación, segundo explica a profesora García Mateo, xoga a favor da « existencia dunha experimentada comunidade investigadora en Galicia » en áreas como o recoñecemento automático da fala, a síntese de voz e o procesamento de linguaxe natural, así como en campos como a filoloxía e a lingüística.

Para iso, a alianza entre ‘atlanTTic’ e os docentes da Facultade de Filoloxía e Tradución da UVigo permite « desenvolver xa ferramentas e recursos lingüísticos » e foi « en gran medida » a « responsable nos últimos catro anos dun aumento considerable da produción de recursos e servizos de calidade para a lingua galega ».

Dentro das propostas de mellora, o equipo investigador de ‘atlanTTic’ recomenda crear unha oficina pública que custodie de forma centralizada e estandarizada todos os recursos desenvolvidos para a lingua galega, xa que, na actualidade, están diseminados en páxinas e en servidores distintos.

Tamén consideran necesario investir en crear bases de datos de recursos lingüísticos de calidade e gran tamaño que abarquen as distintas variantes e estilos da fala; en apoiar a produción científica e a transferencia tecnolóxica baseada na linguaxe; e que as persoas falantes consuman, produzan e esixan contidos en galego.

[Imaxe:  Xunta de Galicia/Europa Press – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

Representantes das principais entidades que traballan a prol das linguas minorizadas galega (A MESA), vasca (Euskalgintzaren Kontseilua), catalá (Plataforma per la Llengua, Ómnium, ACPV, Escola Valenciana e FOLC) e asturiana (Iniciativa Pol Asturianu) concentráronse esta mañá diante do Congreso dos Diputados antes do inicio do debate da Lei xeral audiovisual, porque “a norma que se pretende aprobar non vai dar máis que pequenos pasos que non garanten a igualdade lingüística”.

Unha vez comezada a concentración, tomaron a palabra representantes de diferentes entidades: Marcos Maceira (A MESA), Paul Bilbao (Kontseilua), Francesc Marco (Plataforma), Elena Jiménez (Òmnium), Daniel Condeminas (FOLC) e Iván Llera (Iniciativa Pol Asturianu).

En primeiro lugar denunciaron que se trata dunha lei que non responde á realidade lingüística existente no Estado: «Debemos ter en conta que esta lei é unha transposición da directiva da Unión Europea precisamente para dar cabida á produción europea. Deste xeito, fuxiuse da realidade lingüística europea, dando unha presenza indigna ás linguas propias do Estado. Coidamos sinceramente que se perdeu unha oportunidade para a igualdade e que a lei invisibilizará as nosas linguas nas pantallas. É máis, perpetuarase a vulneración de dereitos” afirmaron.

Así, os representantes das entidades fixeron referencia ao proceso de elaboración da lei: «Os axentes sociais a favor das linguas mantivemos unha actitude proactiva, facendo achegas concretas nos anteproxectos, trasladando aos partidos as nosas propostas, activando á cidadanía para demostrar a existencia unha demanda social. Malia isto, fixéronse ouvidos xordos ás nosas peticións, polo que se pode dicir que a demanda cidadá no foi tida en conta en absoluto na lei».

Ademais, lembraron varios elementos recollidos na declaración consensuada xunto con outros axentes (CIEMEN, TIRANT e OCB do catalán, e NOGARÁ do aragonés): “Se ben a presión política e social exercida polas entidades foi determinante para incluír mínimos para todas as linguas tanto nas cotas de catálogo das plataformas e retransmisións de TVE, como no financiamento antecipado, as mudanzas introducidas son claramente insuficientes e testemuñais ao representaren entre o 0,35% e o 2,55% do conxunto”. Quer dicir, “as cotas que se estabelecerán co suposto obxectivo de garantir a pluralidade lingüística son testemuñais”.

E é que, tal e como afirmaron as entidades, a lexislación xeral audiovisual só estabeleceu porcentaxes obrigatorias de contidos mínimos e financiamento para o español, sen ningunha indicación nen recoñecemento para outras linguas existentes no Estado español fóra da retórica baleira. Isto impede que as crianzas, mocidade y o público en xeral poidan gozar na súa lingua da ampla oferta dispoñíbel de programas de televisión, series e filmes. “ Por desgraza, a nova lei non supón mudanzas significativas neste senso”, afirmaron.

Para finalizar, os axentes a favor das linguas minorizadas quixeron reiterar o seu compromiso de seguir traballando: «É certo que nesta ocasión non se cumpriron os obxectivos previstos e que aprobarán unha lei que invisibiliza a presenza das nosas linguas. Porén, continuaremos a traballar para crear as condicións adecuadas para vivirmos nas nosas linguas e gañaren  espazos, entre eles as pantallas”, subliñaron.

 

 

[Fonte: http://www.amesa.gal]

Milers de manifestants reclamen un reconeixement oficial i mesures immediates

Milers de persones —17.000, segons l’organització— han reclamat aquest dissabte 21 de maig a Belfast l’aprovació de mesures legislatives en favor dels drets dels parlants d’irlandès a Irlanda del Nord. És una de les manifestacions més grans de la història en favor d’aquest idioma, que a diferència del que passa amb al gal·lès o el gaèlic escocès, no disposa d’una llei pròpia per a promoure’l.

La manifestació estava convocada per la xarxa associativa An Dream Dearg (“El Grup Roig”, pel color que usa en els seus actes), amb el suport i participació de nombroses organitzacions a favor de la llengua, com ara la plataforma Conradh na Gaeilge.

Els manifestants han retret a les autoritats la seva inacció per a proveir una legislació que atorgui drets lingüístics als parlants d’irlandès en l’administració, l’escola o els tribunals, entre altres àmbits. Segons l’organització, la manca d’una legislació específica converteix els parlants d’irlandès en “ciutadans de segona”.

La reivindicació històrica del moviment a favor de la llengua ha estat la de l’aprovació, per part de l’Assemblea d’Irlanda del Nord, d’una Llei de l’irlandès, que reconegui a aquest idioma un estatus d’igualtat respecte de l’anglès. Els partits unionistes britànics, però sempre ho han blocat.

La via oberta a curt termini perquè hi hagi avenços passa per Londres. L’aprovació de mesures pels drets lingüístics dels parlants d’irlandès està prevista en l’acord New Decade, New Approach (NDNA, “Nova Dècada, Nou Enfocament”) de 2020 entre els governs britànic i irlandès, que va possibilitar la recuperació del govern nord-irlandès després de tres anys de suspensió.

Atès que els partits unionistes impedeixen l’aprovació de les mesures a Belfast, el govern britànic s’ha compromès a fer-ho a Westminster. Això es concretarà en la Llei sobre identitat i llengua a Irlanda del Nord, anunciada pel govern britànic com a part de l’NDNA. Aquesta nova llei inclourà un “paquet curosament equilibrat de mesures sobre la identitat i la llengua” entre les quals la “creació d’una nova Oficina d’Expressió Identitària i Cultural que donarà guiatge a les autoritats públiques en una sèrie de principis d’identitat nacional i cultural”.

S’espera que la llei sigui portada a la cambra legislativa britànica les properes setmanes, o fins i tot aquesta mateixa, d’acord amb la informació que publica avui The Irish News.

Crítiques del Comitè d’Experts de la Carta Europea
La inacció del Regne Unit ha rebut crítiques del Comitè d’Experts de la Carta Europea de les Llengües Regionals o Minoritàries (CELRoM). En la seva darrera comunicació (2021), el Comitè va retreure que encara no s’hagi aprovat cap llei específica ni cap estratègia integral per a la promoció de l’irlandès a Irlanda del Nord. El grup d’experts va recomanar a les autoritats britàniques que aprovin aquesta estratègia i una llei àmplia —no sembla que la que està a punt de presentar-se ho sigui— i també va criticar que els compromisos de l’NDNA no s’hagin complert.

I en la línia del que argumenten les entitats a favor de la llengua, el Comitè de la CELRoM indica que l’aprovació d’aquestes mesures parcials de l’NDNA no substitueixen la necessitat d’acabar aprovant una Llei de l’irlandès.

A banda, el Comitè també recomana a les autoritats que proporcionin immediatament formació bàsica i avançada per a un “nombre suficient de professors que ensenyin en irlandès”, cosa per a la qual hi ha una “necessitat urgent”.

La CELRoM és un tractat internacional sota els auspicis del Consell d’Europa en què diversos estats es comprometen a protegir i fomentar llengües minoritzades dels seus territoris. El Regne Unit va ratificar la Carta el 2001 i hi reconeix set llengües: l’irlandès, el gaèlic escocès, el gal·lès, el còrnic, l’scots, l’scots de l’Ulster i el manx.

Vora 100.000 parlants a Irlanda del Nord
La substitució lingüística de l’irlandès a l’illa d’Irlanda va començar al segle XVII i es va intensificar als segles XIX i XX. En el moment de la partició (1921), encara quedaven comunitats irlandòfones a Irlanda del Nord. Però a diferència del que es va fer al sud de la frontera, on els esforços de preservació es van concentrar en les zones rurals conegudes com a Gaeltacht, a Irlanda del Nord el moviment per la llengua va posar l’accent a estendre el coneixement de l’irlandès a tot el territori, i especialment a les ciutats. Aquest esforç va tenir més èxit en els ambients polititzats del republicanisme irlandès.

Actualment, el 6% de la població nord-irlandesa, unes 100.000 persones, declara que sap parlar irlandès, segons dades del cens de 2011. Tot i això, sols el 0,2% afirma que és la seva “llengua principal”, cosa que mostra clarament el seu ús extremadament limitat com a idioma comunitari.

 

[Foto: An Dream Dearg – font: http://www.nationalia.cat]

O politólogo Carlos Taibo vén de publicar O Feitiço das línguas (Através Editora, 2022). Autor de máis de trinta libros en galego e castelán, moitos deles relativos ás transicións na Europa central e oriental, afonda agora nesta obra na súa paixón polas linguas empregando de maneira singular o xénero da autobiografía. Presentouno esta quinta feira na Coruña e na sexta estará en Compostela (Libraría Couceiro, 19 horas).
O politólogo presentará O Feitiço das línguas (Através Editora) hoxe na Libraría Couceiro de Compostela (Xabier Armendaritz).

O politólogo presentará O Feitiço das línguas (Através Editora) hoxe na Libraría Couceiro de Compostela

Por A. Escuredo

Cal é a razón escribir agora unha obra entre autobiográfica e lingüística?

Ás veces non hai unha razón precisa. A miña vida intelectual, e non lle dou ningún relevo a este adxectivo, é unha mesa con catro pés. Un deles é o meu traballo na universidade vencellado coas mudanzas na Europa central e oriental. Outro o activismo político que me invita a contestar ao capital e ás súas regras. O terceiro serían os libros como obxecto marabilloso sen os que a miña vida non tería sentido. E o cuarto as linguas.

Decateime non hai moito que boa parte das historias e brincadeiras que eu conto teñen unha base lingüística. Pareceume que tiña sentido de facer unha homenaxe ás linguas que para min son a creación máis marabillosa da especie humana. Ese é o miolo do que xorde o libro.

Ese amor polas linguas tamén é algo revolucionario nun mundo que, cada vez máis, procura concentrarse en poucas e dominantes?

Cando alguén celebra a desaparición dunha lingua, eu pregunto que é o que ten dentro da cabeza. A desaparición dunha lingua é a desaparición dunha cultura. Certamente, aínda que no libro hai unha dimensión de brincadeira, mesmo nalgún caso canalla, hai unha reivindicación das linguas e singularmente das linguas minorizadas.

Este libro é produto dun compromiso lingüístico coa lingua do meu país, o galego-portugués. É unha mestura entre a vocación de chamar a atención dunha maneira razoabelmente divertida e relaxada sobre as linguas e ao mesmo tempo unha reivindicación política coas que están nunha situación difícil e que creo que merecen o noso apoio.

Debo salientar, en calquera caso, que eu non son un gran dominador de linguas. Ás veces a xente pensa que eu teño grandes habilidades, que son un políglota e non é así. Son un curioso que foi mergullando en moitas linguas e que espera seguir facéndoo no tempo..

Boa parte do libro trata do reintegracionismo e da necesidade dun intercambio mutuo. Hai esa vontade tamén en Portugal e no mundo lusófono?

Esa vontade foi forte na retórica mais nos feitos débil. Porén, teño a impresión de que as cousas están empezando a mudar. Ultimamente escoito moito en Portugal, cando saben que es da Galiza, dicir “que sorte tedes na Galiza que conservades a nosa lingua primixenia cando a nosa está deturpada pola influencia do inglés e falamos cada vez peor”. Esa idea ten a parte saudábel de que identifican unha xenealoxía entre o galego e o portugués mais a parte débil é unha ignorancia manifesta do estado decrépito da lingua da Galiza.

De calquera maneira, este tipo de percepcións en Portugal significan que algo está comezando a mudar. Nos estamentos oficiais probabelmente continúan a triunfar a retórica que anuncia unhas cousas mais sen medidas precisas que supuxesen un achegamento efectivo entre os dous espazos lingüísticos.

Cales cre que son os atrancos máis importantes que teñen as persoas para non dar o salto ao galego-portugués?

Eu pasei por esa situación hai 20 anos. Houbo unha época en que eu era reintegracionista, porén empregaba a ortografía oficial. O paso non é sinxelo. Escribir un galego reintegrado reclama un esforzo innegábel. Mais, sospeito que por tras hai un exercicio de comodidade, de aceptación dunha orde que sabemos que non é a nosa e que depara certas vantaxes.

Eu non podo queixarme moito de ter sido discriminado por empregar un galego internacional ou reintegrado. É verdade que é unha reflexión un pouco falsa por ser expulsado dos medios de comunicación do sistema, polo que non ten sentido escribir en galego internacional en La Voz de Galicia porque non penso en escribir nese medio.

[Foto: Xabier Armendaritz – fonte: http://www.nosdiario.gal]
Galiza e Irlanda manteñen vínculos que se sosteñen en situacións históricas con moitos paralelos, mais tamén na semellanza do medio natural que as acubilla. As dúas fisterras atlánticas observan a natureza con ópticas parecidas. Un Edén diferente é unha antoloxía poética que examina esas afinidades. 
'A estrada a carón do río', de Jack Butler Yeats.

‘A estrada a carón do río’, de Jack Butler Yeats

Escrito por Manuel Xestoso
“Menos ego e máis eco”. Este podería ser o motto que preside A different Eden /Un Edén diferente, unha antoloxía que reúne 38 poetas da Galiza e de Irlanda arredor do tema da relación do ser humano coa natureza. A chamada ecopoesía enfróntase cun universal como o do Xardín do Edén para interrogalo, cuestionalo e, dalgunha maneira, reivindicalo. Un dos grandes desafíos do noso tempo -o ecolóxico- visto a través dos ollos de creadores e creadoras de dous países que comparten unha historia difícil e unha localización, nas extremas do continente, que lle outorgan á paisaxe elementos comúns arredor dos que orbita a súa existencia.

Keith Payne é un dos editores do volume, xunto con Lorna Sahughnessy e Martín Veiga, e o tradutor dos poemas galegos ao inglés -Isaac Xubín traduce ao galego os versos en inglés e gaélico. Coñecía a poesía galega e traducira poetas como Olga Novo ou María do Cebreiro. Cando xurdiu a idea de elaborar unha antoloxía sobre o tema do medio ambiente, “axiña nos pareceu moi interesante enfrontar a obra de poetas irlandeses e galegos para ver como conversaban entre eles », declara a Nós Diario. « Son dous países que manteñen unha forte presenza do rural, que están nas marxes de Europa, cun clima atlántico que condiciona moito a forma de vida e no que o tratamento da paisaxe reflicte unha historia con moitas similitudes. Pareceunos moi importante investigar sobre se a visión da paisaxe era un motivo puramente estético ou se se utilizaba para desenvolver outros temas de máis relevancia, máis duros”.

Os vínculos literarios que unen a Galiza con Irlanda veñen de moi vello e, aínda que a miúdo se empregou a coartada da mitoloxía celta para xustificalos, a loita pola independencia irlandesa tomada como modelo (« Como en Irlanda! Como en Irlanda! ») parece estar sempre no fondo dese achegamento. Que outra batalla política como a ecoloxista sirva de nexo de unión no século XXI non deixa de ser significativo. “A reacción poscolonial do pobo irlandés, a situación dunha lingua minorizada… son elementos que os autores galegos empregan para achegarse a Irlanda”, comenta Payne. “O renacemento do nacionalismo foi un punto que compartiron os dous países e que motivou que, entre os compoñentes da xeración das Irmandades da Fala, Yeats ou Singe fosen autores moi lidos e mesmo que o galego fose unha das primeiras linguas ás que se traduciu o Ulysses de Joyce. Hoxe, os dous países e a propia Europa cambiaron moito, existe un paradigma que tende máis á globalización, e por iso é útil comparar os discursos que xorden dos dous lugares cunha mirada máis contemporánea, enfrontándoos a un dos grandes problemas universais da nosa época”.

Eu, particularmente, teño contactos que me permitiron coñecer a Galiza rural, de aldea, e considerei necesario presentar esta visión máis práctica e materialista: esta é a realidade, sen mitificacións que a falsee”, explica Payne.

Non hai terra mítica: a realidade do rural

A antoloxía divídese en cinco partes temáticas entre as que chama a atención a titulada “Non hai terra mítica”, dedicada a poemas que desmitifican a visión bucólica da paisaxe e do rural. “Pois o certo é que esta sección en concreto xurdiu das nosas lecturas de poesía galega. O noso proxecto era, en principio, falar da destrución da natureza, da catástrofe ecolóxica, do concepto de antropoceno… e tamén mostrar discursos máis esperanzadores. Mais lendo algúns poetas galegos descubrimos estoutro tema: a vitalidade actual da vida no rural, a vida real dos que seguen desenvolvendo a súa existencia moi perto da natureza. Poemas escritos por persoas que viven alí, na terra, traballándoa. Como di o poema de Dores Tembrás, non hai terra mítica, esta é unha terra de verdade. Eu, particularmente, teño contactos que me permitiron coñecer a Galiza rural, de aldea, e considerei necesario presentar esta visión máis práctica e materialista: esta é a realidade, sen mitificacións que a falsee”, explica Payne.

« Existe unha actitude moi feminista que xorde dun xeito moi natural: se vas falar da vida do rural, non podes obviar o traballo e a vida das mulleres. Aí existen moitos puntos en común que sitúan a muller fronte á paisaxe, que indagan sobre o seu lugar no mundo »

E que puntos en común atopou o editor na poesía galega e irlandesa contemporánea despois de navegar polas súas augas para elaborar esta antoloxía? “A valentía”, responde sen dubidar o editor. “Non hai medo a enfrontarse aos temas difíciles. Non hai medo a recoñecer que somos os causantes dunha catástrofe que hai que nomear. Tamén unha actitude moi feminista que xorde dun xeito moi natural: se vas falar da vida do rural, non podes obviar o traballo e a vida das mulleres. Aí existen moitos puntos en común que sitúan a muller fronte á paisaxe, que indagan sobre o seu lugar no mundo. E finalmente, unha gran capacidade para mostrar a realidade deixando o ego nun segundo plano, permitindo que sexa o real o que protagonice o poema. Nesta época de hipertrofia das identidades individuais, paréceme moi esperanzador que existan persoas que sexan quen de facerse a un lado para deixar que a protagonista sexa a comunidade”.

Unha mirada que se proxecta no futuro

Un Edén diferente ten algo de proxecto idealista: analiza a mirada dos poetas sobre un tema tan delicado como é o da perda do equilibrio natural do planeta, mais tamén se proxecta no futuro ofrecendo unha visión que persigue a utopía dunha nova orde, un esbozo de futuro máis harmónico. Asinan estes proxectos poetas como Manuel Rivas, Chus Pato, Olga Novo, Xavier Queipo, Estevo Creus ou Lupe Gómez, entre os galegos; e Seán Hewitt, Jane Robinson, Paula Meehan, Grace Wlls ou Eamon Grennan, entre os irlandeses.

O libro, que pode atoparse nas librarías Numax de Santiago e Cartabón de Vigo, xa foi presentado nalgunhas cidades galegas, e ten previsto presentarse na próxima primavera en Irlanda. Payne ten previsto mesmo « un pequeno festival sobre arte e medio ambiente en Vigo, ademais doutras actividades arredor da publicación ».

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Molac s’engatja a ne seguir l’aplicacion pels rectorats e avertís que sola una reforma de la Constitucion pòt garentir l’immersion

Lo Ministèri de l’Educacion francés publiquèt dijòus una circulara que garentís l’ensenhament immersiu en las lengas autoctònas de l’estat autras que lo francés, tant dins l’educacion publica coma dins las escòlas associativas.

La circulara especifica que las lengas minorizadas, que lor dison “regionalas”, se pòdon utilizar dins l’ensenhament public dempuèi la mairala fins al licèu “dins l’encastre dels oraris abituals dels escolans”.

Lo deputat breton Paul Molac, impulsor d’una lei de proteccion e promocion d’aquelas lengas, a celebrada la decision del govèrn francés, mas a remarcat que l’immersion pòt solament èsser garentida se i a una reforma de la Constitucion francesa. Ara, Molac s’engatja desenant a seguir l’aplicacion pels rectorats.

Primièra reconeissença de l’arpitan

Lo document especifica quinas son aquelas lengas, en tot reconéisser pel primièr còp l’arpitan (o francoprovençal). Èra una revendicacion de fa d’annadas. Fins ara, los candidats en francoprovençal al bachelierat èran obligats de se marcar en occitan. Tanben se reconeis, en domeni d’oïl, lo picard e, coma varianta del neerlandés, lo flamenc occidental.

Concretament, la circulara ditz: “Aquel ensenhament s’aplica al basco, al breton, al catalan, al còrs, al creòl, al galò, a l’occitan-lenga d’òc, a las lengas regionalas d’Alsàcia, a las lengas regionalas dels païses moselans, al francoprovençal, al flamenc occidental, al picard, al tahitian, a las lengas melanesianas (drehu, nengone, paicî, ajië), al wallisian, al futunian, al kibushi e al shimaoré.

[Sorsa: http://www.jornalet.com]

Ana Miranda fala de « política de destrución e minorización do Goberno de Feijóo ».

A portavoz do BNG en Europa, Ana Miranda, durante a súa intervención na mesa redonda da Fundación europea Coppieters e a Fundación Iratzar sobre como promover as linguas desprotexidas de Europa

A portavoz do BNG en Europa, Ana Miranda, durante a súa intervención na mesa redonda da Fundación europea Coppieters e a Fundación Iratzar sobre como promover as linguas desprotexidas de Europa.

A portavoz do BNG en Europa, Ana Miranda, defendeu este martes en Bruxelas a protección da comunidade lingüística galega « fronte á política de destrución e minorización do Goberno de Feijóo ».

Miranda referiuse así á política lingüística da Xunta durante a súa intervención na mesa redonda da Fundación europea Coppieters e a Fundación Iratzar sobre como promover as linguas desprotexidas de Europa.

A portavoz do Bloque en Europa lembrou que o Consello Europeo xa advertiu en varias ocasións sobre as dificultades de utilizar o galego en ámbitos como a xustiza, a administración e a educación.

Sobre a educación, Miranda asegurou que o decreto que regula o idioma no ensino fai « imposible » que os menores de Galicia poidan desenvolver as etapas educativas na lingua propia.

Ademais, a portavoz dos nacionalistas esixiu maior investimento para o galego e o resto de comunidades lingüísticas en Europa nos contidos dos medios e o sector audiovisual nestas linguas.

Imaxe: Delmi Álvarez – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

 

A fisterrá compaxina unha carreira de éxitos nos escenarios coa súa recente incursión na literatura. Vén de gañar o premio Fina Casalderrey por unha obra escrita para a súa filla, de dous anos e medio, na que combate o estereotipos de xénero e as dinámicas patriarcais.

Marta Lado

Marta Lado (Fisterra) deixa escapar unha risa doce cada vez que nomea á súa filla por teléfono. Esta actriz –e nai– galega fixo a súa particular irrupción de honra no panorama da literatura galega ao gañar, meses atrás, a terceira edición do Premio Fina Casalderrey. O xurado recoñeceu de forma unánime a súa obra A pita xefa, unha historia orientada ao público infantil que naceu, sobre todo, para a súa filla.

Lado, que acumula varios recoñecementos á súa carreira sobre os escenarios, explica que decidiu lanzarse ás augas da literatura case por impulso, e coa vista posta na súa nena, agora de dous anos e medio. A súa primeira incursión na prosa, antes da Pita Xefa, explica, tivo lugar man a man con ela, cun relato desenvolto no confinamento para o que ambas puxeron « debuxos e palabras » e que rematou autoeditado na casa con cola e cartulinas.

O propio libro premiado na terceira edición do Fina Casalderrey, e que foi entregado nun acto en Santiago este mércores 17, xurdiu a raíz da fixación da nena coa palabra « pita ». « Ela é unha xefa, así que non había moito que buscar », explica a escritora, deixando caer outra gargallada. O recoñecemento do tribunal chegou por sorpresa: « Acórdome que estaba escribindo nese momento, encerrada, e saín do cuarto chorando e rindo », rememora.

LITERATURA CONTRA O SEXISMO

A obra foi premiada polo seu reflexo e subversión dos roles de xénero imperantes na sociedade, unhas dinámicas que Lado decidiu retratar botando man dun galiñeiro; espazo patriarcal por antonomasia porque alí mando o galo. O obxectivo pasa por que o libro, con tantos outros, achegue á rapazada máis nova de Galicia unha perspectiva diferente do que pode ser a vida en sociedade.

O mesmo acontece co galego. Lado apunta que se decidiu a escribir a obra, en parte, para facilitar á súa filla máis contido cultural en galego, unha das grandes eivas que, ao seu ver, dificultan a tarefa de criar un fillo nunha lingua minorizada. « Nós tomamos a decisión de educar á nosa filla en galego porque o castelán vaino aprender en todas partes. De feito, comezou a ir á guarde hai un par de meses e xa empezou a dicir palabras máis en castelán. Penso que un pouco tamén me impulsou a escribir para nenos pequenos, para ela », explica.

Aínda que, polo de agora, a rapaza non sabe ler, Lado detalla que « vai sempre co libro debaixo do brazo » e mesmo recoñece aos personaxes, en parte polas ilustracións que acompañan esta obra editada por Baía. « Gústanlle moito os libros, e que llos lean », asegura. A autora conta xa con algún outro proxecto en proceso, pero, polo momento, segue a ser segredo. Estas semanas está a traballar na adaptación teatral de Fariña, que o 20 de novembro a levará a San Sebastián de los Reyes.

 

[Imaxe: Nerea Díaz – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

Certains méprisent les langues régionales sous prétexte qu’elles connaissent des différences d’un lieu à l’autre. A ceci près que l’on observe le même phénomène pour les « grandes » langues…
Écrit par Michel Feltin-Palas
Parmi les nombreux arguments tendant à dévaloriser les langues dites régionales, celui-ci est l’un des plus fréquemment utilisés : « Ce ne sont pas de vraies langues puisqu’elles varient d’un endroit à l’autre », d’où le terme péjoratif de « patois » qui leur est souvent associé. Or ce raisonnement, pardonnez-moi de l’écrire un peu brutalement, est le signe d’une quadruple ignorance. Voici pourquoi.
1. Le propre de toutes les langues vivantes est de se différencier. Pensez par exemple au latin, qu’avaient en commun sous l’Antiquité tous les peuples de l’Empire romain. Deux mille ans plus tard, il a donné naissance à l’italien, au français, à l’espagnol, au portugais, au roumain, pour ne citer que les plus connues. Faut-il en déduire que toutes ces langues ne seraient que des « patois » – y compris le français ? Évidemment non. Ce sont simplement des évolutions différentes du latin.
2. Le français lui-même varie d’un endroit à l’autre. Croit-on sérieusement qu’un avocat du XVIe arrondissement parle le même français qu’un ouvrier d’une cité de Seine-Saint-Denis ? Qu’une personne ayant vu le jour dans les années 1940 s’exprime comme un lycéen de 2021 ? Qu’un Marseillais recourt aux mêmes formulations qu’un Alsacien ? Je pourrais poursuivre cette énumération encore longtemps, mais vous m’avez compris : notre idiome national varie lui aussi et c’est bien normal puisqu’il s’agit d’une langue vivante. J’ajoute qu’avant de devenir une langue morte, le latin lui-même connaissait de grandes différenciations selon les territoires. Que penseriez-vous d’une personne qui en tirerait argument pour le qualifier de « patois »?
3. Le mot « patois » est systématiquement réservé aux langues régionales. La langue la plus utilisée au monde est aujourd’hui l’anglais. Or celui-ci connaît lui aussi de grandes variations entre l’Angleterre, l’Écosse, les États-Unis, le Kenya, l’Australie, la Jamaïque, l’Inde, tous territoires où il dispose pourtant d’un statut de langue officielle… Or, curieusement, il ne vient à l’idée de personne de déclarer que Boris Johnson s’exprime en « patois britannique » et Joe Biden en « patois américain ». Non, seules les langues minoritaires « bénéficient » de ce qualificatif, ce qui est évidemment très révélateur.
4. Les langues non enseignées varient davantage encore. Quand bien même l’occitan, l’alsacien, le flamand ou le créole réunionnais varieraient davantage que le français, cela serait tout à fait naturel. Si toute langue laissée « libre » fluctue spontanément, comme je viens de le souligner, elle fluctue moins à partir du moment où elle devient la langue de l’école. Pourquoi ? Tout simplement parce que son enseignement suppose de fixer une norme – que l’on va tenter d’inculquer à tous les enfants d’un pays. Or, si cette pression exercée par le système éducatif est effective pour le français, tel n’est pas le cas pour les langues dites régionales, lesquelles ne sont pas enseignées de manière massive.
Alors, oui : l’arpitan, le poitevin saintongeais, le corse, le bourguignon, le tahitien et tous les autres connaissent des variations selon les lieux. Cela ne fait aucunement d’eux de quelconques « patois », mais des langues minoritaires, voire minorisées. Ce qui, on en conviendra, n’est pas exactement la même chose.

[Source : http://www.lexpress.fr]

Tothom sap que els assistents de veu no són gaire llestos quan han d’entendre usuaris que parlen llengües minoritzades que les grans empreses tecnològiques no han cregut convenient incloure en el seu catàleg. La petita Moraima, una nena gallega de tres anys, ho va descobrir fa uns dies en intentar mantenir una conversa amb Siri, l’assistent de veu d’Apple, a través d’una tauleta.

Siri, justet com és, no entenia què li deia la nena en gallec i es limitava a demanar-li en què la podia ajudar. “A endreçar les coses [de l’habitació]”, va respondre la Moraima, més espavilada que la màquina. “Crec que no t’entenc”, va contestar Siri. “Perquè jo parlo en gallec, Siri”, va replicar la nena, que ja comença a entendre com és la vida quotidiana dels parlants de llengües minoritzades.

El vídeo, que s’ha fet viral a les xarxes socials, il·lustra molt bé les dificultats que tenen moltes llengües, com el català, a ser presents amb normalitat en la vida quotidiana de la gent. El secretari de Política Lingüística de la Xunta de Galícia, Valentín García, va admetre que l’anècdota de la Moraima “reflecteix una realitat” i demostra que cal potenciar la presència del gallec en les noves tecnologies i el conseller de Cultura, Educació i Universitat, Román Rodríguez, va pronosticar que Siri “parlarà aviat gallec” gràcies al #ProxectoNós, destinat a introduir la llengua pròpia del país en la intel·ligència artificial.

El govern gallec coneix de primera mà com les grans empreses tecnològiques mensypreen la seva llengua. A primers d’any, la plataforma de vídeos TikTok va rebutjar una campanya institucional de la Xunta perquè era en gallec. En canvi, en aquesta mateixa plataforma té un èxit esclatant el programa de Televisió de Galícia (TVG) #DígochoEU, destinat a resoldre dubtes sobre la llengua.

Tot i que el vídeo exposa el menysteniment de les llengües minoritzades per part dels assistents de veu, el pare de la Moraima, Jorge Duarte, va explicar que “el problema no és només Síri” i que ell i la seva parella van gravar la seva filla “parlant en gallec perquè, ara que comença l’escolarització, deixarà de parlar-lo com els passa a tots els nens”. Duarte va reclamar polítiques perquè el gallec “deixi de semblar una llengua de segona”.

 

[Font: http://www.diaridelallengua.cat]

O galego de Asturias tan só contaba cunha serie de vocabularios dalgúns concellos ou lugares, mais ningún proxecto comarcal no seu conxunto. Agora vén de saír á luz o ‘Dicionario do galego de Asturias’, a suma da análise desas fontes publicadas, da man do profesor e investigador Carlos Xesús Varela Aenlle.

O filólogo Carlos Xesús Varela Aenlle en Eilao, Asturia

Escrito por B. Bouzas
« O Dicionario do galego de Asturias naceu da necesidade imperiosa de recoller a riqueza léxica da área lingüística dialectal da comarca do Eo-Navia ». Con estas palabras preséntase unha obra xa cume para a lingua galega, que vén de saír do prelo, grazas ao labor do profesor e investigador Carlos Xesús Varela Aenlle, baixo os auspicios da Universidade de Vigo (UVigo). E é que o galego de Asturias, a lingua propia dos concellos de Allande, Boal, Castropol, Coaña, Eilao, El Franco, Grandas de Salime, Ibias, Navia, Pezós, San Martín de Ozcos, Santalla de Ozcos, Santiso de Abres, Tapia de Casarego, Taramundi, A Veiga, Vilanova de Ozcos e Villaión, malvive nun desleixo administrativo que o invisibiliza e discrimina desde diferentes direccións. E precisamente por ese motivo a publicación desta obra se converteu nunha « necesidade imperiosa », « porque a lingua está a perderse« , explica en conversa con Nós Diario Varela Aenlle.

A iniciativa de recoller todo este vocabulario xurdiu sendo Carlos Xesús Varela Aenlle membro da Mesa prá Defensa do Galego de Asturias, organización desde a que se pensaba facer un dicionario que englobase estes 18 concellos do Eo-Navia, na parte asturiana, mais o de Negueira de Muñiz, da mesma área lingüística. « A idea estaba aí mais ninguén a levaba a cabo », conta para Nós Diario o autor.

O punto de inflexión para sacar adiante o volume foi unha descuberta: « Atopei un dicionario, dos anos 40, de Dámaso Alonso, sobre a comarca dos Ozcos e de Castropol, no soto da Real Academia Española. Este, curiosamente, estaba desaparecido. Tiña un total de 7.000 fichas con debuxos ao lado do significado, unha marabilla”, afirma. A través da Real Academia Española e da Galega puido introducilo na obra. « Encontralo foi como un foguete de aire”, di.

Até agora « non existía un dicionario en si » sobre o galego de Asturias, tan só « había léxico recollido por parroquias, por concellos… mais normalmente o que se facía era unha descrición, en español, polo que se perdían moitísimos matices« , comenta. Mais nesta obra foron incluídas « todas as variantes existentes para que as e os eonaviegos teñan unha referencia”.

A mala saúde do galego de Asturias

A lingua galega en Asturias actualmente “está en perigo”. Por unha parte, « pola españolización, polo castelán”, e, pola outra, « non é que estea en perigo polo asturiano, mais si polos medios, que fan os programas do Eo-Navia en asturiano », explica Varela Aenlle, sen ser esta a lingua propia do territorio. “Tería que haber unha desconexión para que os programas que están relacionados con esa comarca sexan en galego”. « Debemos pensar que Asturias ten dúas linguas autóctonas, non unha, mais a Academia de la Llingua Asturiana (ALLA) non a recoñece » a pesar de que « todos os filólogos históricos, desde Dámaso Alonso, afirman que é galego ».

Os deberes pendentes

Preguntado polos deberes pendentes para a recuperación e normalización do galego en Asturias, o investigador Varela Aenlle afirma, rotundo: “Moitísimos”. A oficialidade da lingua, por un lado, a conexión coa Galiza, por outro, son os primeiros que cita. “Fun representante en Europa coa Carta de linguas minorizadas e podo asegurar que o Principado de Asturias está incumprindo case todos os puntos« . « Non hai unha protección legal nin en toponimia nin en medios… Teñen que ter unha relación co mesmo tronco lingüístico e non existe », expón. É dicir, « non se cumpre absolutamente nada ». De feito, a « tutela » é da ALLA, unha “cousa anacrónica”, critica.

Por outra banda, gran parte da sociedade galega descoñece que nesa comarca se fala galego « e moitas persoas incluso negan » ese feito. « Aínda que o movemento asturianista si evolucionou en positivo, unha parte galega non o considera así », expón. Mais o desinterese comeza na Xunta da Galiza e no Parlamento galego, onde « ningún partido presta atención ao galego de Asturias », a diferenza do que acontece no Bierzo ou mesmo na raia con Portugal. « Por que non hai iniciativas? A resposta é sempre silencio », confesa. A propia publicación deste dicionario “non foi precisamente un camiño de rosas”, confía o autor para Nós Diario. A obra saíu adiante grazas á UVigo, sen apoio nin da Xunta nin da Real Academia Galega nin do Consello da Cultura. “Falei con [Víctor] Freixanes e [Henrique] Monteagudo para publicar o dicionario na RAG, mais a resposta foi que non era de demasiado interese e que se podía producir un enfrontamento con Asturias”.

Abrir novos camiños

O Dicionario do galego de Asturias é unha primeira obra que pode abrir novos camiños para a lingua galega. Contar cunha publicación deste estilo « é un éxito”, celebra o autor. « É importante que se decaten de que hai moitísimo léxico que no galego eonaviego aínda pervive« . Como exemplo, comenta que grazas a esta pescuda introduciron no dicionario da Real Academia Galega (RAG) o termo “ozca”, que é un paso estreito entre montes. « Na cuestión do parentesco o eonavia é rigoroso, tamén ao marcar o tempo, que é diferente, ou nos nomes das crías dos animais, do oso ou da troita », explica. “A RAG debería integrar todo ese vocabulario » e non excluílo. Como a fórmula “ir en pampaneira”, o “ir en volandas” español, unha frase “que me parece preciosa”, conclúe.

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Educació avala l’ensenyament en cors i dona esperances a les altres llengües de l’Estat francès

La immersió lingüística en llengua corsa es mantindrà durant el proper curs escolar, tot i la decisió del Consell Constitucional de prohibir aquest tipus d’ensenyament que havia avalat la Llei de Protecció patrimonial i promoció de les llengües regionals aprovada l’abril passat a l’Assemblea Nacional. Així ho ha anunciat aquest dimecres Saveriu Luciani, conseller executiu responsable de la llengua corsa, arran dels contactes mantinguts amb la màxima responsable del Ministeri d’Educació a Còrsega, Julie Benetti, que ha confirmat el manteniment de l’ensenyament immersiu en llengua corsa en les sis escoles de primària on ja es fa i que acullen 320 alumnes.

Luciani, que ha celebrat que “no hi hagi cap canvi en les escoles en la tornada al setembre del 2021”, ha explicat que tampoc no hi haurà “cap problema” a autoritzar la immersió lingüística en cors en altres escoles. L’únic que hauran de fer serà complir els requeriments pedagògics i administratius, com feien fins ara.

L’exemple de Còrsega suposa un motiu d’esperança per a tots els centres d’immersió en llengües dites regionals de l’Estat francès, que havien rebut amb molta satisfacció la “històrica” llei de llengües aprovada per l’Assemblea Nacional que, amb la mutilació del Consell Constitucional posa en perill la tasca de moltes escoles.

Els responsables polítics dels territoris afectats pels vetos a la coneguda com a Llei Molac (pel seu impulsor, el diputat bretó Paul Molac) pressionen el govern francès i el president, Emmanuel Macron, perquè deixi la resolució del Constitucional sense efectes pràctics o els minimitzi. Els presidents de les tretze regions de l’Estat han adreçat una carta conjunta a Macron en què li expressen la voluntat de treballar amb l’Estat per trobar la manera de garantir l’ensenyament immersiu de les “llengües regionals”, així com la presència de les grafies d’idiomes diferents del francès, també prohibides pel Consell Constitucional. Els tretze responsables polítics remarquen el rebuig que ha causat la resolució judicial als seus territoris, expressat en les manifestacions del dissabte passat, i recorden que hi ha molts estudis que demostren que la immersió no suposa cap escull per a l’aprenentatge del francès.

Per mirar de resoldre el conflicte, el primer ministre francès, Jean Castex, ha encarregat a dos diputats la missió de fer un informe sobre la immersió lingüística i actuar en conseqüència un cop se’n sàpiguen els resultats. Macron ha demanat que no es posin traves a l’ensenyament immersiu de les llengües minoritzades, que va qualificar de “tresor nacional”.

 

 

[Font: http://www.diaridelallengua.cat]

A Real Academia Galega participou no primeiro encontro de lexicografía de academias de linguas de orixe latina promovido pola Academia Brasileira de Letras. O presidente en funcións da RAG, Henrique Monteagudo, e o coordinador do Seminario de Lexicografía e director do Dicionario da institución, o académico de número Manuel González, interviñeron xunto a representantes da Real Academia Española, a Academia Argentina de Letras, a Accademia Della Crusca (Italia), a Academia Română (Romanía) e a propia Academia Brasileira de Letras (ABL).

A RAG foi a única institución dunha lingua minorizada presente no encontro en liña convocado pola ABL, coa que mantén un acordo de amizade e colaboración dende o ano 2019, lembra Henrique Monteagudo. O presidente da ABL, Marco Lucchesi, definiu o encontro coma “un primeiro paso e tamén un xesto histórico” que reúne por primeira as academias implicadas de cara á creación dun espazo de intercambio de experiencias no campo da lexicoloxía e a lexicografía.

No encontro tamén participaron Claudio Marazzini, presidente da Accademia della Crusca; Aurora Egido, secretaria da Real Academia Española; Paz Battaner, directora do Diccionario de la Lengua Española; Gabriela Haja, investigadora responsable do departamento de lexicoloxía do Institutul de Filologie Română A. Philippide; Santiago Kalinowski, director do departamento de investigacións lingüísticas e filolóxicas da Academia Argentina de Letras; os profesores Pedro Rodríguez Pagani, Josefina Raffo e Sol Portaluppi, da mesma institución; e Shahira Mahmud, xefa do sector de lexicoloxía e lexicografía da Academia Brasileira de Letras.

 

 

[Fonte: http://www.academia.gal]

El libro más reciente de la lingüísta Yásnaya Elena Aguilar Gil nos recuerda el destino de discriminación que han sufrido las lenguas indígenas en México. No se trata, como nos aclara esta reseña, de sopesar que algunas lenguas son mejores que otras, sino de exigir que la sociedad valore la diversidad lingüística y su presencia como eje fundamental en la educación.

 


Sacrificamos México en aras de crear la idea de México
—Yásnaya Elena Aguilar Gil

 

Escrito por Patricia Córdova

La experiencia está siempre al servicio de la conciencia y de la imaginación; para no sucumbir ante el caos de la existencia, el ser humano acota ambas con relatos y moralejas de todo tipo.  Nuestras vidas —hemos aprendido— transcurren según la estructura de una narración: planteamiento, causas, consecuencias, nudos y desenlaces. Por ello, el sentido de lo vivido es  tan limitado como las historias y argumentos que interiorizamos.

Escribimos la historia de nuestra vida —e interpretamos la de los otros— al seleccionar los nudos con los que explicamos lo que acontece a nuestro alrededor. El sentido es siempre una selección que pone en evidencia nuestros alcances y nuestras limitaciones. Este sutil, pero poderoso hecho, propicia la madre de todas las batallas: la de las narrativas.

§

No ha habido inocencia en la expansión del español en la propia península ibérica ni en América. Desde Antonio de Nebrija, el andaluz que escribió la primera gramática del español en 1492, quedó claro que si la publicaba y la dedicaba a la reina Isabel la Católica era porque “siempre la lengua fue compañera del imperio”. En las primeras páginas de Gramática de la lengua castellana, Nebrija explica la importancia histórica de lenguas como el hebreo, griego y latín y argumenta que la lengua es una pieza clave para extender la fe religiosa.

La primera gramática del español es un nudo lingüístico y político con el que España define una expansión económica, religiosa y sociocultural que marcó la historia de su colonia,  la posterior América Latina. Sin embargo, el proceso de evangelización y dominio que se extendió a lo largo de trescientos años de colonia llevó también a la escritura de las lenguas originarias, a la confección de sus gramáticas (artes de las lenguas primigenias) y al inventario de vocabularios concebidos de acuerdo a lo que los líderes religiosos y nuevos gobernantes necesitaban que nombraran los recién conquistados.

En 1820, justo antes de la consumación de la Independencia de México, el 65% de la población eran hablantes de alguna lengua indígena. Hoy solo el 6.5% de la población habla una de las 68 lenguas indígenas que existen en el país. La Independencia destituyó a los españoles, pero a la vez revictimizó a las comunidades indígenas. Fueron sometidas a un proyecto de nación en el cual se condicionó su existencia a la negación de sus lenguas, de sus territorios y de una autonomía política que ya había sido arrebatada. Este es el antecedente histórico y la situación glotopolítica que Yásnaya Elena Aguilar Gil aborda en Ää: manifiestos sobre la diversidad lingüística (Almadía, 2020).

§

Desde el primer texto, “Ser o no ser: bilingüismos”, Yásnaya imprime su particular estilo: una mirada aguda sobre la política lingüística que se ha aplicado a las lenguas originarias, a partir del análisis de experiencias cotidianas. El contraste entre el bilingüismo en su comunidad Ayutla, Oaxaca, y en Ciudad de México, marcó su manera de narrar el mundo. Dos cosas sorprenden a la autora: en Ayutla se desdeña la educación bilingüe y se prefiere la “formal” (monolingüe en español) y en Ciudad de México se pondera el bilingüismo (no español-náhuatl, sino español-inglés). Su cierre es auténtico y espontáneamente irónico: “Entendí, en pocas palabras, que no es lo mismo ser bilingüe que ser bilingüe”.

Yásnaya es ayuujk jä’äy, mixe, y muestra una singular y permanente disposición al cuestionamiento. Le seduce pensar en la existencia de la lengua, la diversidad y la injusticia. La génesis de su lucidez y lucha las presenta, claramente, en Un nosotrxs sin Estado (Ona Ediciones, 2020). A Yásnaya la educaron con una disciplina rigurosa en la lectura de los clásicos. De niña sus tíos la hacían leer en voz alta, cada día, para que adquiriera un español sin acento. El libro rojo de Mao Tse-Tung, Los vedas, el PanchatantraLas mil y una noches, la Ilíada y la Odisea de Homero, las obras de Amado Nervo, Manuel José Othon, Sor Juana Inés de la Cruz, Alexander Pushkin, Ánton Chéjov, Fiódor Dostoievski, Walt Whitman y Lev Tolstói —el nombre de Yásnaya es, de hecho, un homenaje a este autor—, fueron lecturas, “edificios sonoros”, cuyo significado ignoraba, y que más tarde se iluminaron a la luz de sus estudios de preparatoria, licenciatura y posgrado en Ciudad de México.

Los textos que componen Ää: manifiestos sobre la diversidad lingüística son una compilación de ensayos breves publicados en la revista Este país entre 2011 y 2015. Los compiladores —Ana Aguilar Guevara,  Julia Bravo Varela, Gustavo Ogarrio Badillo y Valentina Quaresma Rodríguez— también han incluido  tuits y entradas de Facebook de la lingüista que aluden a los temas de tales ensayos.

El libro es evidencia del sincretismo lingüístico y cultural que ha sucedido a lo largo de 500 años, pero tiene el gran mérito de ser el primero escrito en su género por una mujer, una ayuujk jä’äy, y por alguien cuya agudeza analítica le permite exponer, de forma clara, las diversas aristas del asunto. Su empatía por el mundo la lleva a aprender de todo y de todos. De una amiga japonesa, compañera universitaria, aprende que es mejor sentirse contenta y no orgullosa de hablar una lengua, y sentencia: “El orgullo puede estrechar lazos con la dignidad pero también con la soberbia o, en el peor de los casos, se utiliza como un parche emotivo que cubre una herida amplia y profunda. Un relleno que trata de compensar una carencia”.

La dificultad de la convivencia entre lenguas que gozan con un mayor o menor prestigio también la lleva a anotar que para una niña que habla italiano, inglés y español en casa lo extraño es un entorno monolingüe, prebabélico. La también maestra en lingüística hispánica, Yásnaya Elena —cuya madre, por cierto, se llama Eneida— evoca, en otro ejemplo, el rechazo que provoca hablar español en ciertos contextos en Estados Unidos, de la misma manera en que han sido denostadas las lenguas originarias en México. Su conclusión es que no existen lenguas minoritarias, sino minimizadas al extremo de crear familias que rechazan que sus hijos sean educados en armonía con su lengua materna, sea esta una lengua originaria o el español hablado en México.

La censura sistemática, algunas veces casi invisible, con que se ha tratado a las lenguas originarias se manifiesta en la ignorancia y desprecio que despiertan más allá de los círculos de lingüistas cuyo interés no rebasa, en ocasiones, la obsesión por partículas morfológicas o por la construcción y crítica de una gramática. “¿Por qué la diversidad cultural y lingüística no es un eje temático importante en los contenidos educativos?”, pregunta la autora. En su histórico discurso “México. El agua y la palabra”, pronunciado en la Cámara de Diputados el 26 de febrero de 2019 y que forma parte del libro, la lingüista recuerda que, en promedio, una lengua muere cada tres meses. En un centenar de años se habrán extinguido la mitad de las lenguas del planeta. Causa pudor que no se sepa nombrar las lenguas habladas en México, causa desconcierto que se haga tan poco para preservar las del mundo. Con ello se niega el derecho a una vida propia y digna de estas comunidades. El monolingüismo, además, adelgaza la inteligencia, pues nos alejamos de la complejidad creativa y cognitiva que cada lengua entraña al nombrar el mundo. Aprender que en ayuujk el azul y el verde se mezclan en una sola palabra  —tsujxk—advierte que los colores pueden ser percibidos en un continuo cromático, sin las divisiones con que otras lenguas los definen. Asimismo, saber que täay puede significar “ser chistoso” en el mixe de Ayutla, pero “mentir” en el mixe de Tlahuitoltepec, puede disparar la creatividad si se imaginan los enredos comunicativos que dicha variante puede causar. Yásnaya Aguilar convive, precisamente, en ambas comunidades.

Los conflictos lingüísticos se convierten en conflictos identitarios, pero la seriedad con que Yásnaya los aborda no necesariamente implican una renuncia a su particular humor: “En Europa fui mexicana, en México soy oaxaqueña, en Oaxaca estoy siendo mixe, en la sierra suelo ser de Ayutla. En algún punto soy indígena, pero eso me lo dijeron o lo intuí en el contraste antes de que llegara el nombre. Durante un ataque de fuerzas extraterrestres seguro que seré terrícola, y lo seré con pasión.” La conciencia de esta multirreferencialidad contrasta con la sencilla elegancia con que en ayuujk se nombra a todo aquel que no sea mixe: akäts. La visión del mundo mixe se simplifica en este aspecto, así como en Harry Potter a todos aquellos que no pueden hacer magia se les llama muggles.

La fascinación que suscita conocer nuevas lenguas, sin embargo, no puede ser un hecho si el fomento de la diversidad no cuenta con el apoyo de un gobierno y de sus instituciones. Cuando la lingüista afirma: “Hay tantas razones para querer aprender nuevas lenguas, pero solo  una para querer dejar de hablarlas”, se refiere al racismo, maltrato y negación a que los pueblos originarios han sido sometidos a lo largo del tiempo.

§

El proyecto de nación mexicana, que tuvo su origen a partir de la consumación de la Independencia en 1821, ha sido también el proyecto de la negación de los pueblos indígenas y su pluralidad. Una negación no sólo del reconocimiento de las lenguas, sino del derecho a las tierras, al agua, a los recursos naturales y a gobiernos autónomos: “La pérdida de una lengua no es un proceso pacífico en el que los hablantes abandonan una lengua por otra, es un proceso en el que median castigos, menosprecios y en la mayoría de los casos, colonialismo contra los pueblos que la hablan”. Llegada la discusión a este punto, la lingüista Yásnaya Elena Aguilar Gil se torna activista. No son solo lenguas las que se ignoran, sufren segregación y mueren, son naciones indígenas. En un tuit de 2017 apunta: “Nación mapuche dividida en dos Estados: Argentina y Chile; nación sami dividida en cuatro Estados: Suecia, Noruega, Finlandia y Rusia; nación cucapá dividida en dos Estados: México y Estados Unidos”.

En defensa de los pueblos originarios, Yásnaya parece recuperar la etimología de la palabra nación: del latín natio -ōnis, es decir,“lugar de nacimiento” -“pueblo”. Hablar desde la cultura mixe, desde su lengua materna de la familia otomangue, la coloca en un territorio discursivo que es también tierra, organización política y social, conocimiento y mitología ancestral, costumbres familiares y culinarias concretas. El ayuujk encarna el nacimiento, desarrollo y consolidación de un pueblo que sigue luchando por ser respetado y reconocido. Inspirada en el periodista mapuche Pedro Cayuqueo, Yásnaya Elena plantea, en su libro Un nosotrxs sin estado, que México es un Estado plurinacional y no una nación multicultural; critica la educación indígena impartida en español, los hospitales y juzgados sin intérpretes que conozcan la lengua de cada región. La idea de mexicanidad —reclama— los ha ignorado: “No hay penacho de Moctezuma ni mariachi ni huapango de Moncayo ni china poblana que pueda borrar ese hecho. La multiculturalidad niega la idea de nación tal y como fue pensada en sus inicios por los que la proclamaron”.

Si se ha construido una nación unívoca que niega la diversidad, solo hay una aparente salida para la autora: la conformación de un Estado plurinacional en el que se reconozca a las comunidades indígenas como naciones con derecho a la autodeterminación social, económica, lingüística y política. La idea es una seductora utopía. Sin embargo, el lector no puede dejar de preguntarse cómo, en un entorno global que encarna la competencia permanente, se podría legitimar geopolíticamente la existencia de 68 naciones bajo el lema de un país llamado México.

Ää: manifiestos sobre la diversidad lingüística pone sobre la mesa un conflicto social que cobró fuerza política, en 1994, con el levantamiento zapatista y, más tarde, en 1995, con los Acuerdos de San Andrés Larraínzar. A 25 años, el despojo de tierras y la extracción de recursos naturales a las comunidades indígenas sigue sucediendo. El Estado mexicano no ha incorporado un modelo que respete la riqueza cultural y geográfica del territorio. En la narrativa nacionalista promovida desde el Estado, la diversidad cultural de México no ha sido efectiva ni equitativamente incorporada. El sistema de castas se ha superado porque ya no se obliga a escribir la etnia o grado de pureza de la sangre en un acta de nacimiento. No obstante, como afirma la autora, aún existe el gesto disuasorio en los registros civiles para no darles a los recién nacidos nombres que no provengan del español o del inglés; aún se escriben notas periodísticas en que un problema judicial, de salud o de autoridad, se reporta como un problema originado por no saber hablar español. Si bien es cierto que el español mexicano hace tiempo que dejó de ser colonizante, en el sentido de que no representa valores y variantes de un lugar lejano llamado España, y en el sentido de que el español de México es ya patrimonio cultural del país, también es un hecho que las instituciones gubernamentales y la educación pública siguen aplicando prácticas colonizantes en los servicios institucionales que ofrecen a comunidades indomexicanas. De ahí el valor de Ää: Manifiestos sobre la diversidad lingüística de Aguilar Gil, un libro que pone en evidencia las prácticas insuficientes e injustas con que se incorpora a estas comunidades y el discurso nacionalista que afirma lo contrario.

§

En La vida contada por un sapiens a un neandertal (Alfaguara, 2020), el paleoantropólogo Juan Luis Arsuaga se esfuerza por explicarle al escritor Juan José Millás la razón por la cual los australopitecos se desplazan de la selva tropical a la pradera: buscan la luz. Al ver una frutería —porque la conversación ocurre en una caminata por el mercado—, Arsuaga rectifica y decide hablar mejor del Homo erectus. Seguramente, por su capacidad de coleccionar frutas. Millás expresa que así habrá más orden en la exposición. La indignación del paleontólogo es más que sugestiva: “–Oye, qué es eso del orden. Esto no es un cuento. Si quieres un cuento, te lees el Génesis. La evolución no tiene la estructura de un relato. No hay planteamiento, nudo ni desenlace. La evolución es el mundo del caos”.

El pasaje me hizo reflexionar en las anotaciones que hice al principio de este texto. La exuberancia de la existencia es, al margen de nuestro pensamiento, siempre caótica. Somos nosotros quienes, acorralados por la conciencia y la angustia connatural que esta desata, nos vemos en la necesidad de construir relatos sobre los hechos que experimentamos o de los cuales tenemos noticias. Los hechos están ahí, sueltos. Cada día salimos a la calle, o al espacio digital, a encontrarnos con los otros. Cada uno hilvana con palabras la historia que es capaz de construir. La madre de todas las batallas es la lucha entre estas narrativas porque ahí se define quién entra o quién sale de la escena; quién tiene derecho o quién no. Arsuaga sabe que los hechos pueden significar por un instante y en un contexto reducido, para luego seguir suspendidos en el espacio de lo no explicable o a merced de narrativas diversas.

En Ää: Manifiestos sobre la diversidad lingüística se construye una narrativa sobre la historia indígena de México y de sus lenguas. ¿Fueron los indígenas de la era de la domesticación del maíz, hace 9000 años, los mismos sometidos durante 300 años por los españoles? ¿Es el mexicano una invención ilegítima del proyecto nacional de 1821? ¿Cómo integrar la existencia del español de México (la lengua) con la existencia de las lenguas originarias? Construir un territorio narrativo para luchar por una nación, o por un ideal social, tiene mucho más peso que la narrativa con la que recordamos nuestras vivencias cada noche. Sin embargo, ambas narrativas son brújulas capaces de guiar individuos y legiones. La narrativa de una nación y los hechos en que se fundamenta tendrán que ser siempre inclusivos, sin prejuicio de ningún grupo humano, o entidad natural que habita el territorio. Cuando Yásnaya Aguilar Gil analiza la coexistencia de las lenguas y de las culturas parece saber esto último. La narrativa de los ensayos que componen este libro es una defensa de las lenguas originarias de México y de los pueblos indígenas que las hablan. También es una genuina invitación a que dichas lenguas se incorporen al horizonte sociopolítico de los hablantes nativos del español de México.

• Yásnaya Elena  A. Gil, Ää: manifiestos sobre la diversidad lingüística, Ana Aguilar Guevara, Julio Bravo Varela, Gustavo Ogarrio Badillo y Valentina Quaresma Rodríguez (comps.), México, Almadía, 2020.

Patricia Córdova es profesora investigadora de Lingüística Hispánica y directora de la División de Estudios Históricos y Humanos de la Universidad de Guadalajara.

 

[Fuente: http://www.nexos.com.mx]

A Mesa denuncia « vulneración » dos dereitos lingüísticos e anuncia que acudirá á Xunta.

Imaxe de arquivo dun xuízo. Pool

Nova denuncia a respecto do emprego da lingua galega na Administración. A Mesa pola Normalización Lingüística vén de facer públicas unhas estatísticas a respecto do emprego do galego nos xulgados da Comunidade que dan proba dun uso pouco menos que testemuñal. En total, e segundo datos da plataforma, nos xulgados do social o emprego do galego é inferior ao 1%, unha circunstancia que a Mesa entende como « vulneración dos dereitos lingüísticos ».

A problemática que, a ollos da plataforma, subxace ao reducido emprego non é outra que unha « estranxeirización » do galego nos eidos legais. Neste aspecto, a plataforma comandada por Marcos Maceiras denuncia que a aplicación Minerva –empregada para tramitar os expedientes legais– nin sequera está dispoñible en lingua galega. Esta carencia « fai imposíbel o uso do galego por parte dos e das profesionais da administración pública de xustiza », segundo explican.

Neste contexto, a Mesa denuncia un incumprimento « sistemático » da Carta europea das linguas minorizadas, que sinala que, de darse a petición dunha das partes dun proceso xudicial, este terá que se celebrar na lingua minorizada. En Galicia un 20% dos xuízos reciben tal petición, pero só o 1% do total remata facendo emprego do galego, proporción que, a ollos da Mesa, constitúe un incumprimento da nomeada regulación europea.

A XUNTA « NON PON INTERESE »

Ante estas circunstancias, a Mesa anuncia que vén de solicitar unha xuntanza co director xeral de xustiza da Xunta de Galiza para instalo a iniciar « canto antes » a tradución da aplicación Minerva e dos seus modelos. O obxectivo é que a norma apuntada, á que se une o Estatuto e a normativa de normalización lingüística, sexa cumprida. « A pesar da normativa que defende o seu uso, o galego está presente en menos do 5% da documentación xerada pola xustiza no noso país, sen que a Xunta poña interese en solucionalo », lamenta o presidente da plataforma, Marcos Maceira.

[Imaxe: arquivo dun xuízo. Pool – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]