Archives des articles tagués Onomástica

Un establiment de la cadena catalana de fleques utilitza la denominació del barceloní carrer Consell de Cent de l’època de Franco

A la dictadura del criminal Francisco Franco tot es castellanitzava o enaltia el feixisme. Noms de poblacions « San Cucufate del Vallés » (Sant Cugat), « San Baudilio del Llobregat » (Sant Boi), els noms propis, per descomptat, els « Pere » passaven a ser « Pedro », volguessin o no, i també els carrers es dedicaven a personalitats enaltides pel feixisme com l’escriptor Ramiro de Maetzu o el polític Juan Vázquez de Mella, mort el 1928, però conegut pel seu tradicionalisme i per ser l’ideòleg del carlisme durant la restauració espanyola.

En el 1975, o més avall en el temps, també estan els propietaris del ‘Fornet’, la cadena catalana de fleques. Tal com mostra un client a Instagram, a l’encapçalament de la seva factura hi figura com adreça d’un dels seus locals a Barcelona, el carrer « Consejo de ciento », denominació del catalaníssim Consell de Cent de Barcelona, a l’època del dictador Franco. ‘El Fornet’ té el web en català i els seus establiments estan correctament retolats en català, malgrat que, com sol passar en aquestes cadenes de restauració, en alguns dels seus establiments el personal que atèn de cara el públic no és que no parli en català, sinó, que afirma que no l’entén, vulnerant els drets lingüístics del consumidor que ha d’optar per assenyalar el què vol, pronunciar-ho a poc a poc i els més malacostumats, es passen al castellà en un gest de falsa bona educació.

[Foto: Instagram @sarro_magallan – font: http://www.racocatala.cat]

Guía de nomes galegos, un recurso en liña coa forma estándar de máis de 1500 antropónimos que forman parte da tradición galega, moitos deles dende a Idade Media, xa pode consultarse en liña nesta mesma páxina web. Cada entrada explica a orixe e o significado do antropónimo, achega a historia ou as lendas dos personaxes que primeiro o levaron ou que o fixeron popular e recompila as correspondencias con outras linguas, entre outra información. O recurso complétase cunha listaxe de nomes femininos e outra de masculinos descargables.

A Guía de nomes galegos é un traballo do Seminario de Onomástica da Real Academia Galega coordinado por Ana Boullón Agrelo. “A finalidade principal desta obra é dar a coñecer á comunidade galega as formas estándares dos nomes persoais; esta ferramenta permitiralle galeguizalos ou escollerlles nomes ben xeitosos para as fillas ou fillos”, explica a académica de número.

Ana Boullón, o coordinador do Seminario de Onomástica, Antón Santamarina, e o presidente da Academia, Víctor F. Freixanes, presentaron esta mañá na sede da institución este novo recurso. “Con el a Academia culmina un proceso que responde a unha demanda que dende hai tempo viñan facendo os nosos usuarios: unha guía de nomes actualizada, documentada, que serve de orientación para pais e nais que queren para os seus fillos e fillas nomes propios da nosa cultura, da nosa tradición e da nosa memoria histórica. Un servizo máis da RAG á sociedade galega”, salienta o presidente.

A Academia agarda ofrecer tamén proximamente unha guía de apelidos, na que vén traballando dende hai tempo o Seminario de Onomástica, ”igual que traballa na actualización permanente do Nomenclátor”, engade Víctor F. Freixanes, en referencia ao labor de estudo e preservación dos nomes da terra que desenvolve a RAG.

Nomes silenciados nos rexistros e transmitidos oralmente
O repertorio antroponímico do galego, como acontece en todas as linguas, foise compoñendo ao longo do tempo con elementos culturais de moi diverso signo. “A relixión, a literatura, a política ou préstamos doutras linguas son parte deles. No caso dos nomes galegos, a partir do século XVI non se pode obviar o proceso de substitución polos seus correspondentes casteláns nos textos escritos, pero cómpre ter en conta que moitos seguiron a existir ata a actualidade fóra dos rexistros oficiais mais con moita vitalidade oral”, apunta Ana Boullón.

Estes nomes silenciados nos documentos escritos nalgúns casos seguiron a empregarse como nomes de casas (casa de Lourenzo) ou mantivéronse como apelidos, continuando co antigo uso patronímico (Lois) ou como haxiotopónimos, é dicir, nomes de lugar baseados en nomes de santos (Uxía, Tomé); e outro grupo conservouse nos refráns, a partir das calidades atribuídas ao santo portador (Brais). O elenco recólleos xunto a nomes galegos que non teñen unha forma diferencial con respecto ao castelán ou outras linguas da Península Ibérica, como María (nome feminino máis frecuente dende que se conservan rexistros escritos) ou Manuel. Todos eles son antropónimos con presenza significativa en Galicia –en calquera momento dende a Idade Media–, un dos criterios que se tivo en conta para a confección da guía.

Os novos nomes: dos hipocorísticos aos nomes de lugar
O repertorio tamén inclúe, xunto ás formas tradicionais, moitos nomes novos que irromperon nos rexistros dende a eliminación legal da prohibición de escoller antropónimos galegos para as nenas e os nenos (1977). É o caso de numerosos nomes de lugar (Ézaro, Deva, Aldán, Xalo, Sarela, Eume…) ou formas do léxico común (Area, Eira, Dorna), que ata daquela non foran empregados para nomear persoas.

Outra fonte importante foron as variantes familiares (hipocorísticos) que apareceron nas últimas décadas nos rexistros (Catuxa, Maruxa, Xandre, Xela). Algúns deles, dado o considerable número de concorrencias que suman, segundo o Instituto Galego de Estatística, entran na guía como lemas propios.

Finalmente, o Seminario de Onomástica tamén considerou os nomes que, procedentes doutras linguas, se acomodan ás características do galego (Xeila ou Aixa). O repertorio é, en calquera caso, un elenco aberto, porque a creatividade segue a mostrarse en novos nomes que van aparecendo nos rexistros oficiais. Cóntase tamén coa participación da cidadanía para suxerir novas incorporacións, emendar deficiencias e incrementar a información das entradas.

Unha fonte de divulgación da historia e das lendas
A entrada de cada nome ofrece información etimolóxica, as equivalencias noutras linguas, variantes e hipocorísticos, un mapa da distribución municipal proporcionado polo Instituto Galego de Estatística e un apartado de motivación que procura satisfacer a curiosidade sobre a historia ou a lenda de personaxes que se chamaron así.

O Seminario de Onomástica prestoulles especial atención aos nomes de figuras importantes da historia e da mitoloxía galegas. “Consideramos que esta guía tamén debe contribuír a un maior coñecemento da historia de Galicia, a medieval en particular, tan esquecida, agochada e mesmo negada, pois poucas veces aparece na historiografía oficial peninsular -española ou portuguesa- coa importancia que tivo o reino medieval de Galicia”, sinala o equipo na presentación da obra. E canda reis e raíñas como Afonso e Orraca, tamén abondan as referencias a persoeiros da cultura galega e universal (Rosalía, Begoña Caamaño, Xela Arias, Celso Emilio Ferreiro, Gabriela Mistral ou Óscar Wilde) e mais a autores que falaron de Galicia nas súas obras, como Isidoro de Sevilla ou Gregorio de Tours.

O equipo
A comisión académica do Seminario de Onomástica encargada da redacción e actualización da Guía de nomes galegos está formada por Xesús Ferro Ruibal, Xosé María Lema, Gonzalo Navaza, Luz Méndez, Xosé Antón Palacio, Ramón Lorenzo, Vicente Feijoo, Ana Boullón e Antón Santamarina. A obra contou ademais coa contribución de María Teresa Amado. na revisión das etimoloxías dos nomes de orixe grega, e de Patxi Salaberri, para os nomes de orixe éuscara. A edición correu a cargo de Nélida Cosme, que tamén traballou na revisión textual xunto a Carme Cambre e Adrián Estévez.

O repertorio partiu do Diccionario dos nomes galegos (Ir Indo, 1992), dirixido polo académico Xesús Ferro Ruibal e redactado no seu día por un equipo do que formaron tamén parte a académica de número Ana Boullón, o académico correspondente Xosé María Lema, Fernando Tato Plaza e Xosé María García, lembra Antón Santamarina. A Guía de nomes galegos actualiza e amplía a información daquela obra, esgotada na actualidade, e pona a disposición de toda a cidadanía na Rede, facilitando así a súa consulta e a interacción coas persoas usuarias de cara á introdución de novas entradas e a corrección de posibles erros.

 

[Fonte: http://www.academia.gal]

Jusqu’au lundi 4 juillet 2022, Mairie de Paris Centre

L’exposition itinérante La diaspora juive portugaise présente, en 20 panneaux richement illustrés, la spécificité de cette histoire – moins connue que celle des juifs espagnols – depuis ses origines au XVe siècle jusqu’aux résurgences contemporaines des « mémoires marranes ».

Si les juifs d’Espagne sont expulsés en 1492, ceux du Portugal sont convertis de force en 1497. Pour ces « nouveaux chrétiens » commence alors une longue période d’émig

ration qui ne fera que s’intensifier avec l’instauration de l’Inquisition portugaise en 1536. Ces vicissitudes donnent naissance à la diaspora judéo-portugaise.

Les plus aisés partent pratiquer plus ou moins librement le judaïsme et se lancent sur les nouvelles routes commerciales en pleine expansion. Du XVIe au XVIIIe siècle, ils participent aux profonds bouleversements socio-économiques, religieux et intellectuels qui font entrer l’Occident dans la modernité. Tantôt solides, tantôt précaires, leurs réseaux familiaux, commerciaux et financiers se déploient à l’échelle planétaire.

Les situations individuelles de cette diaspora sont complexes, si bien que, dans une même famille, des chrétiens sincères côtoient ceux qui reviennent ouvertement à la foi ancestrale et des « crypto-juifs », ou marranes, qui pratiquent secrètement le judaïsme. Aspirations messianiques ou esprit critique et idées de tolérance les animent diversement.

Malgré la dispersion géographi

que et religieuse, une certaine cohésion demeure à travers la langue, la littérature, la liturgie, l’architecture, les patronymes ou encore l’art funéraire. Bien que composite, cette diaspora engendre une forme inédite d’appartenance collective, désignée par le terme A Nação (La Nation).

L’île de Sao Tomé, Ferrare et Livourne en Italie, Tunis, Bayonne dans le pays Basque français où les Juifs portugais développèrent la fabrication du chocolat, Amsterdam et les Pays-bas d’où rayonne la pensée de Spinoza, jusqu’aux Caraïbes où s’illustrent des Juifs pirates, au Pérou où au Brésil, cette exposition et ses prolongements numériques font voyager le spectateur dans le monde entier.

Cette exposition, proposée par les éditions Chandeigne, a été conçue par l’historienne et spécialiste de l’histoire du judaïsme portugais et du marranisme, Livia Parnes.

Elle a reçu le soutien de la Fondation pour la Mémoire de la Shoah.

 

Exposition

Du mardi 14 juin au lundi 4 juillet 2022  à la mairie du 3e arrondissement de Paris dans le cadre du Festival des cultures juives.

Entrée libre aux horaires d’ouverture de la mairie

Mairie de Paris Centre
2, rue Eugène Spuller
75003 PARIS

Du samedi 10 septembre au mercredi 5 octobre 2022

Maison du Portugal-André de Gouveia
Cité universitaire
75014 Paris

 

[Source : http://www.fondationshoah.org]

A institución trasladará á Xunta de Galicia a proposición para que se inclúa no Nomenclátor de Galicia revisado

Sinal coa Feira de Verdillo, con V, a pesar de que o nome oficial é con B

Sinal coa Feira de Verdillo, con V, a pesar de que o nome oficial é con B.

Real Academia Galega proporá á Xunta de Galicia que recolla no Nomenclátor revisado un cambio de grafía no nome da parroquia carballesa de Berdillo, ata agora escrito oficialmente con B. O Seminario de Onomástica da institución determinou, logo dun demorado e completo estudo, que as atestacións gráficas históricas autorizan a propor que pase a escribirse Verdillo, con V. O informe realizouse a pedimento do Concello de Carballo, onde entre a veciñanza é común o uso desta última grafía.

Un dos criterios que seguiu a Comisión de Toponimia para a fixación dos nomes de lugares no Nomenclátor de Galicia, publicado no ano 2003, foi a congruencia coas grafías históricas e etimolóxicas do galego común. Porén, cando a etimoloxía resulta escura, dubidosa ou controvertida, como é o caso de Verdillo, óptase, en xeral, pola grafía habitual na tradición escrita ou máis arraigada no uso actual. Deste xeito, decidiuse no seu día manter o B- inicial, pois así era como aparecía escrito o nome nos nomenclátores precedentes dos séculos XIX e XX.

Tras a solicitude do rexedor carballés, os membros do Seminario de Onomástica decidiron profundar na grafía histórica do topónimo, malia seren conscientes da opacidade do étimo que se agocha detrás da forma actual, porque aínda que adoita emparentarse popularmente coa voz común verde, esta relación carece de probas, ao contrario do que sucede noutros topónimos galegos como O Verde, Vilaverde, Castroverde ou derivados como Verdeal, A Verdella, Verducedo, Verducido ou Verdugo. “No caso que nos ocupa esta asociación non está demostrada, dado que non é clara a orixe lingüística da última parte da palabra, presente noutros topónimos como Arillo ou Perillo”, detalla o informe.

As pescudas recóllense nun informe onde se analizan textos notariais medievais, libros pertencentes ao arquivo da parroquia, cartografía histórica e outros documentos. Entre todos eles cobrou especial relevancia o libro de Manuel Lucas Álvarez, San Paio de Antealtares, Soandres y Toques: tres monasterios medievales gallegos, que inclúe documentación correspondente ao mosteiro de Soandres, do que dependía a freguesía de San Lourenzo de Verdillo.

Ao repasaren as atestacións destes escritos, os académicos constataron que os escribas do cenobio se decantaron polo uso do V dun xeito claro: das oito concorrencias atopadas do topónimo, en seis ocasións aparece grafado con V. “Os monxes de Soandres do século XV seguramente estaban familiarizados co topónimo en latín; o feito de que maioritariamente o escribisen con V- fai supoñer que o visen escrito nos documentos en latín con U-/V-”, explica o académico correspondente e membro do Seminario de Onomástica Xosé María Lema.

Nos séculos seguintes houbo vacilacións entre B e V -sobre todo no XVI e no XVII-, dependendo moito dos cregos ou dos escribáns que redactaban. Así e todo, a escolla do V empezou a ser maioritaria no século XVIII, tanto nos libros parroquiais coma na cartografía e documentos civís máis ou menos oficiais. No XIX virouse un pouco -no mundo eclesiástico e nos nomenclátores oficiais da segunda metade- a favor do B. Desde o último terzo do XIX, durante todo o XX e o que vai do XXI, a única forma rexistrada nos libros parroquiais foi Verdillo (136 anos seguidos), malia que nos nomenclátores oficiais se escribise con B.

 

[Imaxe: RAG – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

 

 

Rio se lance dans le “naming”, mais de façon originale : avec une station de métro ! On aurait plutôt attendu un stade…

À Rio, la station de métro Bogafogo, l’une de plus importante du réseau, a changé de nom durant la pandémie.

Écrit par CHRISTIAN POUILLAUDE

Je n’ai plus utilisé le métro carioca durant les longs mois de pandémie. Quand je l’ai repris, à la fin de l’année dernière, j’ai eu une surprise : la station Botafogo, l’une des plus importantes du réseau, semblait avoir changé son nom pour “Botafogo/Coca-Cola” ! J’ai d’abord cru à une opération promotionnelle ponctuelle, mais non : tous les panneaux ont été modifiés à l’intérieur et à l’extérieur de la station en dur et définitif ! C’est bien son nouveau nom.

Station Botafogo/Coca-Cola

Je me renseigne. L’information est bien passée dans les médias, mais en pleine période critique de la pandémie et bien discrètement, sans aucun détail, en toute opacité. En fait, le consortium brésilien qui gère le métro – regroupant fonds de pension d’entreprises publiques et entreprises du BTP – doit faire face à un effondrement de 80 % du trafic en 2020 et donc à des difficultés financières. Cet accord de naming right (“nommage” en bon français !) met un peu de beurre dans les épinards. Un peu plus tard, ce consortium cédera d’ailleurs la majorité du capital du métro de Rio à un fonds souverain arabe.

J’ai plus de mal à comprendre l’intérêt de Coca-Cola. Certes, leur siège social brésilien est bien situé à Botafogo, en bord de la baie, face au Pain de Sucre, l’un des plus beaux endroits au monde ! Mais la marque n’a guère besoin de notoriété ni d’améliorer son image dans un pays où elle biberonne généreusement depuis longtemps des générations entières de Brésiliens – au détriment du guarana local, plus savoureux à mon goût mais tout aussi sucré.

Alors, est-ce pour se montrer bon citoyen carioca ? Ou pour faire oublier les dégâts diététiques de leur produit phare ? Ou est-ce le fruit d’une conjonction d’intérêts personnels et politiques dont le Brésil a le secret ? On ne le saura probablement jamais, pas plus qu’on ne connaît la durée ni le montant de cette opération de nommage.

Au “futebol” aussi

Cette pratique n’est évidemment pas nouvelle au Brésil. Jusqu’à présent, elle concernait les stades de futebol (surtout à São Paulo) et les grandes salles de spectacle (aussi à Rio). Curieusement pas encore l’un des stades de Rio, alors qu’on imagine facilement que le prestigieux Maracanã puisse attiser les convoitises. Y aurait-il un blocage, un tabou ? Comme pour les écoles de samba, qui se refusent absolument à accepter le parrainage de marques commerciales. Il y a quelques années, les politiques cariocas ont sabordé le projet de rachat du stade du Maracanã par le groupe français Lagardère. Le sujet est sensible ici.

Je ne sais si ce naming de la station de métro Botafogo est une première mondiale. Le cas est rare, me semble-t-il. Va-t-il prospérer ici ou ailleurs ? Ça fait franchement assez bizarre. Pouvez-vous imaginer qu’il y ait un jour une station du métro parisien “Gare d’Austerlitz/Courrier international” ?

[Photo de l’auteur – source : http://www.courrierinternational.com]

 

 

Escrito por Xose Luís Méndez Ferrín 
Os xudeus de Galicia falaban a lingua das cidades e vilas nas que moraban, ou sexa a galega. Os nomes persoais dos varóns eran bíblicos (Isaque, David, Abraham) pro eles tiñan a atención de nomear as súas mulleres de xeito galego e meliorativo: Clara, Rica, Ouro, Alegría. En canto aos nomes de familia e alcumes, parece que na súa maioría eran galegos (Méndez, Pereira, Espiñosa, Sánchez), Certo que Pérez é moi numeroso entre xudeus, tamén pode ter unha procedencia hebrea coincidente co patronímico galego. Podían levar os nosos xudeus apelidos hebreus ou de escura fasquía semítica (escura para min); así: Cohén, Benveniste (coma o lingüista) Mardochai (V. Risco dicía ser este o verdadeiro apelido de Marx), Calvasan. Chaman a atención, polo caracter hebreu deliberado, os nomes de Ioseph Ibn Hayyim e de Moisés Ibn Zabarah, iluminados e calígrafo, respectivamente, da Torah ou Biblia de Kennicott, ambos os dous artistas coruñeses, que fan ostentación da súa veciñanza galega.
Seguiron falando galego os xudeus dispersados e expulsos de fins de século XV? –pregúntame Lucía Pereira Espinosa. Voulle responder cunha hipótese.
Logo do decreto de expulsión lanzado pola intolerancia dos ben chamados Reis Católicos en 1492, é fama que a maioría dos xudeus de Galicia pasaron a Portugal. Gozarían do beneficio dunha rede social de apoio nas xudarías daquel reino. Pro, poucos anos despois (1496-1497), o rei don Manoel ordenou a conversión obrigatoria ou, alternativamente, o exilio de todos os hebreus de Portugal.
Penso eu que os conversos e cristiáns novos que quedaron en Galicia fóronse confundindo co resto da poboación e non parece que existisen verdadeiros núcleos criptoxudaicos. Con todo, sabemos que un acusado de xudaísmo foi queimado en auto de fe que se celebrou na Praza Maior de Madrid a fins do século XVII e presidido por Carlos II. Esta víctima levaba o apelido moi galego de Carballo.
O continxente de xudeus galegos, portugueses e cataláns que se asentou no Mediterráneo oriental foi absorbido lingüísticamente polo continxente maioritario dos xudeus que falaban o castelán. E conformouse de tal modo a lingua e a cultura sefardita: sobre a base dunha preponderancia castelá. Reproduciuse nesta diáspora, pois, o fenómeno da hexemonía e dominación castelá na península ibérica sobre as linguas galega e catalá, e, aínda despois, da portuguesa.
Entendo que houbo unha porción de xudeus galegos e portugueses que arraízaron nos Países Baixos. Nese asentamento, a lingua dos xudeos galegos e portugueses reunificouse. Pasaríase, así, a unha sorte de novo galegoportugués, neste caso sefardita. Tal lingua foi usada polas familias de ascendencia galega e portuguesa nos Países Baixos até a Idade Contemporánea moi avanzada. Documentos en lingua sefardita galegoportuguesa consérvanse en arquivos de Amsterdam, teño entendido. O sefardita galegoportugués utilizouse como lingua oral e escrita nos Países Baixos deica a segunda metade do século XIX ou aínda máis adiante. Supoño que por eses tempos as nosas comunidades xudías dos Países Baixos se achegarían ao asquenazismo e adoptarían como lingua propia o neerlandés. Non coñezo estudos nos que se elucide o elemento galego deste galegoportugués dos Países Baixos nin que falen do elemento galego presente no xudeocastelán sefartita.
E ben, tanto na Europa occidental coma na oriental e no norte de África, perdida a lingua galega ou non, os sefarditas de orixe galega mantiveron moitos dos seus apelidos até os nosos días, aínda que sexa nalgúns casos difícil diferenciar o que é galego de aquilo que é portugués. En Galicia estamos moi orgullosos da posíbel orixe galega de certos sefarditas. Por exemplo: Francisco Sánchez, teorizador extremo do escepticismo no século XVI; Baruch Spinosa (Espiñosa, supoño, na orixe), filósofo revolucionario e único do século XVII; Pierre Mendès-France, o político perfecto do radicalismo pequenoburgués.
Observación
Hoxe os curiosos da historia dos xudeus en Galicia poden aproveitarse da lectura dunha obra moito documentada e compendiosa de Gloria de Antonio Rubio: Los judíos en Galicia (Fundación Barrié, A Coruña 2006). Gustaríanos precisar que os hebreus que aparecen mencionados en dous documentos do ano 1044 que se inclúen no Tombo de Celanova, sendo os primeiros de tal nación que figuran localizados en Galicia, non viviron, segundo a información que chegou a nós, en Celanova. Vagamente aparecen localizados (nin sequera fixados) no val do Arnoia e nas proximidades das aldeas de Fechas e Soutomel, como dependente dun feudal e para nada do abade de Celanova. En 1044 Celanova non era un núcleo urbano, senón só un convento. En todo caso, a vila de Allariz atópase a uns 12 quilómetros do teatro dos acontementos nos que se mencionan estes primeiros xudeus advertidos na documentación galega. E Allariz si que tivo xudaría ben poboada e documentada anos máis tarde.
[Fonte: http://www.blogoteca.com/outravision%5D
La toponimia interèssa e, dens un certan sens, progrèssa. Dens lo nòste maine occitan, qu’i a urgéncia de sauvaguardar lo nòste patrimòni onomastic, partida integranta deu nòste eretatge lingüistic tan miaçat. Dens un obratge practic e plan virat, Joan Rigosta balha conselhs utils e hòrt d’exemples.

L’obratge de Joan Rigosta –  JJF

Dempuish mei d’un trentenat d’annadas, la toponimia e l’onomastica en generau, consideradas n’i a pas guaire com “sciéncias auxiliaras” de l’Istòria, coneishen ua mena d’arrenavida e quasiment de “popularizacion”. Enfin, qu’exagèri un chic… Totun, es un hèit: quan cercas simplament entresenhas basicas sus ua comuna en clicant sus Internet (sus Wikipèdia dab tots los riscs qui i son ligats: errors, oblits o – péger! – faussas informacions mauintencionadas), tròbas mei anar mei la rubrica “toponimia”. Lo nom de la ciutat o deu vilatjòt es sovent acompanhat de la soa forma dens la lenga dita “regionau”. Mei que mei, en Bretanha, au Bascoat o en Catalonha Nòrd, solide, on ua bèra e laudabla tenacitat  deus defensors e promotors de la lenga permet de restablir, a maugrat d’errors tostemps possiblas, ua planvienuda vertat lingüistica, corregir las decas deus escribas ancians e autas deformacions deus servicis cartografics oficiaus (IGN en particular). Aquò permet quitament —los legidors deu Jornalet qu’an mei d’un còp avut l’ocasion de n’enténer parlar[1]— de progressar (hòrt timidament, inegalament e a còps maladreitament) a maugrat deus trabucs nombrós (administratius, financièrs o …ideologics). Au nivèu locau o regionau, l’edicion, associativa o comerciau, publica adara hòrt de libes suu subjècte qui son la màger part deu temps de bona vulgarizacion[2]. Per lo maine nòste, que cau donc saludar lo tot navèth tribalh, plasent, agradiu e pedagogic de Joan Rigosta que vien de publicar Novelum (seccion de Perigòrd de l’Institut d’Estudis Occitans o “IEO 24”). Mes que cau rapelar que, dempuish hòrt annadas l’autor, d’ua part, a animat pro de talhèrs “toponimia” dens estagis de lenga o dens l’encastre de l’Escòla Occitana d’Estiu[3] (EOE a Vilanèva d’Olt) e, d’auta part, assegura ua cronica suus noms de lòcs dens la revista Paraulas de l’IEO 24.

Doble risc

Aquí donc un bèth obratge en duas grans partidas (I: Domenis, honts, metòdes; II: Elements de toponimia) qui, d’un biaish clar, qui’s vòu tostemps practic, clar e conhit d’exemples, a per prètzhèit d’ajudar los qui se lançan dens l’aventuran onomastica. En efèit, a costat de la toponimia e de la microtoponimia stricto sensu (noms de las comunas, ancianas parròpias, comunas restacadas o totas recentas[4], mei los milierats de noms de tèrras, parcèlas, lanas o padoencs), que tòcan aus noms de familha, donc a la genealogia qui interèssa pro de monde). E que tòcan tanben a l’odonimia (noms deus camins e vias en generau); un interès deus grans quan saben que, dens hòrt de comunas (sustot dens las banlègas de las vilassas qui s’estenen a l’infinit, arroganhant lo païsatge rurau, e sus los litoraus) se multiplican los lotiments on cau nomenar las navèras arruas. Dab lo doble risc de har desaparéisher los noms ancians e de pèrder l’identitat lingüistica nòsta (se n’es pas dejà hèit…).

Per s’aventurar dens aquera disciplina qui, bien segur, n’es pas ua sciéncia exacta e deu s’acompanhar tostemps de modestia, lo libe de Joan Rigosta renderà grans servicis: bibliografias, honts, petits conselhs per s’arretrobar dens las formas ancianas tot en mens·hidà’s, apréner a esvitar quauques tracanards deu tipe mécoupure (mescopadura, maishanta copadura deu mot), metatèsi (desplaçament d’ua letra o d’un fonèma dens un mot, corrent en gascon), faussas latinizacions, etc. La coneishénça deu terren, de la lenga e de las particularitats locaus deus parlars, de l’Istòria evidentament (petita o grana), l’examen minuciós de las mapas actuaus o ancianas, l’ajuda (se ne tròban) deus vielhs pergamins o tèxtes notariats, los comparèrs dab d’autas regions o parçans vesins son quauques precaucions elementàrias que conselha l’amic Rigouste dab rason. Enfin, vertadèr putz de sciéncia, lo nòste valent toponimista balha un gran heish d’exemples e quitament d’enigmas qui balhan un shuc suplementari au son obratge.

Joan Jacme Fénié


[1] Ahars de Vilanòva de Magalona en 2012 o de Lascasèras (Arribèra Baisha) en 2019; deus panèus en Comtat Venaicin.
[2] Pensam, enter autas causas, aus tribalhs de Paul Fabre sus Lengadòc, Michel Grosclaude sus Bearn, d’Ives Lavalada sus Lemosin o, evidentament, de B. Boyrie-Fénié sus maine gascon.
[3] Dont es estat fondador dab lo regretat Marcèu Esquieu (1931-2015) e dab Crestian Rapin.
[4] A las paginas 188-193, J. Rigosta torna sus las comunas novèlas supausadas aleugerir lo milafuèlha administratiu:un brave copacap per los toponimistas deu futur…Exemples: Val de Virvée, en Gironda, compausada de l’amalgama Aubie-et-EspessasSaint-Antoine e Salignac); en Perigòrd, en 2017, Val-de-Louyre-et-Caudeau (reünion de Sainte-Alvère-Saint-LaurentLes Bâtons Cendrieux). L’Administracion n’a evidentament pas cercat de balhar ua forma occitana ad aqueras navèras entitats.

RIGOUSTE, JEAN. Petit manuel du toponymiste occitan. Novelum-IEO Perigòrd, 2022. 333 paginas. 16 èuros.
[Sorsa: http://www.jornalet.com]

O relato das suspeitas sobra a ascendência de Adolf Hitler

Escrito por FLÁVIO AGUIAR*

Calma: de saída, quero apaziguar os ânimos de gregos e troianos, para não falar de outras pertenças mais complicadas: não há qualquer prova – nem mesmo indício contundente – de que Adolf Hitler tivesse ascendência judaica, nem sombra dela. O que há é uma fantasmagoria, baseada numa suspeita que se corporificou lá pelos anos 1950. Mas o curioso, e que torna esta história interessante de ser contada, é que há indícios de que quem começou a dar corpo às suspeitas – duas décadas antes de elas se avolumarem – foram atitudes do próprio Hitler e do seu entorno.

Führer tinha uma obsessão particular por provar sua ascendência 100% ariana. O motivo desta obsessão era o fato de seu pai ser o que se chamava de “filho natural”, ou pior ainda, “ilegítimo”. Batizado com o nome de Alois, ele teve esta pecha preconceituosa registrada em sua certidão de batismo, por sua mãe, Maria Schicklgruber, a avó paterna de Hitler, não ter declarado o nome do pai de seu filho por ocasião do batizado.

Cinco anos depois do nascimento do filho, Maria Schicklgruber casou-se com Johann Georg Hiedler, que terminou por perfilhar Alois. Anos mais tarde, a própria certidão de nascimento deste foi mudada, acrescentando-se o nome de Johann como o do pai biológico, havendo inclusive a assinatura de três testemunhas corroborando esta “paternidade a posteriori” no novo documento, expedido em 1876 pelo mesmo cura que registrara o anterior com o nome do pai em branco.

Ocorre que na Alemanha nazista a questão de se comprovar documentalmente uma ascendência 100% ariana era crucial, ainda mais em se tratando do Führer. Adversários de Hitler começaram a levantar a suspeita de que ele tivesse comprometedora “ascendência judaica”. Embora oficialmente Johann Hiedler fosse reconhecido como seu avô paterno, Hitler ordenou que a SS pesquisasse seu passado. O resultado foi negativo quanto à descoberta de tal ascendência, e para corroborar a “não descoberta”, Hitler fez publicar um livro – Die Ahnentafel des Führers – título que pode ser traduzido por “A árvore genealógica do Líder”, ou “A linhagem do Líder” (traduções mais maldosas falam em “O pedigree do Líder”). É evidente que tal publicação veio a contribuir para jogar mais fumaça sobre o suposto braseiro.

Este braseiro só se tornou uma fogueira em 1953. Neste ano foi publicado o livro Im Angesicht des Galgens – título que pode ser traduzido por “Face a face com a forca”, ou “com o patíbulo” – que consistia nas memórias do prisioneiro de guerra Hans Michael Frank, executado em 1946. Hans Frank fora ministro sem pasta e o principal assessor jurídico de Hitler. Em 1939 ele foi nomeado Governador Geral da Polônia ocupada, tornando-se o chefe responsável pela administração dos campos de concentração e de extermínio naquele país.

Hans Michael Frank foi aprisionado por tropas norte-americanas em 4 de maio de 1945 na Baviera. Enquanto aguardava seu julgamento no Tribunal de Nuremberg, ele redigiu aquele seu livro de memórias. Entre outras coisas ele contava que em 1930 Hitler, pressionado pela chantagem de seu sobrinho William Patrick Hitler, encarregou-o de pesquisar sua linhagem. Diz Frank então que levantara a hipótese de que a avó de Hitler, Maria Schicklgruber, trabalhara como doméstica na casa de um judeu de nome Leopold Frankenberger na região de Graz, na Áustria.

Ele então “descobrira” a versão de que o pai de Alois seria este Leopold ou um filho seu, o que corroboraria a chantagem de William Patrick. Conta ele ainda em seu livro que por ocasião das investigações que fizera ficara convencido de que Falkenberger ou seu filho fossem ascendentes de Hitler, acreditando na versão que o Führer lhe havia contado, segundo a qual sua avó teria pressionado o suposto patrão para obter um estipêndio financeiro, mas que isto não eliminava a possibilidade de que ele tivesse tal ascendência.

Ao que parece este William Patrick de fato escrevera cartas ameaçadoras para Hitler, desejando obter vantagens financeiras com a exploração do poder crescente do tio. Nascido na Inglaterra, fora para a Alemanha com a ascensão de Hitler, mas acabou por deixar esse país e rumar para os Estados Unidos, onde se tornou oficial de enfermagem na Marinha e lutou contra os nazistas na guerra.

As memórias de Hans Frank fizeram furor, apesar de vários historiadores terem apontado incongruências nelas, e também apesar de jamais ter-se encontrado outro indício da existência daquele Falkenberg, a não ser a referência do autor em seu livro.

Para completar esta história algo rocambolesca, o filho de Hans Frank também publicou suas memórias, onde diz que o pai era um mitômano contumaz. Várias hipóteses acumularam-se sobre o caso, entre elas a de que Frank buscara vingar-se do homem que o conduzira à desgraça em que se encontrava, ou a de que, por seu antissemitismo contumaz, quisera demonstrar que, no fim de contas, a tragédia do mundo, da Europa e de seu país fora provocada por alguém que poderia ser… um judeu!

Como ele já fora executado, foi impossível voltar a interrogá-lo. Por seu turno, as suspeitas que mencionou, por mais inconsistentes que fossem, continuaram seu sinuoso caminho até desembarcarem, ruidosamente, nos bate-bocas provocados pela guerra na Ucrânia, provocando mais incidentes diplomáticos neste já conturbado cenário. Mas isto é assunto para outro artigo.

*Flávio Aguiar, jornalista e escritor, é professor aposentado de literatura brasileira na USP. Autor, entre outros livros, de Crônicas do mundo ao revés (Boitempo).

 

 

[Fonte: http://www.aterraeredonda.com.br]

Nascuda a Brussèlas, es estada enregistrada en Belgica sens problèma, mas l’administracion francesa refusa d’escriure l’accent grèu de son rèirenom

Lilòia Cazenave es una enfantona que nasquèt l’11 de març passat en Belgica. Los parents li an donat aquel rèirenom occitan, per li transmetre la cultura de son paire, qu’es bearnés. Essent que lo ciutadanatge de la maire es bèlga e lo del paire francés, an volgut enregistrar la petita Lilòia dins los dos estats. Mas fin finala Lilòia aurà sonque lo ciutadanatge bèlga, perque l’administracion francesa refusa d’escriure una o amb accent grèu.

Tanlèu nàisser, Lilòia Cazenave foguèt enregistrada en Belgica sens cap de problèma. Mas de son latz, lo consolat de França l’a pas volguda enregistrar amb son rèirenom. “La o amb accent grèu pòt pas intrar dins lo logicial de l’estat civil francés”, çò diguèt als paires lo representant del consolat de França a Brussèlas.

“Qu’ei hèit saber alavetz au consolat qu’ad aqueras condicions non enterprenerèi pas cap de camada d’arreconeishença en França pr’amor que non desiri pas que la mia hilha intègre ua comunautat nacionau que non reconega pas plenament çò qu’era ei”, çò ditz Julien Cazenave, paire de Lilòia.

Puèi, e mai creguèsson que totes los escambis èran acabats, la familha recebèt una letra del consolat que precisava:

 «L’estat civil francés es regit per l’Instruccion generala relativa a l’estat civil que precisa dins sa seccion 106 que lo sol alfabet utilizat es lo de l’escritura de la lenga francesa.».

Ironicament, la letra èra signada pel cònsol adjonch, Sénher Lucbereilh-Laborde-Lacoste.

De dire qu’aquel nom d’ostal tan bearnés inspirèt la responsa del paire, que li diguèt que sa filha festejariá lo Carnaval Bearnés mas non pas lo 14 de julhet e que cantariá puslèu Se Canta que non pas La Marselhesa. Enfin, li mandèt la cançon dels Pagalhós, Sonque l’enveja de marchar.

Ara, los parents de na Lilòia son a estudiar diferentas opcions per la continuacion de l’afar. “Pas tant entà la nosta mainada, pr’amor qu’era possedís ja la nacionalitat bèlga, mes meilèu entaus hèra nombrós parents que coma nosauts se baten contra lo jacobinisme espés de l’estat e qui non an pas d’auta causida que de s’i sométer”.

 

[Sorsa: http://www.jornalet.com]

Decenas de personas denuncian que el no tener un apellido convencional en el país los ha convertido en blanco de agresiones en una de las oficinas de la Cancillería que expiden y renuevan los pasaportes colombianos.
Ucranianas evacuadas en medio de temores de invasión

Una anciana sostiene sus pasaportes ruso, izquierdo y de la República Popular de Donetsk, mientras espera ser evacuada a Rusia, en Donetsk, el territorio controlado por militantes prorrusos, en el este de Ucrania.

Renovar el pasaporte es un trámite que con regularidad no tarda más de 30 minutos, y más ahora que se adelanta en las oficinas adscritas al Ministerio de Relaciones Exteriores con cita previa.

Pero según han denunciado varios colombianos que acuden a la sede de la avenida 19 con 98, en el norte de Bogotá, hacer esta diligencia se ha convertido en algo tortuoso, sobre todo para aquellos que tienen “un apellido raro”.

Esa es la primera frase que dicen escuchar del funcionario de la Cancillería, que abre paso a un camino de conflicto que se refleja en gritos, incertidumbre y en una sensación de discriminación para aquellos que han pasado hasta dos horas tratando de demostrar con documentos en mano que nacieron en Colombia, sin importar qué apellido lleven en su registro civil.

“Un apellido raro, es algo subjetivo, para mí un Gleiser, Szapiro, Henry, Haime, Guberek, Khudari, Jaén, Lobato, Nágera, por nombrar algunos, son comunes en mi entorno. Soy de la comunidad judía”, dice una de las colombianas entrevistadas por SEMANA que ha visto cómo a muchos, al igual que a ella, por tener un apellido “difícil de pronunciar”, les han negado la renovación del pasaporte y les piden demostrar que son de esta nacionalidad, presentando documentos de sus antepasados, incluso de las décadas de los 40 y 50.

“Algo que no le piden a un Gómez, Pérez o Rodríguez, que son apellidos de origen europeo”, refutan quienes se han sentido discriminadas con la medida.

Vivianne Baltaxe nació el primero de marzo de 1955 en Bogotá en la clínica Clavo, en el mismo lugar donde ahora queda la Universidad Inca. Creció en el centro de Bogotá, se formó como odontóloga en la Universidad Javeriana, vio morir a su papá en Santa Marta, toda su vida es Colombia, pero a los 67 años, cuando fue a renovar el pasaporte, le dijeron que ni su cédula, ni el registro de nacimiento, ni el acta donde certifica que su padre se nacionalizó en Barranquilla en 1938, ni los pasaportes anteriores eran suficiente para demostrarlo. A ella le exigieron que llevara un papel que demostrara que el día que nació, su papá estaba en el país. No otro. Algo difícil de conseguir casi 70 años después.

Si no llevaba ese documento, no podría estar en el matrimonio de su hijo que se casaría fuera del país. Fue así como la angustia se apoderó de ella, pues no era tarea fácil conseguir esos papeles.

“No es mi problema, me dijo el funcionario”, recuerda otra mujer casi de la misma edad que está pasando por una situación similar. Identifica como David al coordinador de la oficina diplomática que, según ella, no tiene empatía con la población, siendo descortés y con tratos groseros, no solo hacia personas de la tercera edad, sino a familias que van con sus niños a hacer este tipo de tramites. Incluso, les han llegado a preguntar a qué religión pertenecen, “como si eso me hiciera menos colombiana. Sentí dolor de patria, parecía una actitud racista”, describe la mujer con evidente enojo y decepción.

Desde hace dos años vienen denunciado los mismos actos discriminatorios. Los padres que han llevado a sus hijos para renovar el pasaporte, ya sea porque cumplieron 7 o 18 años y cambió el documento de identidad, han tenido que ir a buscar los documentos de los abuelos, muchos de ellos italianos, austriacos, rumanos, alemanes y hace muchos años se vinieron a vivir a Colombia y han visto crecer dos generaciones más, en Cundinamarca, Boyacá, Nariño, la Costa, el Eje Cafetero, en cada rincón del país.

SEMANA consultó a la Cancillería sobre las denuncias presentadas y desde allí aclaran que no es una política de la entidad encaminada a la discriminación. De hecho, manifiestan que no hay nada irregular en pedir documentos extras a quienes el funcionario considere pertinente. Pues debido al alto flujo de cédulas y documentos falsos que circulan en el mercado negro colombiano se han intensificado los controles de verificación.

Argumentando lo anterior, en el numeral 2 de la Resolución 6888 del 26 de noviembre de 2021, en el que señala textualmente: “Para tal efecto, las oficinas expedidoras de pasaportes del Ministerio de Relaciones Exteriores se reservarán el derecho de verificar la identidad del solicitante ante la autoridad competente”.

Los denunciantes aclaran que no están en contra de estas disposiciones, pero sí de “los malos tratos, atención discriminatoria y falta de relaciones humanas que se evidencian en la oficina del norte”, aclarando que en otras oficinas como en Corferias los funcionarios los tratan en igualdad de condiciones que cualquier otro colombiano que tiene un apellido tradicional, por lo que piden que la Cancillería, más allá de justificar, revise el caso en particular para evitar que estas conductas se sigan presentando y les recuerden que ser colombiano no es solo una cuestión de apellidos.

 

[Foto: AP/Alexei Alexandrov – fuente: http://www.semana.com]

O Seminario de Onomástica da Real Academia aproba a adaptación dos nomes da capital e doutras cidades ucraínas e tamén dalgúns xentilicios

Por G. N.

Kiev será Kíiv a partir de agora en galego. O Seminario de Onomástica da RAG (Real Academia Galega) aprobou na súa última xuntanza as adaptacións de varios topónimos de Ucraína, o da capital pero tamén o de outras cidades e diversos accidentes xeográficos. Unha iniciativa oportuna sabendo que a invasión rusa pon en xogo nos medios de comunicación e na vida cotiá todo o que ten que ver coas localizacións e o territorio deste país do leste europeo, hoxe en horas moi difíciles.

De acordo coas recomendacións internacionais e a necesaria transliteración dende o alfabeto cirílico da lingua ucraína, sancionouse Kíiv para o caso da capital do país, xa que -razoan fontes da RAG- é a forma máis adaptada ao sistema vocálico galego acorde coa propia denominación oficial ucraína.

Como criterio xeral, o Seminario de Onomástica segue as recomendacións do grupo de expertos en nomes xeográficos da ONU (Organización das Nacións Unidas), baseadas no respecto ás formas de cada topónimo na súa lingua orixinal. Pero non sempre é posible facelo, debido á existencia de formas históricas na tradición de cada lingua ou a problemas de transliteración cando os nomes proceden, como sucede cos ucraínos, dunha lingua que se escribe con caracteres diferentes.

Neste último caso procúrase manter a coherencia das solucións propostas e ter en conta a harmonía coas linguas veciñas e internacionais, e mais a lexibilidade para a comunidade galega, detallan desde o Seminario de Onomástica.

O nome da capital de Ucraína difundírase internacionalmente a través da adaptación rusa, Kiev. Pero tras a independencia desta antiga república soviética, o Goberno ucraíno promove para os usos internacionais Kyiv, un exónimo baseado nun sistema de transliteración que parte da pronuncia autóctona do nome. Esta solución foi recoñecida polo grupo de expertos en nomes xeográficos da ONU e é na que se basea Kíiv, adaptada ao sistema ortográfico galego, para posibilitar que se poida ler sen problemas.

Outros topónimos ucraínos translitéranse ao uso internacional co dígrafo <kh> para representar o son fricativo velar xordo, /x/, ausente do sistema consonántico galego, sinala a RAG. Nestes casos, proponse seguir a grafía internacional pero empregando o sistema de acentuación da lingua galega, para facilitar a lectura de topónimos como Khersón e Khárkiv.

O Seminario de Onomástica abordou tamén a denominación doutras localidades de Ucraína como Lviv. Este é o nome oficial dunha cidade que foi coñecida historicamente en varios países europeos coa súa tradución ao grego, Leópolis (así se lle chamou en italiano, portugués ou castelán). A RAG considera correctas en galego as dúas formas, a oficial e a versión latinizada.

Outros topónimos que foron tratados, algúns dos cales xa constan no Dicionario da RAG, son Belarús (xentilicio: belaruso/belarusa, bielorrusio/bielorrusa), Mariupol, Luhansk, Donbás, río Dniéper, río Donets, Donetsk (cidade), Sebastopol, Odesa, República Moldova (xentilicio: moldovo/moldova).

 

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

 

 

L’explicacion oficiala es que la ò fa pas partida del “francés tradicional”

Nimes: lo registre civil refusa l&amp;#39;inscripcion del petit Antòn - Jornalet

Mathilde, Geoffrey e Antòn

Antòn Gavalda es un enfanton nimesenc nascut fa qualques jorns, que tanlèu nàisser es ja victima de l’intolerància lingüistica de l’estat francés, que li permet pas d’oficializar son rèirenom, coma lo plan conegut cas del breton Fañch Bernard e d’autres enfants occitans, catalans o bascos diches Jòrdi, Ròsa, Alaís, Loís, Núria, Martí o Iñaki.

Geoffrey e Mathilde, parents del petit Antòn, an explicat l’afar a la redaccion de Jornalet. “Nòstre objectiu èra d’inscriure Anton amb una ò, per marcar la diferéncia de prononciacion en francés amb Anton sens accent, ont l’n es silenciosa”, çò explican.

Lo prenom del pichon remembra son rèiregrand, lo grand de Geoffrey, refugiat asturian que se batèt contra lo franquisme. Li disián Antonio Fernández. Èra originari del vilatge asturian de Bisuyu, d’ont veniá lo poèta Alejandro Casona. Al vilatge, l’escaissavan «Antòn de Balba». “Mon esposa e ieu, desenant occitans, avèm volgut transmetre aquel eiretatge e rendre omenatge a mon grandpaire”, çò explica Geoffrey Gavalda.

“Sabiam que la ò seriá pas acceptada”, çò explica Geoffrey, “i a agut de precedents e de recorses en justícia qu’an pas capitat”. Pasmens, el ensagèt d’inscriure oficialment l’enfant. “Tombèri a la comuna sus doas oficièras d’estat civil corosas que comprenián plan lo caractèr cultural de nòstra demanda, mas après temptar de s’entresenhar al près de doas personas diferentas, deguèron ça que la inscriure Anton sens accent”.

Fin finala, se son resignats per l’estat civil, mas considèran que lo nom autentic del petit pòrta l’accent grèu sus la o. Aquel caractèr es pas tant estranh: “Nòstres pròches l’utilizan e l’inscriurem pertot ont serà possibla aital”, çò asseguran.

Se ven doncas de remarcar la censura del Conselh Constitucional francés a la lei de proteccion e promocion de las lengas minorizadas, aviada pel deputat breton Paul Molac. Demest los articles tombats, se tròba l’article 9 qu’autorizava de poder escriure los prenoms amb de letras especificas utilizadas per aquelas lengas coma la nasalizacion ñ del breton e los accents pròpris de l’occitan.

Impossible de se nomenar Jòrdi o Loís

Lo problèma per que lo pichon Antòn pòsca pas registrar oficialament son prenom, es que l’estat francés a decidit quins son los sols signes diacritics autorizats. Los faguèt conéisser dins una circulara datada del 23 de julhet de 2014 que se publiquèt al Journal Officiel. Los signes permeses son solament los de la lenga francesa, çò es à, â, ä, é, è, ê, ë, ï, î, ô, ö, ù, û, ü, ÿ, ç. Per tant, dempuèi lo 23 de julhet de 2014 l’estat francés permet pas de registrar de rèirenoms coma Jòrdi o Loís.

Aquela fobia de las autoritats francesas cap als diacritics inexistents en francés a congreat de situacions totalament surrealistas, coma l’afar de Vilanòva de Magalona, ont quitament s’assegurèt que l’accent grèu sus la o podiá provocar d’accidents de circulacion.

Pas cap de problèma en Belgica

Mentretant, ven de nàisser en Belgica una Lilòia, una drolleta descendenta d’occitans, qu’es estada inscricha al registre civil amb son rèirenom, amb accent grèu sus la o, sens cap de problèma.

[Sorsa: http://www.jornalet.com]

Lo sexista es contar el número de varones y mujeres en todo, como si no perteneciéramos a una única especie y no fuéramos iguales. 

Escrito por Javier Marías

Desde hace años echo un vistazo a la sección Defensor o Defensora del Lector (y supongo que de la Lectora, duplicación absurda que de momento no ha aparecido: gracias). Me provoca curiosidad ver de qué se quejan quienes compran este diario, y a veces me quedo atónito, como el pasado 19 de diciembre. Bajo el título “Recalcitrantes reductos sexistas”, Carlos Yárnoz atendía a los lamentos o invectivas de ocho corresponsales, todos varones, bien disgustados, bien furiosos por “intolerables titulares” o frases detectados en EL PAÍS. No tengo ninguna intención, claro está, de usurparle el cargo a Yárnoz, a quien profeso simpatía, y además yo no serviría, pues, a diferencia de la suya, mi paciencia es escasísima ante la tontuna. Pero me voy a poner en su lugar por un día, ya que la mayoría de las cartas de esos ocho lectores estaban inspiradas por una ignorancia continental si no oceánica; o por la falsedad; o por el exceso de celo en sus labores policiales. Quien va en busca de sospechosos los encuentra por doquier; los maniáticos del orden estudian sus mesas para comprobar si alguien les ha cambiado algo de sitio; los enemigos del “sexismo” lo verán hasta en el más ridículo detalle. Esto último fue lo sucedido el 19 de diciembre.

Varios de los lectores consideran “bochornoso” que se llame a figuras públicas femeninas por su nombre de pila (“Yolanda”, “Corinna”, “Cayetana”, etc), lo cual “implica un subliminal mensaje de falsa cercanía o subordinación”. La subordinación es discutible: a los oficinistas lo habitual era llamarlos por el apellido (“Oiga, Rendueles, tráigame ese informe”), y los aficionados a Downton Abbey habrán observado que en la Inglaterra más pija se hacía lo propio con todo el servicio, desde el mayordomo hasta la pinche. Así que dirigirse a alguien por el nombre de pila hace mucho que se convirtió (aunque falsamente a menudo) en una señal de respeto y de que el trato es de tú a tú. Es mendaz afirmar que sólo a las mujeres se les da el nombre de pila. Sin salirnos de hoy, he leído numerosas piezas en las que a García Egea, el segundo del PP, se lo tilda de “Teodoro”, e incluso se habla de la “teodorocracia” imperante en su partido; y se ha hablado no poco de “Pedro” y “Pablo”. El Presidente González fue “Felipe” hasta la saciedad. El Premio Nobel Jiménez fue siempre “Juan Ramón”, como García Lorca fue y es “Federico” y Gómez de la Serna fue y es “Ramón”. Curro Romero casi nunca fue “Romero”, sino “Curro” las más de las veces.

Los motivos para que un nombre supla al apellido son variados, y nada tienen que ver con el “sexismo”. Si un apellido es corriente, como Díaz o García, es lógico que se recurra a “Yolanda” o a “Teodoro”. De otra forma no se sabría de quién se habla. Asimismo, cuando hay dos apellidos y uno es más común que otro, ya sabemos lo que pasa: ¿tendría que ofenderse Núñez Feijóo porque se lo llame “Feijóo”? ¿Tendría que ver feminismo irreverente en que se recurra a su línea materna? ¿Es inadmisible que nos refiramos a “Moratín” en vez de a Fernández de Moratín, a “Valle” en lugar de a Valle-Inclán? Respecto a los escritores antes mencionados, si fueran “Jiménez”, “García” y “Gómez”, ¿sabríamos de quiénes se trata? La costumbre se remonta a siglos atrás: ¿hay “sexismo” por decir “Miguel Ángel”, “Rafael”, “Leonardo”, “Dante” o “Tiziano” en vez de Buonarroti, Sanzio, Da Vinci, Alighieri y Vecellio di Gregorio, respectivamente? En ocasiones, si los apellidos son largos o complicados, se echa mano del mismo expediente, y recordemos que cuando “Corinna” se hizo famosa, se apellidaba Zu Sayn-Wittgenstein; así que “Corinna” se la bautizó y con “Corinna” se quedó, eso es todo.

Alguna queja me resulta incomprensible. Será defecto mío, pero no entiendo por qué el titular “La ex-esposa de Jeff Bezos se casa con un profesor” es “impropio” y “una vergüenza”. ¿Alguien conoce la identidad de esa ex-esposa? Casi nadie. ¿De qué otra manera, pues, se podría haber dado semejante noticia (bueno, lo mejor es que no se hubiera dado)? Para mí es como si se dijera “El ex-esposo de Meryl Streep se casa con una bióloga”, única forma si se ignora quiénes son el ex-esposo y la bióloga. Otros quisquillosos se enfadan (“De vergüenza”) por el escaso espacio dedicado al deporte femenino, sin tener en cuenta que el masculino, al menos en fútbol, ciclismo, baloncesto y F-1, es seguido por muchísimas más personas. La queja resulta sangrante e irónica si se piensa que precisamente EL PAÍS, con afán enternecedor rayano en la caricatura, llena páginas y páginas con méritos de mujeres. Otros polis han mirado la mancheta con lupa y se han indignado al comprobar que en ella figuran trece hombres y cinco mujeres. Estos cómputos sí que son “sexistas”. Lo es estar contando el número de varones y mujeres en todo, como si no perteneciéramos a una única especie y no fuéramos todos iguales, y no resultaran indiferentes, por tanto, las cantidades de un sexo y otro. Esta manía que nunca termina sí que es “recalcitrante”, además de nociva e idiota. Eso sí, a mi no “sexista” parecer.

[Fuente: http://www.elpais.com]

 

Escrito por XESÚS ALONSO MONTERO

O día 11 foi unha xornada histórica na Pobra do Caramiñal, na que a Real Academia Galega celebrou nesa vila unha sesión extraordinaria co gallo do ingreso, na institución, da profesora Ana Isabel Boullón Agrelo, que leu o discurso preceptivo co título Todos os nomes: identidade, pobo, país, ao que respondeu, en nome da Academia, o sabio lingüista Ramón Lorenzo Vázquez.

Penso que este discurso, de 48 páxinas (sen contar a bibliografía), constitúe un manual rigoroso e moi didáctico para que tanto os filólogos como os interesados na filoloxía recoñezan que os nomes das persoas (antropónimos) e os dos lugares (topónimos), lonxe de seren meras etiquetas, teñen alma. Xa na vella Roma existía a sentenza «Nomen est omen» [O nome é un presaxio, ou sexa, caracteriza á persoa que o leva]. Non esqueceu esta cita a profesora Boullón. Nunca aquí esta institución protagonizara un acto destas características.

Tamén os nomes dos lugares poden suscitar reflexións como as formuladas por don Ramón Otero Pedrayo na revista Nós, en 1935, nun ensaio sobre a poética dos topónimos empregados por Pondal en Queixumes dos pinos. O ilustre escritor ourensán percibía, en Laxe, «a nau encorada no enxoito areal»; en Nemiña, «as musas latinas bébedas de sal atlántico», e en Brandomil, «a sonata romántica». Nun poema escrito no exilio de México por Florencio Delgado Gurriarán, titulado Nomes, escolle nove da toponimia indíxena mexicana, que eran, para el, «rechouchío de paxaros», e selecciona catorce, moi enxebres, da toponimia das terras deixadas de Valdeorras, para el, «doce e sonoroso canto». Eran nomes tal como os vellos do lugar os pronunciaban (Outarelo, Val do Godo…), nomes que a maquinaria franquista estaba deturpando, castrapizando, tema non alleo ao da nova académica. No capítulo da represión franquista na onomástica pódese chegar moi lonxe. Sáibase que o primeiro morto por bala, en Galicia, foi un rapaz de catorce anos chamado Lenín, Lenín Moreda (Vigo, 20 de xullo de 1936). Elocuente é estoutro exemplo. En agosto dese ano, un martelo lingüicida arrincou o x da tumba de Alexandre Bóveda.

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

A filóloga da Pobra do Caramiñal oficializou o seu ingreso na Real Academia Galega cun discurso sobre a onomástica

 Ingreso de Ana Boullón como membro da Real Academia Galega

Escrito por L. VEIGA

Pouco despois do mediodía deste sábado, Ana Isabel Boullón Agrelo tomaba posesión como membro de número na Real Academia Galega nunha cerimonia pública celebrada no Teatro Cine Elma da Pobra do Caramiñal. Esta designación vén após do pasamento en marzo do 2020 de Xosé Luís Franco Grande, a quen a filóloga homenaxeou nada máis comezar o seu discurso de ingreso, que levaba por título Todos os nomes: identidade, pobo, país.

Coas súas verbas, Boullón quixo lembrar a quen lle precedeu, destacando non só o seu labor de poeta, senón tamén como o lexicógrafo que escribiu o dicionario que a propia académica tomaba de referencia durante a súa licenciatura. «Formamos parte dunha cadea na que Xosé Luís Franco Grande constituía un dos elos máis rexos», expresou Boullón.

Na súa disertación, a filóloga tamén quixo centrarse na onomástica, a especialidade pola que é recoñecida como unha investigadora de referencia, recordando que os nomes, tanto os que fan referencia ás persoas como aos lugares, forman parte do patrimonio inmaterial, «da nosa biografía xeográfica, individual, familiar e colectiva».

En relación aos nomes propios, para Boullón está ben claro que, cando os proxenitores escollen un nome, tamén están reproducindo certas estruturas e significados sociais, mesmo comprometéndose activamente na creación de novas formas. Por este motivo, criticou a «despersonalización burocrática e a indefensión ante o poder».

Neste sentido, para a académica o nome é un dos aspectos que contribúen á visualización da identidade, porque «unha escolla implica asumir unha posición con respecto aos atributos e valores que se asocian a el».

A tradicional resposta ao discurso de ingreso tivo lugar a cargo de Ramón Lorenzo, tamén membro de número da academia, que quixo facer un percorrido polos méritos de Boullón, así como lembrar a etapa na que ela era «unha das miñas alumnas preferidas e coa que teño compartido horas de traballo».

Para Lorenzo, a filóloga estaba destinada a especializarse na toponimia «por unha razón fundamental: ela naceu na Pobra e viviu moi de preto a polémica sobre a designación do seu lugar de orixe, na que participou activamente».

Aplausos e flores

«É unha honra para a academia avanzar no proceso de igualdade», remataba Lorenzo o seu discurso, tan ovacionado polo público asistente como previamente fora o de Boullón. Os aplausos elevaron o ton durante a entrega á académica do diploma e da medalla da corporación, outorgada polo presidente da Real Academia Galega, Víctor Freixanes.

Este último tamén aproveitou para agradecer a presenza do secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García, e do reitor da USC, Antonio López.

Unha vez levantada a sesión extraordinaria da corporación, o alcalde da Pobra, Xosé Lois Piñeiro, acompañado pola concelleira de cultura, Patricia Lojo, subiron ao escenario para facer entrega dun ramo de flores en recoñecemento dos méritos acadados por Boullón.

 

[Imaxe: CARMELA QUEIJEIRO – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Escrito por BIEITO ROMERO

Tiven a sorte de estar en Chile en varias ocasións e de coñecer, aínda que fora un chisco, aquela marabillosa terra tan variada e rica culturalmente. Tan só estiven en Santiago, Valparaíso, Quintay e Isla Negra, mais a experiencia foi tremenda e serviume para coñecer xente coa que aínda teño amizade e contacto a día de hoxe. Moitos deses amigos son músicos e ademais moi vencellados á nosa cultura por diferentes motivos vitais.

Nalgunhas das conversas que mantivemos téñenme falado de Chiloé, un arquipélago situado no sur de Chile que cando foi conquistado polos españois rebautizárono como Nueva Galicia polo seu gran parecido coa nosa terra. Ese nome non prosperou e en pouco máis de cen anos volveu ao seu nome orixinal que é Chiloé, unha adaptación de Chillwé, palabra que en mapudungun (idioma dos mapuches) significa «lugar de chelles», que son unha especie de gaivotas de cabeza negra moi abundantes naquela zona. Por curiosidade investiguei ese lugar e o seu parecido con Galicia é abraiante polo que non me estraña que Martín Ruiz de Gamboa, conquistador de Chiloé, xenro do gobernador chileno de orixe galego Rodrigo de Quiroga, de Toiriz (Pantón, Lugo), lle puxese o nome de Nueva Galicia.

A súa capital foi inicialmente Santiago de Castro e hoxe tan só é Castro, unha fermosa e colorida cidade palafítica cunhas sorprendentes igrexas de orixe centroeuropea declaradas Patrimonio da Humanidade. Sobre a capital, o cronista tamén galego Pedro Mariño de Lovera di que puxeron «por nome a cidade de Castro na Nueva Galicia por respecto do presidente Castro, gobernador do Perú, que era galiciano, o cal provera a Quiroga como gobernador de Chile, que tamén era galego coma el».

Poucas reminiscencias galaicas quedan hoxe neste paradisíaco arquipélago austral chileno alén do clima e o parecido paisaxístico incrible mais algunha permanece en apelidos como Andrade, Ulloa ou mesmamente Bahamonde. Na súa mitoloxía hai seres ben parecidos ás nosas meigas e aos trasnos, así como no seu folclore musical certas cadencias con semellanzas ben curiosas.

Pola miña parte, queda pendente unha visita a este paraíso que está tan lonxe do que seguro que escudriñando podería descubrir cousas ben sorprendentes.

 

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Coordina a elaboración do ‘Dicionario dos apelidos galegos’, que se atopa en fase de revisión.

A filóloga Ana Boullón. RAG

A filóloga Ana Boullón. RAG

A filóloga Ana Boullón ingresará o próximo 11 de decembro na Real Academia Galega como membro de número e ocupará a vacante deixada por Xosé Luís Franco Grande, falecido en marzo do pasado ano.

A Academia celebrará ese día unha sesión extraordinaria pública no Teatro Cinema Elma da Pobra do Caramiñal, municipio natal da filóloga, a partir das 12,30 horas. Alí pronunciará o seu discurso ‘Todos os nomes: identidade, pobo, país’, ao que dará resposta o académico Ramón Lorenzo Vázquez.

Ana Boullón é profesora do departamento de Filoloxía Galega da Universidade de Santiago de Compostela, adscrita ao Instituto da Lingua Galega. Tamén desenvolve un importante papel como investigadora no campo da antroponimia galega, a toponimia, a edición de textos e a lexicografía.

A filóloga foi elixida académica correspondente da RAG en 2012 e membro do Seminario de Onomástica da institución, aínda que a colaboración coa entidade esténdese desde os anos 90. Tamén forma parte do equipo directivo da Asociación Galega de Onomástica, que chegou a presidir, e outras organizacións científicas.

Entre as súas publicacións atópanse textos medievais non literarios e o estudo da transmisión textual da ‘Crónica de Iria’, ademais de ser coautora de diversos dicionarios de nomes e apelidos ou de léxico común e especializado.

A filóloga participou nos equipos que impulsaron ferramentas en liña como o ‘Dicionario de dicionarios do galego medieval’ e planificou xunto a Xulio Sousa a ‘Cartografía dos apelidos de Galicia’.

DICIONARIO DE APELIDOS

Boullón atópase actualmente coordinando a elaboración do ‘Dicionario dos apelidos galegos’, por encargo da propia Academia, que se atopa en fase de revisión. Tamén está á fronte da posta en marcha da ‘Guía dos nomes galegos’, que estará dispoñible na web da RAG para a súa consulta por parte da cidadanía.

Así mesmo dirixiu o equipo que elaborou a obra ‘Os apelidos en galego. Orientacións para a súa normalización’ (2016) e foi coordinadora de diferentes edicións da ‘Xornada de Onomástica Galega’, que a Academia celebra anualmente desde o ano 2016.

A especialista presentou os seus traballos en máis de corenta encontros estatais e internacionais, desde a USC ata outras institucións estatais de Bahia, Leipzig ou Torino, e realizou estancias en universidades como Oxford, Trier e Queen Mary (Londres), entre outras.

 

[Imaxe: Europa Press – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

Cible de jugements parfois réducteurs, l’écrivaine déploie une œuvre dans laquelle des autofictions éclairantes côtoient des romans plus ou moins réalistes.

Am&eacute;lie Nothomb pose apr&egrave;s avoir re&ccedil;u le prix Renaudot, le 3 novembre 2021. | AFP

Amélie Nothomb pose après avoir reçu le prix Renaudot, le 3 novembre 2021.

Écrit par Ursula Michel 

En 1992, à 26 ans, Amélie Nothomb secoue la rentrée littéraire en publiant son premier roman, Hygiène de l’assassin. Vingt-neuf ans plus tard, elle décroche avec Premier sang, son trentième livre, le premier prix littéraire prestigieux de sa carrière, le Renaudot. Considérée par les Anglo-Saxons comme une autrice importante, elle pâtit en France de l’étiquette peu flatteuse de faiseuse de best-sellers. On connaît la méfiance des critiques envers les écrivains et écrivaines populaires, mais la plume Nothomb mérite-t-elle un tel traitement? Comment expliquer le snobisme qui consiste à adorer la détester?

L’excentrique

Chapeaux démesurés, look gothique, teint blafard et lèvres rouges distillant une image japonisante, anecdotes personnelles qui ont fait les choux gras des médias durant des années: en trois décennies, Nothomb s’est façonnée un personnage d’originale. Là où la littérature charrie souvent l’image d’auteurs sérieux, discrets voire ennuyeux, Nothomb détonne. On est loin des costumes en velours côtelé un peu élimés, des personnalités effacées au ton affecté et des écrivains dépressifs.

Évidemment, de nombreux auteurs ont fait exploser ces clichés depuis longtemps. L’ours mal léché Bukowski ivre sur les plateaux télé, le joyeux drille Beigbeder et son cynisme en bandoulière, Tom Wolfe et ses éternels costumes blancs… Les excentriques sont légion en littérature, mais on trouve peu de femmes dans cette liste. Et pour cause: si on accepte sans broncher que les romanciers aient un sens aigu du baroque, ou tiennent des propos décalés voire subversifs, rares sont les romancières à s’y essayer.

Hormis Françoise Sagan (beaucoup moquée, peu étudiée, jamais récompensée) ou Virginie Despentes (femme badass, s’il en est), les écrivaines ne se présentent presque jamais sous l’angle transgressif. Au contraire, elles jouent le jeu des normes sociales, comme si ce rituel s’imposait pour elles, qu’elles l’avaient intériorisé.

Mais ce qui est vrai ici ne l’est pas forcément ailleurs. Nombre d’autrices étrangères assument provocation, excentricité et originalité sans perdre leur crédit littéraire. La Polonaise Olga Tokarczuk, prix Nobel de littérature en 2018, ou encore la Finlandaise Sofi Oksanen en sont une brillante illustration. Est-ce à dire qu’Amélie Nothomb est méprisée pour non-respect des codes implicites de la bienséance de l’intelligentsia française, prompte à accepter les frasques masculines sans que cela n’impacte la crédibilité artistique de leurs auteurs, mais inapte à faire de même pour la gent féminine? La question reste entière…

Une touche-à-tout boulimique

Laissons la forme pour s’intéresser au fond. Celle qui affirme avoir écrit une centaine de manuscrits (pour trente publiés) fait montre d’une production plus que soutenue. Depuis trente ans, avec une précision de métronome, elle publie un livre à chaque rentrée littéraire. Si elle remplit les étagères des librairies, les caisses de son éditeur historique Albin Michel ne sont pas en reste. Avec ses quelque 20 millions d’exemplaires vendus depuis le début de sa carrière, Nothomb appartient au cénacle des gros vendeurs.

Bien qu’elle demeure en deçà du poids lourd Marc Levy (998.000 exemplaires vendus pour la seule année 2014, à titre d’exemple), sa longévité et sa périodicité en font un phénomène singulier. Car à la différence de Levy, Musso ou Pancol (pour ne citer que ces trois-là), Nothomb défriche tous les genres, s’exerce à tous les styles, colonise toutes les strates littéraires.

Dramaturge avec Les Combustibles en 1994, elle s’essaie aux contes (Brillant comme une casserole) et aux nouvelles (Électre, mais aussi Les Champignons de Paris pour Charlie Hebdo en 2007). Mais c’est en tant que romancière qu’elle trouve son terrain de prédilection. Huit titres éclairent son parcours, entre autofiction et autobiographie (Métaphysique des tubesStupeur et tremblementsLa Nostalgie heureuse ou encore son dernier en date, Premier sang, où elle revisite l’histoire familiale par le biais de son père), les vingt-et-un autres œuvrant pleinement dans la fiction, plus ou moins réaliste.

L’éclectisme de Nothomb, son appétence à butiner au large et son irrévérence vis-à-vis de la supposée étanchéité entre les genres ne lui procurent pas que des amis.

Car, non contente de puiser à travers les genres, Nothomb braconne sur les terres du réalisme mais aussi de l’anticipation (Péplum) ou du merveilleux (Barbe bleueRiquet à la houppe). Elle s’apparente à une boulimique littéraire qui s’amuse à jongler avec les genres et les styles. Monologue intérieur du Christ (Soif), mise en scène d’un jeu de télé-réalité dans un camp de concentration (Acide sulfurique), correspondance imaginaire entre elle-même et un soldat américain basé en Irak (Une forme de vie), etc. Si on ajoute à cela l’écriture de chansons pour les chanteuses RoBERT –elle tirera un roman de leur amitié, Robert des noms propres– et Juliette Gréco, se dessine en creux le portrait d’une touche-à-tout insatiable.

Or, la critique française ne goûte guère le mélange des genres. Les romanciers n’écrivent presque jamais de théâtre, et les dramaturges évitent le genre romanesque. Ce que l’on estime comme une prouesse de la part de Victor Hugo (l’homme a écrit des chefs-d’œuvre dans les trois grands genres littéraires que sont le roman, la poésie et le théâtre) est souvent considéré comme une approche impure de l’art littéraire. L’éclectisme de Nothomb, son appétence à butiner au large et son irrévérence vis-à-vis de la supposée étanchéité entre les genres ne lui procurent pas que des amis.

Écriture automatique

Dans les romans de Nothomb, «on trouve toujours, à proportions égales, une bonne idée, du savoir-faire, de la méchanceté, une dose d’humour, des références latines et stendhaliennes, des phrases courtes, des apologues et une persistante misanthropie. Les livres de Mlle Nothomb semblent être calibrés comme les œufs des élevages industriels.»[1] L’auteur de ces lignes a la dent dure, mais il résume cruellement la critique majeure dirigée contre l’écrivaine belge depuis presque trois décennies: l’usage de recettes littéraires.

Force est de constater qu’il y a une méthode Nothomb et qu’elle est d’autant plus visible que l’autrice accouche chaque année d’une nouvelle publication. Le systématisme de ses schémas narratifs (une sorte de fable où deux personnages antagonistes s’opposent), un twist final (figure cinématographique bien connue), une forme courte (habilement cachée par une mise en page et une typographie adaptée): Nothomb cuisine bien ses romans, conservant souvent les mêmes ingrédients en modifiant les proportions à la marge.

Nothomb expose sa personne dans une multitude d’autoportraits dispersés dans le temps et l’espace.

Bien qu’elle soit capable d’une inventivité onomastique des plus jubilatoires (ses personnages ont toujours des patronymes ébouriffants comme Prétextat Tach, Épiphane Otos, Textor Texel, Plectrude, Aliénor Malèze, Pétronille Fanto…), Nothomb mérite peut-être la tiédeur critique et les reproches littéraires qui lui sont adressés. À une exception près: ses autofictions. Délaissant à cette occasion ses recettes miracles, elle soumet ses souvenirs à l’épreuve de son écriture et propose une relecture acerbe, drôle et cynique de différentes époques de sa vie.

Avec ses huit romans personnels, elle construit par petites unités de temps sa fresque autobiographique. Une œuvre d’une originalité rare dans le paysage littéraire français. À l’instar d’Angot (qui autopsie principalement un moment de cristallisation dans son existence), Nothomb expose sa personne dans une multitude d’autoportraits dispersés dans le temps et l’espace (petite enfance, enfance, âge adulte, premier amour, Chine, Japon…). Jusqu’à Premier sang, qui parachève aujourd’hui cette plongée intime en brossant la biographie du père.

Nothomb n’est jamais aussi brillante que lorsqu’elle examine son passé et celui de ses proches. Sur ses sept romans primés en trente ans, quatre ont pour source sa propre vie (Stupeur et tremblementsNi d’Ève ni d’AdamLe Sabotage amoureux et Premier sang). Sans doute est-ce là sa véritable singularité littéraire.

1 — Extrait d’un article paru dans Le Nouvel Observateur en octobre 1997.

 

 

[Photo : AFP – source : http://www.slate.fr]

 

Remata o coleccionábel ‘Onomástica nacida da terra’
Atado de documentos. A documentación de diferentes periodos alicercou este coleccionábel. (Foto: Damián Porto) #onomástica #apelidos

Atado de documentos. A documentación de diferentes períodos alicerzou este coleccionábel.

« Debemos de evitar que o patrimonio onomástico desapareza, e con el, parte da nosa historia ». Héitor Picallo, coordinador e responsábel do coleccionábel Onomástica nacida da terra, que pon hoxe o ramo a 31 fascículos que se publicaron canda Nós Diario de terza a sexta feira durante setembro e outubro, expresa así unha das finalidades desta iniciativa.

Ao longo de dous meses tratáronse máis de 200 apelidos, coa etimoloxía, unha ampla e rigorosa documentación e a base das investigacións de persoas doutas na materia, como alicerces.

« É palpábel que existe un patrimonio toponímico protexido legalmente, mais o patrimonio onomástico non », explica o investigador, que apunta a como apelidos con raíz en topónimos derivaron en « castelanizacións, hibridacións… », que supoñen unha deturpación do noso propio patrimonio.

Apoios

Este coleccionábel, apunta Picallo, quer ser una achega, unha chamada a que ese patrimonio onomástico « non desapareza ».

Pon en valor a importancia do traballo que ao longo destes dous meses se foi publicando en Nós Diario: por unha banda, cunha documentación de apoio que evidencia a historia duns apelidos estreitamente ligados á terra.

Por outro, as achegas de especialistas como Gonzalo Navaza,  Henrique Costas, Ana Boullón, Clara Iglesias, Fernando Cabeza, ou Eligio Rivas, entre outras.

« Fago un chamamento a que todo ese patrimonio non desapareza », incide Picallo, que apela a « tomar conciencia para facer a restauración de cada un dos apelidos », conscientes de que neles vai, para alén da herdanza propia e familiar, tamén a da propia Galiza.

A porta que se fecha esta sexta feira, o coleccionábel dos apelidos, ábrese a vindeira segunda, 2 de novembro, cun novo coleccionábel: a guerrilla galega, ao descuberto. 

[Foto: Damián Porto – fonte: http://www.nosdiario.gal]

 

 

 

Tous nos prénoms sont le fruit de siècles de brassage.

Zemmour en 2015 I EMMANUEL DUNAND / AFP

Zemmour en 2015

 

Écrit par Camille Malnory 

«Donner un prénom qui n’est pas français à ses enfants, c’est ne pas se détacher de l’islam, c’est vouloir continuer la tradition islamique en France et c’est vouloir transformer la France en un pays de plus en plus musulman», clame le polémiste Eric Zemmour dans l’émission «C à vous» de ce mardi 6 septembre, alors qu’il est invité pour parler de son nouveau livre Un quinquennat pour rien. Il y évoque l’islam en long en large et en travers, qu’il amalgame, comme le dit l’animatrice Anne-Sophie Lapix, «à l’islamisme et au djihadisme».

Sa sortie sur les prénoms français ne manque pas de faire réagir, d’autant plus que le prénom Éric, porté par le polémiste préféré des plateaux télé, n’est absolument pas d’origine «française», mais tire ses racines du scandinave Eirikr. Et si on veut aller plus loin, il n’a été donné en France qu’à partir des années 1930 et a connu son apogée dans les années 1960 après s’être popularisé dans les pays anglo-saxons et scandinaves.

Les prénoms français n’existent pas

La science des noms propres s’appelle l’onomastique –mot d’origine grecque signifiant le nom. C’est une branche de la linguistique. Pour Stéphane Gendron, chercheur dans ce domaine et membre de la société française d’onomastique, «parler de prénom français n’a aucun sens», et surtout «ne veut pas dire grand chose». Tous les prénoms français sont issus du brassage culturel et des vagues migratoires qu’à connu la France depuis ses débuts –et même bien avant que notre pays ne devienne celui que nous connaissons aujourd’hui. À l’origine, notre pays n’est qu’un ensemble de régions, qui parlaient des dialectes différents et ont des cultures différentes, nos prénoms sont donc bien antérieurs à la notion même de France.

«Les prénoms viennent tous un peu de l’extérieur», explique Stéphane Gendron, et ont tous des origines latines, germaniques, grecques, hébraïques, voire même araméennes. Le prénom Louis, porté par plusieurs de nos grands rois, vient du germanique Hlodowig et Emma, l’un des noms les plus données aux petites filles ces dernières années, vient de l’hébreu Immanu-el (Dieu est avec nous). D’ailleurs, lorsqu’on parle de modes des prénoms, on parle des prénoms «les plus donnés en France», et pas de prénoms français, ce qui est en soi un indicateur.

Jusqu’au XIXe siècle, le choix des prénoms se faisait dans un «stock», assez restreint. «Dans les campagnes, les prénoms étaient plutôt stables et se transmettaient de père en fils et de mère en fille. On reprenait les prénoms des ancêtres pour faire perdurer une lignée», explique le chercheur en onomastique. Des familles se sont ainsi retrouvées avec des Pierre ou des Marie dans toutes les générations. Une décision de la Cour de cassation en 1981 puis une réforme du Code Civil en 1993 vont permettre aux parents de pouvoir choisir les prénoms dans un éventail beaucoup plus large.

Ils se retrouvent par ailleurs davantage soumis à des effets de mode. On a connu par le passé des générations entières de Virginie, Nathalie, Stéphane, et aujourd’hui, on assiste à une vague de Léo, Gabriel, Emma et Louise. Mon propre prénom, Camille –du latin camillus– a été attribué 7.467 fois en 1998, alors qu’en 2013, on ne compte qu’un peu plus de 3.000 nouvelles petites Camille.

Français par l’usage

Mais ces prénoms susnommés sont bien considérés comme français, peu importe qu’ils soient latins ou étrusques, et c’est bien évidemment à cela que fait allusion Éric Zemmour lorsqu’il parle de patronyme français. «Un prénom français, est un prénom qui a été porté au fur et à mesure des siècles», explique Stéphane Gendron.

Prenons le prénom Kevin. Du gaëlique Caoimhim «bien aimé», il est au départ majoritairement porté par les Anglo-saxons, avant de faire une entrée fracassante dans l’Hexagone. En 1991, 13.712 Kevin ont vu le jour. Et contrairement au grinçant imaginaire collectif, tous les Kevin ne sont pas issu de classes populaires.

«Ce prénom a été porté par tout type de famille, et cette adoption très large a conduit Kevin a être intégré dans toute la lignée des prénoms français, ce fameux stock de prénoms», précise Gendron.

Il faudrait ainsi que le prénom soit largement popularisé dans des familles de toutes origines culturelles pour que le prénom soit assimilé comme «français». «Si je décide d’appeler mon enfant Mehmet, alors que je suis pas de cette tradition culturelle, cela va interpeller, mais ça ne va pas aller plus loin. Il faut qu’il y ait un mouvement de masse», ajoute le spécialiste. En gros, ce sont les Français qui font que le prénom n’est plus rattaché à une origine. «On se trompe si on parle d’étymologie des prénoms, il faut parler d’appropriation», conclut Stéphane Gendron.

Dans Le Nom des gens, film de 2010 traitant des questions d’identité, Bahia (Sara Forestier) et Arthur (Jacques Gamblin) décident de donner à leur nouveau-né un prénom asiatique, ce qui n’est pas du tout leur culture, afin de montrer que l’origine des prénoms n’est finalement qu’une question politique. Il ne peut pas par définition être rattaché à une origine religieuse ou ethnique, ce qu’avait défendu Nadia Daam, collaboratrice de Slate. Viendra peut-être un temps où Fatima, Mehmet, Santiago, Fatoumata, Yoko, Li, Wladislaw, Pilar ou Vito seront intégrés dans les prénoms français, n’en déplaise à Monsieur Zemmour.

 

 

[Photo : EMMANUEL DUNAND / AFP – source : http://www.slate.fr]