Archives des articles tagués Galego

Que mellor que un libro, ou dous, ou dez para reencontrarnos co arrecendo dos clásicos ou con novelas recentes porque, sen libros, o verán nunca é o mesmo. Traen o bo tempo

Escrito por RAMÓN NICOLÁS

É esta unha época na que se amorean novelas e traducións de moi diverso carácter: desde as históricas aos thrillers, dos clásicos contemporáneos ás que retratan a nosa época baixo a peneira da ficción. Velaquí unha novela de temática moi actual: Coidadora, estrea literaria de María Marco que foi Premio Xerais e que aposta por unha perspectiva innovadora ao exhibir unha arquitectura poliédrica, insólita na produción literaria en lingua galega, para reflexionar sobre a precariedade dos coidados e non só.  Inxusto sería non recoller nesta selección A vida secreta de Úrsula Bas de Arantza Portabales (Galaxia): unha escritora máis en forma que nunca que, con ritmo trepidante, é quen de nos involucrar na desaparición dunha célebre escritora galega sen desatender outros focos de interese como os perigos que axexan nas redes sociais ou ese deseño da cara máis perversa da condición humana. Ao mesmo tempo, un autor de crecente presenza editorial nos últimos tempos como é Jorge Emilio Bóveda publica O libro cero (Galaxia) onde a viaxe estrutura unha historia a cabalo entre o realismo e o onírico, con certo pouso de novela de formación e, sempre, con ese distanciamento retranqueiro e crítico tan caro ao autor ourensán.

Asemade, regresa Rosa Aneiros con Sibila (Xerais): unha peza que nos introduce nunha estudada atmosfera de suspense, chea de segredos e misterios, que non decae en toda a novela e onde hai sempre ocasión de reflexionar sobre algúns dos grandes temas da literatura de sempre. Pola súa parte, Manuel Gago ofrece en Nus (Xerais) unha crónica novelada, chea de humor e retranca, da Galicia dos primeiros anos oitenta, cun evidente pouso de crítica sociolóxica e co pano de fondo dos conflitos sociais cos nudistas.

TRADUCIÓNS

A arañeira, do novelista e xornalista austríaco Joseph Roth, exiliado en Francia ao pouco do ascenso do nazismo, en tradución de David Á. Álvarez Martínez (Irmás Cartoné) é un retrato da figura de Theodor Lohse, un soldado desmobilizado ao concluír a Gran Guerra ao que a República de Weimar lle deparará certas solucións para colmar os seus desexos persoais. Outro rescate é o que nos posibilita o selo Hugin e Munin da man de Isabel Soto: Gobseckde Honoré de Balzac, que recrea a historia do usureiro que lle dá título á novela, deseñado a través da evocación que se fai del por un relato alleo de marcada intencionalidade didáctica que, ademais, afonda sobre os comportamentos das persoas nun tempo que pode ser tamén o noso.

E tres posibilidades máis que non defraudarán: Oliver Twist, de Charles Dickens (Rinoceronte) nunha fermosa edición en tapa dura forrada que traduce Moisés Barcia con limiar de Estela Villar; nel segue a brillar ese desexo de denuncia das condicións de vida da sociedade máis empobrecida da Inglaterra do momento. Tamén Barcia subscribe A trenza, de Laetitia Colombani (Rinoceronte): un éxito fulgurante da escritora francesa que axiña será levado ao cine e no que se conxugan tres biografías de mulleres -Smita, Giulia e Sarah-, distantes no espazo pero que se “trenzarán” entre si esplendidamente. Pola súa parte, Faktoría K ofrece, en tradución de Fernando Moreiras, as Confesións dun artista de merda, de Philip K. Dick: única novela do autor norteamericano allea ao xénero de ciencia ficción, a abalar entre o cómico e surrealista grazas á figura de Jack Isidore, personaxe de pouso permanente que acumula singulares ideas estrafalarias e teorías conspiranoicas.

Boas lecturas e feliz verán!

 

[Fonte: cadernodacritica.wordpress.com]

O lingüista Xosé Antonio Pena Romay publica unha nova entrega da sección de fraseoloxía « Verbas sisudas non queren testemuñas ».

Entroido de Viana do Bolo

Entroido de Viana do Bolo

 

Por Xosé Antonio Pena Romay

Para manifestar que non todo o que parece ser dun determinado xeito é en realidade dese xeito, dando polo tanto a entender que o aspecto ou visión externa de persoas e cousas pode provocar que formemos unha opinión equivocada acerca delas, en castelán é moi habitual botar man da secuencia expresiva las apariencias engañan.

Vexamos expresións galegas que veñen a incidir no mesmo contido.

Las apariencias engañan

{= Expresión con que se dá a entender que non todo o que parece ser dun determinado xeito é en realidade dese xeito.}

As aparencias enganan

O parecer non é ser

As aparencias menten

O parecer non é querer nin é ser

Ex.: El profesor insiste en que no nos dejemos guiar solo por lo que vemos, que las apariencias engañan y muchos de esos malotes lo que tienen en realidad es un problema de inseguridad y autoestima… aunque yo no lo tengo tan claro como él.

O profesor insiste en que non nos deixemos guiar só polo que vemos, que as aparencias enganan  que o parecer non é ser  que as aparencias menten  que o parecer non é querer nin é ser e moitos deses malandros o que en realidade teñen é un problema de inseguridade e autoestima… inda que eu non o teño tan claro coma el.

 

● Tamén, en contextos en que se dá conta de alguén ou algo, ou se advirte de alguén ou algo, que baixo unha aparencia inocua, ou mesmo benigna, pode ser falso ou perigoso:

Ás veces o demo ten cara de coello

Ex.: —¡Con lo agradable y simpático que se hacía para todos, cualquiera diría que era un puto maltratador! —Sí, amigo mío, pero las apariencias engañan.

—¡Co xeitoso e simpático que se facía para todos, calquera diría que era un puto maltratador! —Si, meu home, pero as aparencias enganan  pero o parecer non é ser  pero as aparencias menten  pero o parecer non é querer nin é ser  pero ás veces o demo ten cara de coello.

Ex.: —Es la mejor inversión que puedes hacer, y, por lo que me han asegurado, sin riesgo alguno. —No te fíes, chico, que muchas veces las apariencias engañan.

—É o mellor investimento que podes facer, e, polo que me aseguraron, sen risco ningún. —Non te fíes, meu rei, que moitas veces as aparencias enganan  que moitas veces o parecer non é ser  que moitas veces as aparencias menten  que moitas veces o parecer non é querer nin é ser  que ás veces o demo ten cara de coello.

● E inda tamén, nunha liña semellante e só nalgún ca outro contexto, dando sobre todo a entender que non se deben facer xeneralizacións ou extrapolacións xerais a partir de certos detalles:

Non todos os que asubían son arrieiros nin todos os que montan son cabaleiros && Non todos os que asubían son castradores && Non todo o que pon chistera é persoa principal && [E MAIS TAMÉN, NALGÚN CA OUTRO CONTEXTO]: Un burro cargado de libros non é doutor

● E inda, igualmente en contextos e tamén nesta mesma liña, asociada a ámbitos de uso populares e familiares:

Non son homes todos os que mexan contra a parede

NOTAS:

1. Nótese que hai contextos nos que varias destas expresións poderían confluír coas que veremos na vindeira entrega, que son as equivalentes á castelá no es oro todo lo que reluce.

2. As expresións galegas están tiradas das seguintes fontes:

– Recolleita propia da oralidade galega.

– Recolleita propia documental (artigos de prensa, artigos ou comentarios na Rede, obras escritas, folletos publicitarios, etc.).

– Ferro Ruibal, Xesús: Refraneiro Galego Básico. Biblioteca da Cultura Galega. Ed. Galaxia, Vigo, 1995.

– Ferro Ruibal, Xesús & Veiga Novoa, Cristina: “Paremias selectas. Un manuscrito bonaerense (1956) de Vicente Llópiz Méndez”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 8, 2006, páxs. 265-315. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Groba Bouza, Fernando: “Nas uñas, nas mans ou nos pés has saír a quen es”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 16, 2014, páxs. 357-437. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Losada Álvarez, Ramón & Fernández Pampín, Vanesa: “Falares de Boqueixón”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 19, 2017, páxs. 151-213. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Vázquez Saco, Francisco: Refraneiro galego e outros materiais de tradición oral. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 5, 2003. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

 

[Imaxe: Europa Press.- fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

 

Escrito por BIEITO ROMERO

Sou galego, ai, sou galego. Sou galego até o Mondego… Así di parte do retrouso dunha canción moi popular en Portugal hai xa algúns anos, e certamente coñecín moitos portugueses que pensaban e pensan así. O Mondego é único río importante portugués que non nace en territorio español, faino na serra da Estrela a case 1.500 metros de altitude para desembocar no Atlántico, na fermosa cidade de Figueira da Foz, distrito de Coimbra. E esa é a parte da canción que o famoso fadista e compositor contemporáneo Paulo Bragança gravou.

Sen querer meterme en polémicas ou en fonduras de carácter pasional, eu estou de acordo na irmandade galaico-portuguesa con todo o significado histórico que ten e o que supón. Particularmente, cada vez que vou a Portugal síntome como se estivese na casa por moitos motivos que para min son obvios. O idioma é un deles e mesmo pasar varios días alí, sérveme para perfeccionar o meu propio galego. A paisaxe e a cultura son semellantes en moitos aspectos, a gastronomía é marabillosa, variada, abundante e aquí xa temos outro grande parecido con nós. O comportamento social e o carácter hospitalario dos portugueses é semellante ao noso, así como tamén as súas músicas tan directamente conexionadas coas nosas tanto en ritmos coma en instrumentos.

Así pois, resulta difícil trazar fronteiras, en realidade, tampouco estou seguro de que as haxa. Dentro desta nova fase do desconfinamento da pandemia no 2021 volvemos de novo aos escenarios con Luar Na Lubre, e de novo achegámonos a Portugal. Estivemos nun importante evento chamado Festival Intermunicipal de Músicas do Mundo (Festim) e actuamos no cine teatro de Estarreja, distrito de Aveiro, na rexión centro, e tamén en O cinema de Oliveira de Azeméis, no mesmo distrito. As entradas esgotáronse para escoitar e vivir a nosa música galega nos dous espazos cun público que gozou tanto coma nós con eles. Sentímonos queridos falando o mesmo idioma, compartindo momentos marabillosos intensos e entrañables con músicas e xantares nesta terra irmán da que eu xa teño saudades e gañas de volver o antes posible.

 

 

[Imaxe: XOÁN CARLOS GIL – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Florencio Delgado Gurriarán – imaxe: Ricardo Gurriarán

 

Un artigo de Marcos Pérez Pena

Este venres había poucas persoas tan satisfeitas pola elección de Florencio Delgado Gurriarán como homenaxeado no Día das Letras Galegas como Ricardo Gurriarán. Non só como familiar, senón sobre todo como « parabiógrafo oficial » e unha das persoas que máis traballou nas últimas décadas para dar a coñecer a figura que o vindeiro ano recibirá o recoñecemento da Real Academia Galega.

Un recoñecemento, que como fixo xa este venres a RAG, Ricardo Gurriarán estende « a todas esas persoas que dende a diáspora traballaron pola cultura, especialmente en México, un exilio mexicano « que estaba un pouco esquecido, sobre todo en comparación con outros lugares da outra beira do Atlántico », destaca.

Xesús Alonso Montero e Víctor F. Freixanes anuncian a elección de Florencio Delgado Gurriarán como homenaxeado, este venres na RAG – imaxe: RAG

« O exilio en México levou a cabo un labor fundamental en todas as áreas creativas, dende a literatura ao cinema e a defensa da cultura e da identidade galega, por exemplo a través de emisións radiofónicas ou publicacións escritas, como Vieiros« , sinala, revista da que foi director xunto con Carlos Velo e Luís Soto. « É moi importante facer un recoñecemento a todas estas persoas que viron truncadas as súas vidas por mor do golpe de Estado e o triunfo do fascismo, que os obrigou a marchar a outros países », di.

Gurriarán publicou en 1999 a biografía Florencio Delgado Gurriarán. Vida e obra dun poeta valdeorrés, republicano e galeguista (Edicións do Castro). Ao igual que facía nesa obra, o autor destaca do homenaxeado « o seu papel activo na Guerra Civil, o seu compromiso político a través do Partido Galeguista, e tamén a súa poesía de loita publicada nun tempo moi difícil ». Destaca neste senso o Cancioneiro da loita galega, publicado en México en 1943 e que inclúe 16 poemas da súa man, publicados baixo o pseudónimo Nadel.

Gurriarán sinala que este ano se saberá máis sobre « aspectos da súa vida que ata agora foron pouco tratados, como puido ser o seu papel na Guerra Civil, nun organismo case de espionaxe, que traballaba para rescatar persoas que quedaran en territorios ocupados polos golpistas ».

Tamén cre que nos vindeiros meses se afondará na achega literaria de Florencio Delgado, « cuns valores poéticos moi diversos: unha poesía de loita, unha poesía da estética valdeorresa, unha unión do náhuatl xunto co galego como un elemento de integración na cultura mexicana… ». « Falta un estudo literario en profundidade », di. Entre os poemarios publicados, destaca Bebedeira (Editorial Nós, 1934), Galicia infinda (Galaxia, 1963), Cantarenas (Ediciós do Castro, 1981) e O soño do guieiro (Ediciós do Castro, 1986), ademais do xa citado Cancioneiro. Un dos seus poemas foi seleccionado por Xesús Alonso Montero como un dos Cen mellores poemas da lingua galega, unha escolma publicada en 1975 por Edicións Celta.

Portada de Vieiros – dominio público – CCG

Florencio Delgado Gurriarán forma parte da « Xeración do 25 », tal e como a denominou Xosé Luís Méndez Ferrín, persoas nacidas entre 1895 e 1909 (nace en 1903) e que son unha caste de « fillos da Xeración Nós », como Manuel Antonio, Amado Carballo ou Alexandre Bóveda.

Ricardo Gurriarán destaca tamén que durante os anos da ditadura Florencio Delgado « xogou un papel moi importante na conectividade co interior, coa xente de Galaxia, como Fernández del Riego ou Paz Andrade » e tamén coidou sempre o contacto cos autores galegos exiliados noutros países. Aínda que nunca regresou de forma definitiva a Galicia, si realizou varias visitas e estadías temporais, nos anos 1968, 1976 e 1981. « Cada vez que viña, chegaba cargado de literatura galega feita en México, publicacións moi importantes para os resistentes como un instrumento de loita antifranquista », destaca Gurriarán.

E lembra, xa en clave persoal, que « dende que eu era moi pequeno as cartas que chegaban do ‘tío Florencio’ líanse en comunidade familiar na nosa casa ». « Para min durante moito tempo era case un personaxe de ficción, do que se sempre se falaba, pero que non coñecíamos ata que veu por primeira vez en 1968« , engade.

Ricardo Gurriarán – imaxe: USC

 

[Fonte: http://www.praza.gal]

Detalle dun dos retratos que Blanco Amor lle fixo a García Lorca en 1935

Detalle dun dous retratos que Blanco Amor lle fixo a García Lorca en 1935.

Un artigo de XESÚS ALONSO MONTERO

Este sábado, o nome inmortal de Federico García Lorca vai protagonizar un acto intelectual na Insua dos Poetas, ese espazo literario creado polo escritor Luís González Tosar e ubicado na terra montañesa de Esgueva de Madarnás, do Concello do Carballiño. Trátase, no fondo, dunha homenaxe ao xenial poeta andaluz, quen, en 1935, sorprendeu aos letraferidos máis cultos de Europa coa edición dun opúsculo poético escrito en lingua galega co título Seis poemas galegos. Publicouno na editorial Nós Ánxel Casal, editor que, meses despois, sería asasinado nas aforas de Santiago. Na mesma data, o 19 de agosto de 1936, as mesmas balas tronzaban a vida do excelso poeta en Víznar (Granada).

Sabido é que a Insua dos Poetas acolle, desde hai bastantes anos, estatuas ou pezas escultóricas que representan algunhas das grandes voces da poesía galega: Rosalía de Castro, Eduardo Blanco-Amor, Celso Emilio Ferreiro… Na presente edición, o poeta convocado é o «poeta mártir», como lle chamou Castelao. No acto de mañá darase a coñecer a peza escultórica de Soledad Penalta titulada Federico García Lorca: Seis poemas galegos.

Aínda hai quen se sorprende de que Lorca, poeta en castelán, andaluz de nación e persoa pouco dotada para calquera idioma foráneo, poetizase en lingua galega. Cómpre formular o feito con máis tino filolóxico: Lorca, en efecto, é o autor dos Seis poemas galegos, pero é o autor literario, que tivo, como asesor lingüístico («dicionario vivente»), a Ernesto Guerra da Cal en cinco das seis composicións (da primeira, Chove en Santiago, o colaborador lingüístico foi outro, quizais Serafín Ferro). Sexa como for, nun anaco entrañable da orografía ourensá, os escolares, desde mañá, dispoñen dun elocuente motivo para interesárense pola maxistral obra literaria deste poeta galego e universal.

Sáibase que o manuscrito orixinal dos poemas galegos de Lorca custódiase na biblioteca da Deputación de Ourense, institución que contén o arquivo literario de varios escritores importantes de Galicia, o de Blanco-Amor incluído. Dese tesouro non tardará a Deputación en facer unha edición facsimilar.

 

[Imaxe: Eduardo Blanco Amor – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

En 1921 A Coruña acolleu un encontro para escoitar publicamente un dos primeiros discos en galego que se coñecen. Un século despois, a gravación primixenia volve saír á luz para deleitar os curiosos con sons do pasado.

Portada dun dos discos de lousa gravados polo Coro Cántigas da Terra na Coruña en 1921

Portada dun dos discos de lousa gravados polo Coro Cántigas da Terra na Coruña en 1921.

 

Non foi o primeiro disco en galego da historia, pero case. Corría o ano de 1921. Ese 15 de xaneiro, o Coro Cántigas da Terra –que por aquel entón contaba con só catro anos de traxectoria– entrou a un local da Rúa Panadeiras, na Coruña, e rexistrou cun moi primitivo gramófono unhas cancións populares que hoxe soan ao que son: un canto do pasado.

Os que queiras comprobar como este coro afincado na Coruña venceu as dificultades técnicas dos primeiros anos de gravación para deixar patentes 12 cancións en galego poden achegarse este mércores ao Teatro Colón da Coruña, onde terá lugar unha reprodución do vello disco de lousa acompañado pola interpretación deses mesmos temas ao cargo da formación actual dun dos primeiros coros asentados de Galicia: o Cántigas na Terra.

Dende a formación explican que as gravación dese 15 de xaneiro de 1921 foron desenvoltas polos enxeñeiros Joaquín Rabassa e Lorenzo Buyé, desprazados expresamente a Coruña para a angueira. Ese sería o primeiro de seis discos gravados polo coro coruñés, que chegou a recoller nos primitivos gramófonos da época un total de 50 pezas musicais.

OS DISCOS PERDIDOS

A gravación en disco de lousa –tamén chamado “de pedra”– foi un avance de tal calibre que, pouco despois de que remataran as sesións, houbo un encontro na cidade herculina non para escoitar de viva voz os integrantes do coro, senón para deixarse levar por ese invento nunha audición pública que, curiosamente, tivo lugar na hoxe coñecida como Casa Cornide, en litixio pola propiedade coa familia Franco.

Lamentablemente, apuntan dende a formación, deses discos de lousa non queda un que se coñeza. Igualmente, os que non puideran achegarse ao Teatro Colón poden tentar procurar as gravación orixinais no Arquivo Sonoro de Galicia, do Consello da Cultura Galega, onde se atopan esas primeiras gravacións de muiñeiras e alalás que abriron o camiño da música galega para as xeracións que estaban por vir.

 

[Imaxe: Cántigas da Terra – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

Supón a primeira tradución ao galego deste escritor.

Laureano Araujo - Blog Xerais

O xurado da XIXª edición do Premio Plácido Castro de Tradución acordou por unanimidade premiar á traducción de Laurenano Araujo da obra do escritor suízo Friedrich Glauser, “Schlumpf, Erwin: Homicidio”. Tomaron a decisión logo de reunirse o pasado 22 de xuño en Cambados.

O xurado destacou a moi elevada calidade desta tradución, que mostra unha gran fluidez e dominio tanto do alemán como do galego. Da mesma forma ao xurado tamén lle chama a atención a dificultade de incorporación dos dialectalismos propios do cantón alemán de Suíza, así como o recurso ás notas a pe de páxina que axudan a contextualizar a obra. Supón a primeira tradución ao galego deste escritor.

O premio consiste nun diploma acreditativo e unha peza escultórica deseñada expresamente para o concurso, obra de Xaquín Chaves. Así mesmo, estará dotado con 2.000 euros. A data e lugar da entrega do premio daranse a coñecer pola Fundación Plácido Castro.

 

[Imaxe:  Blog Xerais – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

O filólogo galego-portugués faleceu o pasado luns tras unha vida dedicada ao ensino da lingua galega na ‘quinta provincia’.

Higinio Martínez Estévez naceu e morreu en Bos Aires, pero levou Galicia alí por onde pasou. Filólogo galego-portugués de profesión, faleceu o pasado luns 21 na capital da quinta provincia galega, a cidade bonaerense, logo de ter dedicado unha vida ao estudo e divulgación da lingua e cultura galega, labor que desenvolveu maioritariamente ao outro lado do Atlántico e que serviu tamén como un punto de encontro do galeguismo emigrado nas últimas décadas do século XX.

Naceu nos días despois da Guerra Civil, por 1940, pero non foi ata uns anos máis tarde cando, nunha viaxe á terra –os pais eran naturais de Santa María de Oia, no Val Miñor–, viviu unha experiencia que “o marcaría para sempre”, en palabras de Lois Pérez, un dos seus ex-alumnos na Asociación do Idioma Galego, institución que Martínez Estévez fundaría nos anos 70 e arredor da cal impartiría os seus famosos cursos de galego-portugués.

As aulas, ditadas no Centro Galego de Bos Aires, eran un auténtico acontecemento para os mozos –e non tan mozos– que alí se achegaban os sábados á tarde. “Aqueles sábados de aprendizaxe eran case sagrados para os vellos e novos galeguistas”, lembra este ex-alumno. Nas aulas do Centro Galego cabía o debate sobre a lingua, a poesía existencialista e a “Galiza idealizada” do profesor, cuxas explicacións se vían entretecidas con intervencións nacionalistas de algún que outro alumno.

DITADURA DE VIDELA

“Recordo o apaixonantes que eran as súas clases dos sábados”, lembra Lois Pérez. “A parte de ensinar  galego, aquelas clases convertéronse nun punto de reunión dos nacionalistas galegos. Transcorría por eses anos a  ditadura de  Videla.  Tras un cambio na directiva do Centro, Higinio queda sen local para ditar as clases. Recordo que lle xestionei que as dera na Federación de Sociedades Galegas, onde eu era o secretario do Ateneo Curros Enríquez xunto a Moncho Portas, Marta Tárela, Antón Santa Marina, etc.”, apunta.

O falecemento do profesor Martínez Estévez deixa consternado ao movemento galego na quinta provincia. Lorena Lores, secretaria da Federación de Sociedades Galegas, quixo destacar, ao fío do pasamento, a “tremenda perda para a colectividade galega na Arxentina. Cumpriu unha misión histórica debuxando a lingua e a cultura galega.”

 

Unha guía percorre a historia da cidade desde a óptica das clases populares. Se cadra, o verdadeiro sentido da Historia atópase nas marxes nas que o discurso oficial nunca se fixa. Marxes, precisamente, é o título do libro que veñen de publicar Xurxo Martínez e David Rodríguez, para vindicar un Vigo das clases populares, obreiro, nacionalista, feminista e ilustrado que contradí máis dun tópico.
O Teatro Circo Tamberlick, onde se estreou a ópera 'O Mariscal'. (Foto: L. Roisin) #omaruscal #vigo #teatro #circo #tamberlick

O Teatro Circo Tamberlick, onde se estreou a ópera ‘O Mariscal’.

Por Manuel Xestoso

Dar voz aos que non a teñen, aos que non a tiveron. Marxes. Guía ilustrada do Vigo Rebelde (Xerais) mira cara a unha historia que raramente se conta, a do Vigo “humilde, loitador e solidario” do que fala Manuel Bragado no prólogo da obra. E cando falamos de dar voz, hai que subliñar que a expresión é literal: non se trata dunha guía na que un “experto” revestido de auctoritas lles explica ás persoas que len o que sucedeu, senón relatos en que os propios protagonistas do narrado contan o acaecido. Firmemente alicerzados na historia, mais pasados pola peneira da literatura, os relatos que compoñen esta obra articulan unha visión alternativa ás crónicas oficiais para mostrar que existen outras formas de observar o mundo cando se está do lado dos desposuídos.

Comezando pola revolta Irmandiña e os pouco coñecidos lances do Castelo do Peço e da torre de Busteu, a obra de Xurxo Martínez e David Rodríguez percorre o periplo histórico dunha cidade que nunca renunciou á rebeldía, á contestación, á reivindicación dos dereitos dos desfavorecidos. Moitas desas historias aínda resoan nos ouvidos de hoxe: as manifestacións de Nunca Máis ou o Non á Guerra do Iraq fan parte da memoria contemporánea e é probábel que poucos vigueses ignoren a importancia daquelas demostracións de solidariedade e de coraxe política da cidadanía. Mais existen outros sucesos máis agochados que debuxan unha visión da cidade olívica moi afastada dos tópicos e que os autores recompoñen para reivindicar -tamén eles- o lugar que ocupa no decorrer da historia da Galiza.

Moitas cidades dentro da cidade

Hai no libro un Vigo republicano: os múltiplos episodios de resistencia despois do golpe de Estado de 1936 -desde os Choróns a Lavadores, desde Alcabre ao Alto da Portela- retratan unha convicción na defensa dos valores da República e unha conciencia de clase que debería ser suficiente para rematar co mito da Galiza que se deixou vencer nada máis comezar a guerra. E a esclarecedora noticia da existencia da cadea do frontón da rúa María Berdiales -onde os fascistas confinaron moitos presos que eran transportados pola noite en camionetas para darlles “o paseo”- segue sendo non sabemos se un tabú ou un asunto coidadosamente silenciado por quen debería encargarse de divulgalo: poucos vigueses saben hoxe da súa existencia.

Hai -non podía ser doutra forma- un Vigo obreiro, que asoma na lembranza da primeira folga xeral convocada despois da visita de Pablo Iglesias á cidade; na imaxe da Casa do Pobo pola que pasean Heraclio Botana, Emilio Araújo ou Eugenio Montes; na folga das mulleres da fábrica de louza e cristal Álvarez en 1949; na dos estaleiros Barreras en 1972; nas tres folgas xerais de 1984, facendo fronte a aquela sagazmente rexeitada reconversión industrial…

E hai, non moi afastado deste carácter traballador, un Vigo galeguista e nacionalista que se deixa ver no intento de fuxida do Bou Eva, no que dous curmáns de Castelao trataron de escapar da represión franquista desde o porto; nas figuras do bibliófilo Fermín Penzol e do oculista Antón Beiras; na fundación do Partido Galego do Proletariado; no activismo sindical e cultural de Moncho Reboiras; no labor teimudo e calado do padre Seixas; na impresionante manifestación contra o Estatuto da Aldraxe que pretendía ignorar os dereitos históricos da Galiza.

Hai un Vigo feminista e ilustrado que se reflexa no perfil de Olimpia Valencia, a primeira galega titulada en Medicina e afín ao Partido Galeguista; no de Placeres Castellanos, mestra, enfermeira, xornalista e guerrilleira que participou na fundación do Bloque Repubricán Nazonal Galego; no de María Araújo, unha working class hero que encabezaba o Sindicato de Conserveiras.

E hai tamén un Vigo que brilla no panorama da cultura nacional: Marxes recrea un faladoiro no Café Derby no que participan Carlos Maside, Rafael Dieste, Francisco Luís Bernárdez e o propio Manoel Antonio, na súa época de estudante na Escola Naval; revive a estrea de O Mariscal, a primeira ópera en galego -libreto de Antón Vilar Ponte e Cabanillas e música de Rodríguez Losada- no Teatro Tamberlick; detense nas imaxes de Chano Piñeiro, nos versos de Xohana Torres, no estudio de Urbano Lugrís… até chegar ás mesas de mármore do Café De Catro a Catro, onde se reúnen os irmáns Álvarez Cáccamo, Mendez Ferrín, Anxo Angueira, Moncha Fuentes, Cid Cabido, Camilo Gonsar, María Xose Queizán, Francisco Sampedro e tantas outras voces relevantes das letras do país.

Marxes está ateigado de moitas outras historias emocionantes que poñen de manifesto que hai moitas cidades dentro da cidade. Historias necesarias para coñecernos a nós mesmos e para revisar esa máxima fatal que dita que a Historia sempre a escriben os vencedores.

Guía para paseantes pola historia

Marxes. Guía ilustrada do Vigo rebelde inclúe tamén un mapa da cidade onde se localiza o escenario de cada un dos relatos para que sirva así de guía. Deste xeito, o volume pódese ler na casa ou, como suxiren os autores, “percorrendo a pé os escenarios vibrantes da memoria popular de Vigo”.

 

[Imaxe: L. Roisin – fonte: http://www.nosdiario.gal]

 

 

El govern espanyol les diferenciava en els informes que envia sobre compliment de la Carta europea de llengües regionals o minoritàries.

La Unió Europea li ha dit a l’executiu espanyol que el català i el valencià són la mateixa llengua. El govern de Pedro Sánchez pretenia fer-les passar per dues llengües diferenciades, però la Carta Europea de les llengües regionals o minoritàries els hi ha contestat que a l’Estat espanyol es parla « català a les Illes Balears, Catalunya i sota el nom de valencià/català al País Valencià ». Segons l’Estat les llengües cooficials són el basc, el gallec, el valencià, el català i l’occità/aranès.

El consell de ministres de Pedro Sánchez, format per membres del PSOE i Unides Podem, compta amb 2 ministres catalans; Miquel Iceta (Política Territorial i Funció Pública) i Manuel Castells (Universitats), nascut a Hellín (Albacete), i 3 ministres valencians; José Luis Ábalos (Transports, Mobilitat i Agenda Urbana), José Manuel Rodríguez Uribes (Cultura i Esports) i Lluís Planas (Agricultura, Pesca i Alimentació). Pedro Duque (Ciència i Innovació), malgrat ser madrileny, estiueja des de petit i té casa a Xàbia.

 

[Font: http://www.racocatala.cat]

Aplicacións de xeolocalización co Google Maps ou redes sociais como Facebook poderán seguir usando os topónimos deturpados, pois o Goberno español considera que o ámbito de aplicación da normativa pola que se regula a toponimia oficial do Estado « non alcanza o sector privado ». É dicir, fica en mans de empresas privadas, neste caso transnacionais, o uso correcto ou incorrecto dos topónimos do Estado.

mapa 2

Topónimos deturpados en Google Maps

“Unha decisión política das altas instancias do Estado para reflectir unha visión centralista e homoxénea de monocultivo lingüístico baixo un prisma franquista”. É o que, a ollos do BNG, está detrás do uso deturpado dos topónimos das nacións con linguas propias nas aplicacións de xeolocalización.

A reflexión chega após recibir o deputado do BNG Néstor Rego a resposta ás preguntas escritas rexistradas no Congreso que atinxen o uso deturpado dos topónimos oficiais galegos nas aplicacións de xeolozalización como Google Maps ou redes sociais como Facebook.

Goberno español considera que o ámbito de aplicación da normativa pola que se regula a toponimia oficial do Estado « non alcanza ao sector privado », co cal, fica en mans de empresas privadas o uso correcto ou incorrecto dos topónimos do Estado.

« Resulta cando menos curioso que a deturpación dos topónimos só afecta a Galiza, Catalunya, Euskal Herria, Valencia e Illes Balears, comunidades con linguas propias, mais non o resto de comunidades monolingües », expresa Rego nun comunicado enviado aos medios.

« O uso incorrecto dos topónimos adoita deberse a que o usuario non ten configurado correctamente o idioma », abunda o Goberno español na resposta, « descargando a súa responsabilidade sobre o uso dos topónimos oficiais sobre o usuario ou usuaria ».

Débese á configuración?

Se mudamos a interfaz do móbil ao castelán aparecen os topónimos deturpados en Google Maps, porén se o mudamos ao galego, catalá ou calquera outra liga, mesmo o inglés, os topónimos oficiais aparecen reflectidos correctamente, tanto os que afectan a Galiza como a calquera das outras nacións con linguas propias.

« Sorprende que un madrileño non sexa quen de entender Sanxenxo, Arteixo, Ourense, A Coruña, Touro ou Chandrexa de Queixa, mais esa dificultade desaparece se é un inglés, francés ou un norteamericano de Arkansas », considera o nacionalista.

“Detrás do uso deturpado dos topónimos das nacións con linguas propias nas aplicacións de xeolocalización agóchase unha decisión política das altas instancias do Estado en conivencia con estas transnacionais, da que tampouco escapa a Wikipedia. O obxectivo é claro: reflectir unha visión centralista e homoxénea de monocultivo lingüístico, que non soporta o máis mínimo contraste coa realidade tanxíbel, e que nos retrotrae a tempos do franquismo, cando se impoñía o viva España y la disciplina y nuestro idioma cervantino« , afirma Rego.

O BNG insta o Goberno español a actuar e rectificar, ao entender que « o uso da toponimia oficial, que tamén é a oficial do Estado, non pode depender de se o usuario ou usuaria ten ou non configurado correctamente o seu móbil ». Neste sentido, ademais de preguntas ao Executivo, o deputado Néstor Rego rexistrou unha proposición non de lei, que se debaterá nas vindeiras semanas para que se corrixan os topónimos das cidades, vilas e lugares da Galiza, substituíndoos pola súa forma oficial e única.

Unha proposta aprobada no Parlamento galego

En 2017, o Parlamento da Galiza aprobou por unanimidade unha proposición non de lei da autoría de Olalla Rodil (BNG) na que se emprazaba o Goberno galego a dirixirse á multinacional norteamericana para que poña fin á desfiguración da toponimia galega.

De momento, a deturpación segue a ser un feito e seguen a aparecer formas como « La Estrada », « Vivero », « Órdenes », « Sanjenjo » ou « Lorenzana ».

 

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

 

Escrito por BIEITO ROMERO

Éde salientar o gran número de topónimos de concellos, parroquias, aldeas ou lugares que hai oficializados en Galicia. Son arredor duns 41.400, ao tempo que é realmente significativo o feito de que ese número sexa arredor do 35 % dos que hai no resto de España que conta cun total duns 108.000.

Todo isto sen ter en conta a microtoponimia da cal, os galegos, somos potencia mundial e poderiamos engadir miles de milleiros de microtopónimos gardados na memoria das xentes. Nomean pequenos lugares que apelan ao cotián, á fauna, á flora, accidentes xeográficos, lugares sagrados, etcétera.

Eu gusto de fixarme nos topónimos e de saber tamén deses microtopónimos máis agochados xa que son unha importantísima fonte de información. Hai uns días tiven a honra de participar nunha homenaxe organizada pola asociación Monte Pindo Parque Natural ao ilustre don Xosé Barreiro Barral e desenvolvida con diferentes actos no pobo do Pindo. Nesta homenaxe houbo música, charlas e poesía en torno a este persoeiro que deixou un importante legado e varios libros publicados como o xa esgotado Os montes do Pindo, Olimpo Celta e deserto de pedra, editado no seu momento pola Deputación da Coruña, e cunha nova edición en idioma galego xa de camiño. Eu xa estiven no Pindo en varias ocasións e coñezo de preto o traballo que realizan dende esa asociación a prol da dignificación da cultura e en especial da divulgación dese fantástico monte, Olimpo Celta, marabilla xeolóxica e patrimonial digno sen dúbida, dun maior recoñecemento.

Mais, volvendo á toponimia, volvín escoitar durante esta homenaxe o nome dun lugar que xa me tiña asombrado anteriormente, un lugar especial no monte do Pindo dende o cal é probable que se vexa un dos mellores e máis impresionantes solpores de toda Europa. Este microtopónimo é o de Onde adórase, un miradoiro espectacular dende o que se pode ver a plenitude oceánica do Atlántico, o Cabo Fisterra ou as Illas Lobeiras así como aos seus pés o porto de Quilmas e o pobo do Pindo.

Auténtica marabilla de nome para un lugar sagrado de máis que probable antiga adoración ao sol.

 

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

O Consello Económico e Social de Galicia considera que a normativa vixente « non ten un desenvolvemento concreto » por parte da administración pública e demanda medidas.

Mostrador de atención ao público na 'lonxa' do Concello de Vigo, con medidas de prevención debido ao coronavirus.. PAULA XUSTO-EUROPA PRESS

Mostrador de atención ao público na ‘lonxa’ do Concello de Vigo, con medidas de prevención debido ao coronavirus..

O Pleno do Consello Económico e Social de Galicia vén de aprobar na súa última sesión unha declaración institucional de apoio ao emprego da lingua galega en todos os ámbitos da vida social e económica. O Consello, segundo indica, entende que a presenza da lingua propia en todos os ámbitos da vida social (incluida a económica) é unha característica común dos países desenvolvidos.  Así, consideran que se debe « dar maior contido legal e formal ao dereito xa recoñecido dos galegos e galegas a usaren a lingua propia de Galicia nas relacións que manteñen entre e coas empresas como clientes e clientas, consumidores e consumidoras, e usuarios e usuarias ».

O Consello Económico e Social considera nesta declaración institucional que os poderes públicos galegos teñen a obriga legal de garantir o dereito a usar o galego e « combater a falsa naturalidade do tratamento do galego como lingua menor no seu propio territorio ». Por iso, afirman, deberán « promulgar medidas legais para a igualdade real e efectiva da nosa lingua« . Ademais de contribuir de xeito activo desde a administración pública e todo o sector público galego á eliminación de prexuízos mediante campañas de concienciación cidadá e educativas, mais « sobre todo asegurando a presenza da nosa lingua e dando exemplo ao contratar con empresas que, á súa vez, garantan o exercicio do dereito elemental de empregar a lingua propia no propio país« .

As organizacións presentes no CES consideran que a promoción, impulso e potenciación do galego, debe ser permanente, continua e decidida en todos os seus ámbitos de actuación, especialmente no apartado institucional. Así, denuncian que aínda que a normativa vixente, galega de protección xeral das persoas consumidoras e usuarias recolle o dereito á atención oral e escrita en galego, esta regulación non ten un desenvolvemento concreto, polo que en moitos ámbitos da vida cotiá de Galicia resulta dificil acceder aos diferentes servizos empregando a lingua propia.

[Imaxe: PAULA XUSTO-EUROPA PRESS – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

“En moitos ámbitos da vida cotiá de Galiza resulta difícil acceder aos diferentes servizos empregando a lingua propia”, lamenta.

17,00 h.-    A conselleira de Política Social, Fabiola García, presentará a Lei de Impulso Demográfico ante o Pleno do Consello Económico e Social de Galicia, CES (rúa da Algalia de Abaixo, 24). foto xoán crespo
16/12/2019

Imaxe de arquivo dun pleno do Consello Económico e Social

O Consello Económico e Social (CES) publicou esta segunda feira unha declaración institucional na que avoga por un desenvolvemento normativo que garanta os dereitos dos e das galego falantes nas relacións comerciais económicas. Algo que, indica, non sucede actualmente.

“Entendemos que se debe dar maior contido legal e formal ao dereito xa recoñecido dos galegos e galegas a usaren a lingua propia de Galiza nas relacións que manteñen entre e coas empresas como clientes e clientas, consumidores e consumidoras, e usuarios e usuarias, e para garantir materialmente, na práctica, o exercicio pleno dese dereito recibindo na mesma lingua todo tipo de información tanto na sinalización como na atención oral e escrita”, indican.

O Consello parte de que “a posibilidade de desenvolvermos unha vida plena en galego é condición esencial para a normalización lingüística”. E lembrar que “os poderes públicos galegos teñen a obriga legal de garantir o dereito a usar o galego e, xa que logo, de combater a falsa naturalidade do tratamento do galego como lingua menor no seu propio territorio”.

Por iso, considera “deberán promulgar medidas legais para a igualdade real e efectiva da nosa lingua”, así como a implicarse activamente Administración Pública “e todo o sector público galego á eliminación de prexuízos mediante campañas de concienciación cidadá e educativas, mais sobre todo asegurando a presenza da nosa lingua e dando exemplo ao contratar con empresas que, á súa vez, garantan o exercicio do dereito elemental de empregar a lingua propia no propio país”.

“A lingua ao estar regulada por un marco xurídico que recoñece a un tempo obrigas e ampara dereitos de uso, debe avanzar nunha mesma dirección. As organizacións presentes no CES consideran que a promoción, impulso e potenciación do galego, debe ser permanente, continua e decidida en todos os seus ámbitos de actuación, especialmente no apartado institucional”.

“A normativa vixente como a Lei 1/2010, do 11 de febreiro, ou a Lei 2/2012, do 28 de marzo, galega de protección xeral das persoas consumidoras e usuarias, recolle o dereito á atención oral e escrita en galego, mais esta regulación non ten un desenvolvemento concreto, co que inda en moitos ámbitos da vida cotiá de Galiza resulta difícil acceder aos diferentes servizos empregando a lingua propia”.

“Isto leva a que o usuario, ou usuaria, deba cambiar a lingua que emprega, se non é comprendido. Esta circunstancia tamén dificulta a formalización das xestións en lingua galega pola falta de dispoñibilidade de modelos contractuais ou formularios na lingua propia.”

“Esta ausencia dun desenvolvemento que fixe o contido mínimo dos dereitos lingüísticos nas relacións comerciais provoca situacións de vulnerabilidade e indefensión no uso do galego nas relacións comerciais, que afecta ao empresariado mais tamén a consumidoras e a consumidores. Vese así relegada a opción lingüística malia ser o galego a lingua propia e maioritaria de Galiza e gozar dun status formal de cooficialidade ao tempo que contribúe á deslocalización de servizos esenciais como os atendidos a través de centros de chamadas”.

O Consello Económico e Social da Galiza conclúe a declaración indicando que “apoia e apoiará todas as iniciativas conducentes a potenciar, promover e impulsar o emprego do galego no funcionamento cotiá da institución, así como nos ámbitos económicos e sociais”.

 

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Denúnciao A Mesa pola Normalización Lingüística.

DNI

Desde decembro de 2001, vai para 20 anos, o documento de identidade (DNI) estaba, ademais de en castelán, no idioma propio de cada un dos territorios con esta lingua: galego, euskera e catalán.

Dábase así cumprimento a unha decisión nada a partir dunha proposta non de lei impulsada non por ningunha organización nacionalista, independentista ou “enemiga de la unidad de España” senón polo PP de Catalunya.

Mais agora, case 20 anos despois, dese paso, o novo documento de identidade xa non estará nin en galego (na Galiza), nin en vasco (en Euskal Herria) nin en catalán. Seguirá a estar en castelán e, a partir de agora, tamén en inglés. Mais xa non en ningunha das linguas cooficiais.

Isto é o que A Mesa pola Normalización Lingüística vén de denunciar nas redes sociais.

Con palabras en inglés, obrigatorio desde o 2 de agosto (levarán ese formato os que se tramiten a partir desa data) e que deixará obsoleto o actual DNI en 2031. Esta semana presentouse o novo DNI europeo, un documento que introducirá novidades na documentación dos cidadáns do Estado para partir do verán e que incorpora novas medidas de seguridade para cumprir co Regulamento UE 2019/1157 do Parlamento Europeo e do Consello do 20 de xuño de 2019, de obrigado cumprimento para todos os Estados da UE desde este verán.

Desta maneira, o Estado español adapta o DNI á lexislación da UE sobre identidade dixital.

 

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

O lingüista Xosé Antonio Pena Romay publica unha nova entrega da sección de fraseoloxía « Verbas sisudas non queren testemuñas ».

Cunca de caldo galego

Cunca de caldo galego. Fonte: carlosviajero.blogspot.com

Por Xosé Antonio Pena

Para dar a entender que unha comida, ou un produto alimentario, é moi sabedor, en castelán acostuma dicirse que está de/para chuparse los dedos.

En galego, e partindo xa da base de que a utilización da forma reflexiva indirecta é incorrecta en galego (véxase unha información máis detallada ó respecto no artigo “¡Vaites + substantivo!” ou “¡Vaia + substantivo!”, en troques de “¡Menudo/a + substantivo!”), dispomos de varias secuencias expresivas que dan conta dese mesmo significado, como imos ver a seguir:

Estar de/para chuparse los dedos

{= Saber moi ben unha comida ou un produto alimentario.}

Caldo de ósos

Caldo de ósos | Fonte: colineta.com

Estar de/para lamber o(s) bico(s)

Estar de/para lamber os dedos

Estar de/para chupar os dedos

Estar de/para zugar os dedos

[E MAIS]:

Estar de/para lapar os dedos

Estar de/para lamber os peteiros

Estar de/para lamber o(s) fociño(s)

Estar de/para lamber os beizos

Estar de/para lamber a cuncha

Estar de/para lamber os barbos

Ex.: Hace un arroz con calamares que está de/para chuparse los dedos.

Fai un arroz con luras que está de/para lamber o(s) bico(s)  de/para lamber os dedos  de/para chupar os dedos  de/para zugar os dedos  de/para lapar os dedos  de/para lamber os peteiros  de/para lamber os fociños  de/para lamber a cuncha  de/para lamber os barbos.

 

● Tamén:

Estar de rechupete # de chupete

Estar de repicapaxaro && [E MAIS]: (Estar que) Chegarse ó corpo && (Estar que) Pegarse ó corpo

Ex.: Fai un arroz con luras (que está) de repicapaxaro  que se chega ó corpo  que se pega ó corpo.

 

● Tamén:

Estar de vicio && Estar de muerte # de morirse

Estar de vicio && Estar de morte # de morrer

 

● Tamén, asociada a un rexistro máis familiar ou coloquial:

(Estar que ) Comerse na cabeza dun tiñoso

Ex.: Fai un arroz con luras que está de vicio  que está de morte  que (está que) se come na cabeza dun tiñoso.

 

● E inda tamén, nesta mesma liña:

Saber que alimenta

Saber que gorenta # que dá gusto # que dá o ceo # que relouca # que alimenta # que rabia # que coroa # que esgurricha && Saber a amores # a resolio && Saber coma as noces && [SE CADRA ASOCIADAS EN MAIOR MEDIDA A CONTEXTOS DE USO MÁIS FAMILIARES E POPULARES]: Saber que leva a rabia # que mete medo # que nin o demo # que é moito saber (do Noso Señor # de María Santísima # dos santos).

NOTAS:

1. Os barbos, na secuencia expresiva estar de/para lamber os barbos, designan os “pelos longos e ríxidos que teñen os animais ós dous lados no labio superior” (blog dacerna).

E, tal e como se pode comprobar no dito blog, no seu sentido máis recto a expresión lamber os barbos vén a significar “Pasar a lingua polos labios (ou os barbos no caso dos animais) cando se agoa por unha comida”  (ou sexa, relamberse antes de comer, relamberse polo desexo de comer).

2. Mantemos desta volta, na secuencia saber que esgurricha, o verbo esgurrichar, que se viría a corresponder co normativo escorrichar.

3. As expresións galegas están tiradas das seguintes fontes:

– Recolleita propia da oralidade galega.

– Recolleita propia documental (artigos de prensa, artigos ou comentarios na Rede, obras escritas, folletos publicitarios, etc.).

– Asociación de Escritores en Lingua Galega: Sección “Palabras con memoria”1, á que se pode acceder a través de Internet no enderezo seguinte: https://www.aelg.gal/palabras-con-memoria.

– Da Cerna: “Ditos, frases feitas e refráns”, no blog “Da Cerna”, accesible no enderezo https://dacerna.blogspot.com/p/ditos-e-frases-feitas.html.

– Ferro Ruibal, Xesús: “Cadaquén fala coma quen é. Reflexións verbo da fraseoloxía enxebre”. Discurso de ingreso do profesor Ferro Ruibal na Real Academia Galega o 4 de maio de 1996.

– Ferro Ruibal, Xesús & Veiga Novoa, Cristina: “Paremias selectas. Un manuscrito bonaerense (1956) de Vicente Llópiz Méndez”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 8, 2006, páxs. 265-315. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– García González, Constantino: Glosario de voces galegas de hoxe (1985). Universidade de Santiago, Verba, anexo 27. Consultado no Dicionario de Dicionarios da lingua galega (dirixido por Antón Santamarina).

– García Represas, Delio: Estudio na fala de Xinzo, Ponteareas. Contribución á lingüística descriptiva do galego. Tese de licenciatura, 1996. Universidade de Santiago de Compostela.

– Groba Bouza, Fernando: “Nas uñas, nas mans ou nos pés has saír a quen es”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 16, 2014, páxs. 357-437. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Irmandades da Fala: Vocabulario Castellano-Gallego de las Irmandades da Fala. Imprenta Moret-Galera, 48, A Coruña 1933.

– López Barreiro, Margarita: “Frases feitas do Cachafeiro (Forcarei)”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 8, 2006, páxs. 317-327. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Martínez [agora, Martíns] Seixo, Ramón Anxo (dir.): Dicionario fraseolóxico galego. Edicións A Nosa Terra, Vigo, 2000.

– Martíns [antes, Martínez] Seixo, Ramón Anxo: “Hai cousas que parecen lousas. Unha nova achega á fraseoloxía do Cachafeiro”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 18, 2016, páxs. 211-247. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Real Academia Galega: Diccionario gallego-castellano, de entre 1913 e 1928. Consultado no Dicionario de Dicionarios da lingua galega (dirixido por Antón Santamarina).

– Rodríguez González, Eladio: Diccionario enciclopédico gallego castellano, vols. I (1958), II (1960) e III (1961). Consultado no Dicionario de Dicionarios da lingua galega (dirixido por Antón Santamarina).

– Taboada Chivite, Xesús: Refraneiro Galego. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 2, 2000. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Valladares Núñez, Marcial: Diccionario castellano-gallego. Publicado en 1884. Consultado no Dicionario de Dicionarios da lingua galega (dirixido por Antón Santamarina).

– Vázquez Saco, Francisco: Refraneiro galego e outros materiais de tradición oral. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 5, 2003. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Veiga Díaz, Maite: “Pequena contribución á fraseoloxía galega”. Cadernos de Lingua, 14, 1996, páxs. 85-100.

– Ventín Durán, José Augusto: “Fraseoloxía de Moscoso e outros materiais de tradición oral”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, anexo 1, 2007.

– Vidal Castiñeira, Ana: “Un manuscrito paremiolóxico de Murguía”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 4, 2003, páxs. 117-128. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

 

Un voluntario (i) trae comida a unha persoa (d) como parte da repartición diaria de alimentos do Comedor Social San José, en Puente de Vallecas, Madrid

Un voluntario (i) trae comida a unha persoa (d) como parte da repartición diaria de alimentos do Comedor Social San José, en Puente de Vallecas, Madrid | Fonte: Marta Fernández Jara – Europa Press

 

[Fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

O lingüista Xosé Antonio Pena Romay publica unha nova entrega da sección de fraseoloxía « Verbas sisudas non queren testemuñas ».

Marqués de Vizhoja pon en marcha un protocolo de seguridade durante a vendima.. MARQUÉS DE VIZHOJA

Marqués de Vizhoja pon en marcha un protocolo de seguridade durante a vendima. MARQUÉS DE VIZHOJA

Por Xosé Antonio Pena

En castelán, para manifestar, normalmente a xeito de censura ou recriminación, que unha persoa actúa de xeito egoísta, querendo abarcar todo e sen querer a axuda de ninguén, para despois levar tamén para si todos os beneficios do labor feito sen compartilos, pódese botar man do enunciado fraseolóxico él/ella se lo guisa y él/ella se lo come (ou yo me lo guiso y yo me lo comotú te lo guisas y tú te lo comes; etc., en función de quen sexa o suxeito da acción). Trátase dunha secuencia expresiva que seica provén en orixe da paremia Juan Palomo, yo me lo guiso y yo me lo como.

Hoxe en día o certo é que estas expresións son empregadas en moita maior medida para sinalar a total independencia, á hora de facer unha cousa, desa persoa de quen se está a falar, indicando que é ela quen a realiza soa e sen a axuda ou colaboración de ninguén.

En galego, o eclesiástico Francisco Vázquez Saco rexistrou, no seu refraneiro, algunha paremia que dá conta do mesmo sentido, coma a de O meu veciño ten unha viña: el a cava, el a bima e el a vendima.

Él se lo guisa y él se lo come [yo me lo guiso y yo me lo como; tú te lo guisas y tú te lo comes; etc.]

{= 1. Paremia con que se recrimina o egoísmo de alguén que só mira por si e que o quere abarcar todo, actuando sen axuda de ninguén e querendo todos os beneficios para si. 2. Por extensión, paremia con que se sinala a total independencia da persoa de quen se fala á hora de facer unha cousa, indicando que a realiza ela soa e sen a axuda ou colaboración de ninguén.}

El a cava, el a bima e el a vendima [eu a cavo, eu a bimo e eu a vendimo; ti a cavas, ti a bimas e ti a vendimas; etc.]

[TAMÉN]:

El planta a viña e el a vendima [eu planto a viña e eu a vendimo; ti plantas a viña e ti a vendimas; etc.]

El fai a festa e el bota os foguetes [eu fago a festa e eu boto os foguetes; ti fas a festa e ti botas os foguetes; etc.]

● Tamén:

(Hacer # Ser) Como Juan Palomo: yo me lo guiso y yo me lo como

(Ser # Facer) Coma o meu veciño que ten unha viña: (que) el a cava, el a bima e el a vendima

Ex. (1): En la parroquia había un cura de los de yo me lo guiso y yo me lo como  un cura que era como Juan Palomo: yo me lo guiso y yo me lo como; pero tras la creación de la asociación parroquial tuvo que empezar a rendir cuentas y a no hacer y deshacer a su antojo.

Na parroquia había un cura dos de eu a cavo, eu a bimo e eu a vendimo  un cura dos de eu planto a viña e eu a vendimo  un cura dos de eu fago a festa e eu boto os foguetes  un cura que era coma o meu veciño que ten unha viña: (que) el a cava, el a bima e el a vendima; pero tras a creación da asociación parroquial tivo que comezar a render contas e a non facer e desfacer ao seu antollo.

Ex. (2): ¡Recogió Messi el balón en el centro del campo y dijo “yo me lo guiso y yo me lo como”: sorteó en carrera a cinco contrarios, regateó el portero y gol antológico!

¡Recolleu Messi o balón no medio do campo e dixo “eu a cavo, eu a bimo e eu a vendimo”  e dixo “eu planto a viña e eu a vendimo”  e dixo “eu fago a festa e eu boto os foguetes”: sorteou en carreira cinco contrarios, caneou o porteiro e gol antolóxico!

NOTAS:

1. A expresión el fai a festa e el bota os foguetes (coas súas respectivas variantes en función dos distintos suxeitos gramaticais) tamén se aplica a aquelas persoas que fan un chiste ou unha graza e que elas mesmas se rin da súa propia graza. Ex.:

Ex.: Ter non che ten sal ningún, pero ó último sempre te acabas esperrechando porque cando acaba de contar eses chistes tan malos que conta bótase a rir coma un condenado, así que el fai a festa e el bota os foguetes.

2. As expresións galegas están tiradas das seguintes fontes:

– Recolleita propia da oralidade galega.

– Vázquez Saco, Francisco: Refraneiro galego e outros materiais de tradición oral. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 5, 2003. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

 

[Fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

O Portal Biblioteca das Letras Galegas, que se acolle ás inmellorabeis infraestruturas electrónicas e telemáticas que lle ofrece a Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, ten por finalidade facilitar aos usuarios da rede obras dixitalizadas da literatura galega de todos os tempos, dende as primeiras manifestacións medievais (séculos XIII-XV) até a actualidade.

La Biblioteca Portal de Las Letras Gallegas acoge las excelentes infraestructuras electrónicas y telemáticas que ofrece la Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes y tiene como objetivo proporcionar a los usuarios de la red obras digitalizadas de la literatura gallega de todos los tiempos, desde las primeras manifestaciones medievales (siglos XIII – XV ) hasta la actualidad.

 

[Fuente: blog.cervantesvirtual.com]