Archives des articles tagués Galego

Luke Bishop, de Iowa, está a realizar a súa tese de doutoramento sobre vos neofalantes ourensáns

Luke tivo ou seu primeiro contacto con Galicia e a lingua en 2015.

Escrito por ANDREA OTERO

Luke Bishop é un rapaz de Des Moines, capital do estado de Iowa, que comezou unha nova vida en Galicia. Está cursando o doutoramento de Linguas Romances na Universidade de Texas, pero actualmente vive entre Compostela e Ourense. Para a súa tese escolleu como tema os neofalantes ourensáns e está a procura de xente para as súas entrevistas.

«Sorpréndeme a cantidade de xente que defende o galego sen falalo»

Para dar a coñecer o seu proxecto, Luke pegou carteis polas rúas da cidade. En canto se deu conta xa tiña centos de notificacións no seu teléfono móbil grazas a publicación dun chío. «Para a próxima non porei o meu número de teléfono nun anuncio, só o correo», indicaba Luke entre risas pola gran cantidade de mensaxes recibidas. De feito, aquel que queira poñerse en contacto con el pode facelo a través do seu correo: lukebishop@utexas.edu.

En canto a temática do estudo piloto da súa tese, escolleuna debido á falta de documentación sobre o asunto. Un dos datos que máis lle chamou a atención a Luke realizando o estudo foi a cantidade de xente que non fala galego. «Sorpréndeme a cantidade de xente que defende o galego sen falalo», indica. El, como persoa formada en linguas romances, cre que o galego é unha lingua fermosa que hai que falar e coidar. «Nunca é tarde para comezar a falalo», sinalaba.

— Cando tivo o primeiro contacto con Galicia?

— Foi no 2015. Atopei un intercambio tipo Erasmus, versión estadounidense, para a Universidade de Vigo. Daquela tamén fixen un curso de galego e encantoume. Dende aquel primeiro momento quixen volver o antes posible.

— E como chegou Ourense?

— Estaba facendo a carreira de Linguas Romances e quería volver, entón conseguín unha bolsa para pasar un ano completo en Galicia como profesor de inglés. Puxen en preferencias a cidade de Ourense e mandáronme ao IES Otero Pedrayo. Foi unha experiencia incrible.

— Por qué Ourense?

— Porque me interesaba moito o galego e aquí fálase máis. Estaban as sete cidades galegas como opción pero decidín Ourense. Para min é unha cidade moi bonita e especial na que o paso xenial indo aos viños, ao restaurantes e compartindo momentos coa xente de alí.

— Actualmente está en Santiago de Compostela.

— Boto de menos Ourense, aínda que estou indo de vez en cando para facer entrevistas para o doutoramento. Cada vez que vou sinto que Ourense é unha cidade chea de vida, feita polos propios habitantes. En Santiago hai demasiado turista.

— Fala moi ben o galego. Como aprendeu?

— Fixen cursos pero a falar mais informalmente aprendín en Ourense. Alí fixen intercambios no bar Charlotte, no que a xente mantén conversas en distintas linguas. Cando volvín a Estados Unidos facía videochamadas cun amigo para aprender os dous.

— A xente sorprendese cando fala?

— Algo que me parece curioso é a reacción dos galegos que non falan galego. A xente queda flipando cando escoita falar galego a un rapaz de Iowa. A eles quero dicirlles que o intenten tamén. Calquera pode e debe falar en galego, xa que é unha lingua moi bonita e debería ser motivo de orgullo aquí en Galicia.

— Non pensa que sexa un orgullo?

— Para moita xente éo pero para outra tanta non o é. Moitas veces a xente di que hai que apoiar o galego pero non o falan. O máis importante é empregalo e telo presente na vida. Creo que a xente debería intentalo máis.

— Como vai a tese?

— Estou recibindo moita axuda e a comunidade galegofalante quere apoiar a causa. Creo que aínda que me queiran axudar a min, indirectamente a xente tamén quere apoiar a súa propia lingua para que se vexa o valor que ten.

— Que conclusións saca das entrevistas que está facendo?

— Sobre todo que hai moitas variacións nas motivacións. A xente quere falar galego por ligazóns familiares ou por amor pola lingua, pero tamén por motivacións políticas. Ou non. Eu pensaba que moitos dos neofalantes ían ter motivos políticos pero hai moitísima mais variación e moita diversidade entre os neofalantes.

 

[Imaxe: Miguel Villar – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

El pleno reconocimiento institucional de la multiplicidad de idiomas en España sigue siendo una asignatura pendiente; la imposición forzosa de una con prioridad sobre las otras solo genera hostilidad

El diputado de la CUP Albert Botran, durante la intervención en la que se le retiró la palabra por hablar en catalán, el pasado 17 de mayo.

Escrito por  

En España hemos normalizado que la diversidad lingüística se resuelva en una lucha por la hegemonía. Sin embargo, este semillero de opresión social y política sigue sin encararse con madurez en la agenda política. Hace nueve años, los diputados de ERC Alfred Bosch y Joan Tardà vieron retirada su palabra con amable paternalismo por Jesús Posada, presidente del Congreso, por intervenir en catalán desde la tribuna del hemiciclo. Hace unos dos años el diputado del BNG Néstor Rego, y más recientemente el diputado de la CUP Albert Botran, fueron silenciados con aún mayor rigidez normativa por la actual presidenta del Congreso al negarse a emplear el castellano en sus discursos. El último incidente, aparte de pasmar a prensas extranjeras como la suiza, ha motivado que varias fuerzas políticas eleven una proposición de reforma del Reglamento parlamentario que determina el manejo de las lenguas reconocidas por la Constitución —que por otro lado, no son todas las que actualmente se hablan en nuestro país—, a imitación del que ya se aplica en el Senado. Pero todo parece indicar que el gatopardismo seguirá sojuzgando en esta materia desde la atalaya de un sedicente pragmatismo.

Esta secuencia de incidentes revela que el pleno reconocimiento institucional de la multiplicidad de lenguas en España sigue siendo una de las asignaturas pendientes del pacto constitucional del 78. La anomalía democrática que supone la censura de lenguas distintas del castellano en los órganos de la soberanía nacional confirma que los viejos odres de la revolución pasiva franquista, cuyo alcance ha analizado con perspicacia José Luis Villacañas, siguen orientando el marco ideológico desde el que se administra la visibilidad pública de estos vehículos de comunicación. Las pautas de protección de las lenguas cooficiales han fomentado durante más de cuatro décadas su encapsulamiento territorial como lenguas minoritarias, en lugar de arbitrar los cauces estructurales para extender su conocimiento en toda la nación y facilitar su coexistencia en los planes de estudio de todos los niveles educativos. Se ha optado por una política de cuotas con fundamento jurídico, pero escasa implantación social, que ha incentivado además que las lenguas periféricas pretendan reforzar su uso asumiendo ese mismo código, una perversión que expertos como Albert Branchadell han subrayado con acierto.

Aún estamos a la espera de que las oposiciones a profesorado en los centros de enseñanza estatales incluyan, siguiendo el ejemplo del Instituto Cervantes, plazas docentes de catalán/valenciano, gallego y euskera para dar cobertura a la demanda, por marginal que sea al comienzo, de los estudiantes interesados en compatibilizar el conocimiento de lenguas europeas con el de otras lenguas del Estado que no sean el castellano. Asimismo, las lenguas no sobreviven ni se fortalecen únicamente porque normas jurídicas las avalen y protejan. Si no circulan habitualmente en el medio social y cultural, su empleo se irá reduciendo tendencialmente. Por ello mismo, los medios y plataformas audiovisuales son una herramienta clave para la materialización del multilingüismo, aunque no se aprecian iniciativas en esta dirección, pues la apuesta por el valor seguro impera en este ámbito. Fenómenos como Alcarràs no dejan de ser atípicos. Abordar los problemas planteados por la variedad de lenguas nacionales desde normativas troqueladas por una ideología monolingüista propicia la extensión de un sentido común que impide percibir la violencia que encierra el “bilingüismo vertical”, por decirlo con Zumthor, establecido por la aplicación vigente de la Constitución. En efecto, la interpretación dominante del preámbulo de esta norma supone que las lenguas cooficiales en algunas autonomías rindan vasallaje a la única lengua oficial en el resto del país, una injusticia hermenéutica que solo inyecta resentimiento en la convivencia democrática.

La invención de una tradición que privilegia a una lengua sobre aquellas otras con que comparte un mismo ordenamiento político ha promovido el olvido de las asentadas experiencias de cohabitación idiomática que encontramos, por ejemplo, en el teatro del literato portugués bilingüe Gil Vicente, en cuyo Auto da Fama los personajes usan distintas lenguas —castellano, italiano y francés— según su origen. También quedan muy lejos de nosotros decisiones como la que llevó al paladín del toscano frente a la autoridad del latín que fue Dante a presentar al trovador Arnaut Daniel en el canto XXVI del Purgatorio pronunciando unos versos en su lengua, el provenzal. Para estos autores, la holgada “competencia analítica” que nos permite entender lenguas que no hablamos con destreza, que lingüistas como Juan Carlos Moreno Cabrera han preconizado ejercitar en la escuela y la calle, no era una quimera, sino una realidad social.

El espacio literario del Medievo y del Renacimiento concebía como un beneficio ser hablante pasivo de otras lenguas amén de la propia. Una preocupante regresión ha debido de ocurrir para que la pluralidad lingüística usual antaño sea recibida hogaño —en un contexto democrático, además— como antesala de una pugna de la que solo una lengua puede declararse triunfante, sometiendo al resto. La práctica de un multilingüismo sostenible transformaría de manera constructiva nuestras demandas de vertebración nacional. En cambio, la imposición forzosa de las lenguas solo siembra hostilidad entre los pueblos, de manera solapada e irreversible.

Nuria Sánchez Madrid es profesora del Departamento de Filosofía y Sociedad de la Universidad Complutense de Madrid.

 

[Foto: CONGRESO (EUROPA PRESS) – fuente: http://www.elpais.com]

A pasada semana unha copia do ‘First Folio’ de William Shakespeare era vendida por case dous millóns e medio de dólares nunha poxa xestionada pola casa Sotheby’s.

Exemplar do First Folio exposto en Washington D.C.

Escrito por MARIO REGUEIRA

First Folio é algo así como os grandes éxitos de Shakespeare. Editado polos seus amigos pouco despois da morte do autor, inclúe unha colección de trinta e seis obras entre as que hai varias que non se conservarían doutro modo, algunhas tan relevantes como MacBeth ou The Tempest (A Tempestade).

Dunha tiraxe inicial de 750 exemplares, o First Folio ten aínda máis dun terzo circulando polo mundo, aínda que só unha vintena estarían en mans privadas. Cada vez que unha copia entra no mercado vívese como un pequeno acontecemento aínda que, mesmo con ese prezo, está lonxe de ser un dos libros máis caros do mundo da bibliofilia. Bill Gates, por exemplo, pagaba trinta millóns de dólares no ano 1994 por un manuscrito de Leonardo da Vinci e calcúlase que unha Biblia de Gutenberg venderíase hoxe en día por un prezo aínda maior.

Testemuño ante os mitos

First Folio representa, ademais, unha das poucas pezas ás que aferrarse para dar corpo a unha historia enigmática, cuns ocos que seguen alimentando unha dimensión mítica.

De Shakespeare díxose que podería ter sido o pseudónimo dunha muller, dunha persoa da nobreza, ou mesmo o nome co que o seu contemporáneo Christopher Marlowe continuou a súa carreira literaria tras finxir a súa propia morte. Realmente, non hai nada que cimente mellor a fama dunha persoa creadora que todos estes mitos que, como nun xogo de bonecas rusas, converten a súa vida nunha historia máis destinada a gardar moitas outras no seu interior.

Máis aló dos argumentos, paralelismos e sospeitas, o certo é que moitas das incógnitas sobre o período axudan tamén a reflexionar na dimensión dun autor considerado a columna mestra do canon literario occidental. Por exemplo, que Shakespeare fose considerado un “herdeiro de Thomas Watson” polos seus contemporáneos e que, porén, a práctica totalidade da obra de Watson se perdese no tempo. Elementos que nos poñen na pista dunha perspectiva fragmentaria á hora de valorar o seu peso.

Acontece o mesmo cando se atopan inspiracións, influencias ou elementos que rozan o plaxio nalgunhas das súas obras. O mito shakespeariano foi forxado en metais preciosos, pero non deixa de ser a visión dun tempo regrado e solemne sobre outro que non o debeu de ser tanto. Shakespeare, reivindicado tamén como actor nas páxinas do First Folio, foi unha figura que se moveu sobre todo no ámbito do teatro, no entretemento das masas, nunha vida na que, de certo, tivo que exercer varios oficios polos que recibía unha exigua porcentaxe dos beneficios. Un tempo, tamén, no que as ideas e os versos fluían e eran adaptados sen moitos miramentos e onde había que defendelos tamén dos rivais.

É probábel que as primeiras obras de Shakespeare que circularon fosen reconstrucións reescritas de memoria por alguén do público. Non parece casual que esta colección aparecese anos despois da súa morte, por moi baseada na admiración que puidese estar. Se tivésemos que comparalo cos nosos tempos, estariamos máis perto pensando nun guionista de televisión que nun poeta candidato ao Nóbel.

Shakespeare na Galiza

Alén das reescrituras de Cunqueiro, con préstamos de personaxes e motivos que o Shakespeare histórico entendería perfectamente, a primeira edición do autor en galego aparece no ano 1972. Tras varios anos de traballo e de demora editorial, Fernando Pérez Barreiro-Nolla publicaba A traxedia de MacBeth, que sería considerada durante moitos anos tamén a primeira tradución.

Sería Emilio Xosé Ínsua o que comunicase ao tradutor ferrolán o rastro dunha representación de 1920 de The Merry Wives of Windsor traducida por Antón Villar Ponte como Xan entre elas. Unha obra que non conservamos e que, de certo, non valería tanto diñeiro como o First Folio (que tamén pode atoparse escaneado na rede) pero que, de certo, alimenta os soños e as historias coas que construímos o noso país e o valor da nosa lingua.

[Foto: Jessie Chapman – fonte: http://www.nosdiario.gal]

Entrega do Nobel ao escritor nixeriano Wole Soyinka, en 1986 CC-BY-SA remitida

Escrito por Diego Giráldez

Un escritor non é máis necesario que Paco, un fontaneiro indiscutible da comarca. Había que regular unha billa e Paco entrou pola casa. “Xa vin no periódico que es escritor. Non todos os días coñece un a un escritor”, dixo. “Bueno…” -contestei con esa sensación inevitable de sentirme un impostor”- “Pero diso non se vive, Paco”, sincereime. “Mais é bo ter outras cousas. Eu, ademais de fontaneiro, teño unha máquina perforadora. O mesmo che perforo un muro, que unha tubaxe. Tamén instalo portais”. O autobombo de Paco, igual de excesivo que o dun autor con libro novo, confirma que ningún escritor é máis importante ca el, nin a literatura na que sobrevive, infalible.

Na literatura galega hai moito idiota, pero non menos que entre os visitantes dun velorio ou na sesión de aquagym da piscina municipal. A literatura galega non é unha cova inhumana. Hai xentío e ule a suor. Non é máxica. Nin épica. Nin sequera loce o til do que presumen as esdrúxulas. En realidade, asemella a todas as literaturas. Á de Luxemburgo, por exemplo; ou mesmo á de Malta con, seguro, tanto idiota dentro.

A literatura galega é un colectivo normal, coa súa xerarquía eclesiástica; con pans, peixes e hostias circulares. Con mandorlas místicas sobre os escritores mortos transformados en guías. Temos liñas mediocres e editores optimistas. Críticos neutrais e intentos autonómicos de “boyero”. Trolls, fakes e ANPAS indignadas. Igual que en Lituania, estou convencido.

Ultimamente, antes de presentar un libro, se noto ao público apático, arranco o acto pedíndolles que me interrompan para preguntarme o que queiran. “Tamén que escritor ou escritora galegos me caen mal”, suxírolles. Rin crendo que o digo en broma e conectamos. Ao final, sempre hai alguén que ergue a man e fai esa pregunta. Eu contesto para provocar: “Castelao”. Ademais, Castelao non ten Twitter. De seguro que este mecanismo úsao unha autora de Liechtenstein moi querida pola cultura do seu minúsculo país.

Na nosa literatura hai cervexa e unlikes. Exceso de autopromoción para tentar sobrevivir incluso cando os zapatos pesan máis que as zancadas. Hai sobrecarga –nos catálogos editoriais e nos músculos- pero, aínda así, deixamos un regueiro de confeti cando abandonamos unha libraría, bendita e acolledora, logo de asinar un par de libros. Na literatura galega hai, incluso, folleteo, como en calquera ambiente literario da República das Seychelles.

Kathy Jetnil-Kijiner é unha poeta nada nas Illas Marshall. A escritora e, por certo, recoñecida activista do cambio climático, afirmou algo que non consigo distinguir se é reflexión ou verso: “Estamos tratando de cambiar toda paisaxe física da nosa illa para non quedar por riba do nivel da auga”. É obvio que falaba de Galicia, como illa, e do seu sistema literario. Porque, ao final, os territorios mínimos, coas súas literaturas diminutas, están interconectados polos nervios que agroman xusto antes de facer forza para sobrevivir.

A literatura galega é defectuosa e igual de menos importante que o resto de literaturas. Como a de Mónaco ou a das Maldivas. Pero un día caerá aquí o Premio Nobel e haberá quen asegure, nalgunha parroquia de África, que sempre leu en galego a ese autor ou autora, a priori, insignificante.

 

[Fonte: http://www.praza.gal]

Persoa clave na cultura galega, ou tradutor e crítico falecía ou mes pasado

Escrito por Siro

A comezos dos setenta, Basilio Losada rexeitou unha cátedra de Historia Contemporánea Europea en Chicago para seguir ocupando un posto de axudante sen paga na universidade de Barcelona. En 1997, cando o entrevistei para a Voz, era catedrático de Filoloxía Galega e Portuguesa, cun equipo de once profesores e aqueles 20 alumnos do primeiro curso multiplicáranse ata chegaren aos 1.200, dos que so un 5 % eran galegos ou fillos de galegos. Con razón recoñecémolo como embaixador das Letras Galegas en Catalunya e no mundo.

Basilio brillou como conferenciante, prologuista, crítico literario e de artes plásticas, e noutras actividades intelectuais; pero os amigos valoramos, sobre todo, o home que foi: bo, tan cordial como xeneroso, e ademais amenísimo conversador e extraordinario fabulador.

A capacidade imaxinativa foi un don que Basilio sentiu xa de neno, en Láncara, na casa natal, cando viu a Deus. Na lareira sempre había un pote de caldo e a porta ficaba aberta para que calquera entrase e comese. A avoa dixéralle que non preguntase a ninguén quen era nin de onde viña, porque podía ser «o Noso Señor». E un día entrou un home moi vello, de barbas moi brancas, cangado de costas, que comeu o caldo con moita fame; despois púxose en pé e rezou unha Ave María polos mortos da familia. Basilio non dixo nada, pero durante moito tempo pensou que aquel vello era Deus. Desde entón non deixou de fabular e se alguén recollese só unha parte das fantasías que creou sobre os temas máis dispares en tertulias e sobremesas, teriamos un dos libros máis fermosos da literatura galega. Eu pregunteille naquela entrevista por que non escribía e respondeume:

—Porque necesito a presenza física do espectador. Non escribo nada que non me pida un amigo, pero os prólogos que levo feito dan un libro de 800 páxinas.

Outra calidade de Basilio foi o sentido do humor. Gustáballe rir e facer que a xente rise arredor del. Nas historias que contaba, case sempre cunha base de realidade, adoitaba presentarse un chisco ridículo. Gustáballe o papel de antiheroe e representábao con éxito. Tamén era tímido, moito; tanto que nunca ousara piropear a unha muller e sentíao como una covardía a superar. O día que entrou na Universidade estaba tan ledo e eufórico que pensou: «Hoxe, á primeira muller guapa que encontre, piropéoa». E como un tecelán oteou o horizonte e viu na parada do bus una muller fermosísima.

—¡A esa! —dixo Basilio, e lanzouse.

Tiña que atravesar a rúa e empezou a facelo a grandes alancadas, pero segundo se achegaba á beldade daba os pasos máis curtos e cando chegou cabo dela, levaba andar de perdiz. A fermosa ollouno, pensou que quizais necesitaba axuda e díxolle amablemente:

—¿Desea algo?

Basilio, con voz afogada, confesoulle:

—Es que quería decirle a usted un piropo.

A muller, intelixente e comprensiva, animouno:

—Pues dígamelo.

Basilio baixou a cabeza e só puido dicir:

—No, así no.

Pero Basilio estimaba a presenza dunha muller fermosa, como estimaba unha boa comida regada con bo viño na compaña dos amigos. Fuxía dos ascéticos e repetía as palabras de Lutero: «Hai que desconfiar dos que non aman as mulleres, o viño e as cancións». Erguíase cedo, ía a pé á facultade e almorzaba nun pequeno café onde paraban noctámbulos, traballadores nocturnos e prostitutas que ían de retirada. Véndoo sempre traxado e cunha gran carteira na man, coidaron que era médico e algúns aproveitaron para faceren unha consulta gratuíta con el. Basilio escoitábaos, asentía, recomendáballes vida sa e remataba cun consello:

—Y siempre que pueda, tome a la cena media botellita de Marqués de Cáceres.

Pasei moitas xornadas con Basilio e deixa en min, como en todos cantos gozamos da súa amizade, un recordo entrañable. Cando souben da súa morte recordei as palabras que me dixera despois de pasar pola cegueira, nunha etapa de grande serenidade, na que cada día era para el un proxecto e unha ilusión: «Sei que non vou morrer en Galicia, pero quixera que algún amigo presente dixese nese intre algunhas palabras en galego, o primeiro idioma que oín, para pechar o meu ciclo vital». Seguro que foi así.

 

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

“Pocas cosas hay más salvajes en el mundo que un grupo de pandereteiras”.

Escrito por Teresa Ferreiro

En las últimas semanas, Baiuca ha mostrado con los temas “Luar”, “Veleno” y “Meigallo” parte de la esencia de “Embruxo”, su nuevo LP, que se acaba de publicar.

Creo que no es necesario reincidir en las maravillas a las que ha llegado Baiuca en estos últimos años. No puedo mentir y debo decir que a mí, como gallega, me emociona que un artista incida, investigue y promocione nuestra cultura, historia y vida, y que con ello triunfe fuera y dentro de Galicia.

Hay una gran sabiduría en saber quiénes somos, saber el valor que hay en una misma. También es innegable que Baiuca es un proyecto que juega con elementos por los que sentimos predisposición emocional. Personalmente, considero que “Solpor” y “Misturas” funcionan como desencadenantes de sentimientos identitarios muy fuertes. Son una intensa pero agradable mezcla entre nostalgia y reinvención.

“Embruxo” es una oda al carácter pagano y místico de Galicia. Es un guiño, no a creer en la magia, pero sí a apoyar cierto carácter que ha sido y es la corriente alternativa a lo establecido. Realmente, pocas cosas hay más punk o underground que la tradición de meigallo que se estableció en Galicia. Podemos seguir pretendiendo que estos rituales se enlazan con una parte de la sociedad que ya está en decadencia, pero lo cierto, es que también definen el carácter de las nuevas generaciones: la fascinación por la oscuridad, la sorna, la retranca, la fiesta y la normalización del realismo mágico en varios contextos.

En la entrevista que leeréis a continuación, Alex Guillán (Baiuca) comenta cómo Xosé Lois Romero señaló cómo el diablo, en Galicia, no es tan malo. Hay mucho humor en torno a la figura del diablo. Puede que esto derive de que la cultura pagana en Galicia no vea el diablo como una personificación del mal, sino como un signo de ir en contra de la norma. La norma, no es siempre lo más moral y, en ese sentido, todas tenemos y debemos tener al diablo dentro.

“Embruxo” es un ejercicio que redefine el alcance de la música tradicional y de la música de club, y que resignifica los códigos de la cultura ancestral gallega. El disco está articulado en gran parte por la colaboración de Lilaina, un grupo de pandereteiras pertenecientes a la Asociación Cultural O ́Castro, que anteriormente ya acompañaron a Alex Guillán. Con una voz que se mece perfectamente entre el salvajismo y la dulzura más conmovedora.

En este disco, las voces de las colaboraciones toman una presencia mucho más destacable, se expanden en el tiempo para darle mayor importancia tanto a la narrativa de las letras como a la presencia misma de Lilaina. En ese sentido, se acerca mucho al pop y abandona un poco al house. Al mismo tiempo, como por ejemplo en la canción “Meigallo”, se utilizan bases que recuerdan al reggaeton y que empujan a un baile lento e hipnótico similar a las melodías de house tropical del Búho o Nicola Cruz.

Otra joya entre las colaboraciones de este disco es el fascinante Rodrigo Cuevas con una bella canción sobre las malas lenguas y las acusaciones de bruxería. Con varios aturuxos (grito fuerte, agudo y prolongado propio de la tradición gallega) hacia el final de la canción, como debe ser.

La melodía de cuerdas recuerda a sonidos medievales. Este vínculo con la época medieval se repite a lo largo del disco; como sucede en el tema “Embruxo” o en la maravillosa colaboración con el gaitero Christian Silva. Este tema, con el nombre “Cortegada”, es completamente instrumental ̶ salvo, de nuevo, por la presencia de los aturuxos ̶ la melodía alegre y de reminiscencias medievales se enlaza con la herencia celta de Galicia, así como sirve para crear una increíble fusión con una percusión que, aunque tradicional, funciona casi como una base house-funk.

En la mitad del disco, se encuentra “Romaría”, que ̶ como indica su nombre ̶ se trata de la grabación de sonidos ambientales de una romería, acompañados por ritmos de percusión cuyo sonido aumenta a medida que se oyen gritos ahogados parte del evento.

Baiuca vuelve a experimentar con varios audios en ‘Lobeira’, donde se escuchan voces de hombres y mujeres cantando, riendo y recordando. Estos audios son parte de grabaciones antiguas de recolectas en el campo, fusionadas con una hermosa melodía de flauta y percusión tradicional.

En la entrevista, Alex señala el fascinante salvajismo y la fuerza que se encuentra en los grupos de pandereteiras y, concretamente, en Lilaina. Un ejemplo sublime de esto es el tema “Conxuro”, que además de la tremenda presencia de Lilaina, y de ser un tema igualmente oscuro, potente como dinámico y bailable, rompe con la intervención de la bellísima melodía de flauta que literalmente emociona hasta el borde las lágrimas. La canción narra una fiesta en el infierno que hacen los condenados. He de decir que ̶ y asumo que es muy subjetivo ̶ si el peso de la actitud con la que se manda un mensaje, tiene casi tanto como el mensaje mismo, personalmente para mí este tema funciona como un signo de matices feministas y es uno de mis favoritos del disco.

A continuación hablamos con Alex Guillán ̶ y también contamos con la intervención de Adrián Canoura ̶ sobre no solo “Embruxo” pero también Baiuca como concepto, la relación entre el dolor y la creatividad. La influencia inmensa que tu círculo social tiene en tu personalidad artística, sobre la politización de la obra y mucho más.

  1. Anteriormente mencionaste que tu relación con la música tradicional gallega viene de muy atrás, ya que es un campo de interés para tu familia y, de hecho, en un principio no te interesaba. Viendo la sucesión de eventos, ¿en qué medida crees que estamos predeterminadas a promover las acciones y la cultura con las que crecemos?

En mi caso, hubo una necesidad muy sentimental y emocional de conectarse con la tierra, en un momento de madurez, por así decirlo. Cuando cumplí 25 sentí que la música que hacía hasta entonces ̶ hasta los 18 ̶ no me identificaba en el contexto de un mundo globalizado. Sentí que tenía que investigar mi pasado y el pasado gallego para encontrar algo que me identificara y me hiciera en parte diferente en otros lugares, al mismo tiempo que me conectaba con la gente de mi tierra.

  1. ¿Estabas ya en Madrid?

Sí, bueno, fue como en un momento en el que ya sabía que me iba y empecé a recolectar samples para llevarme a Madrid. Fueron como unos meses de preparación. Iba allí con una idea ya en mente, pero nada definitivo. Una vez allí me puse en contacto con gente de otras culturas, pero de otras culturas dentro de España, como Andalucía, y eso me influyó. O sea, hay muchas cosas que nos unen pero también muchas que nos hacen diferentes, creo que eso también es bonito.

  1. Creo que en “Solpor” todo el trabajo de investigación de campo que hay detrás es evidente. Ahora, cuando haces nuevos proyectos, ¿vuelves a explorar en esa biblioteca de recursos ya acumulada o tienes que buscar cosas nuevas?

Todo lo que hago y encuentro lo tengo como un colchón de seguridad, por así decirlo, para tener un lugar de donde tirar si en algún momento me quedo sin ideas o si quiero recurrir a algo que sé que tengo ahí, pero en todo momento me gusta dar un paso adelante. Como en “Misturas”, que trabajé con las pistas de Aliboria. En ese momento, sí volví a las cosas que había recopilado de “Solpor”. En este disco (“Embruxo”) esa idea cambia; lo que quería era meterme en el estudio. No es que hace tres años acumulase material que me fuera a servir para ahora, sino que cada proyecto o cada disco me sirve para tener cada vez más material y también para tener a dónde acudir.

  1. ¿Consideras que Baiuca como entidad forma parte de un concepto que se extiende a todos estos proyectos? ¿O cada uno de ellos, cada EP o disco, tiene un concepto e identidad diferente para ti?

Hay un proyecto general que es la mezcla de tradición y folclore con música electrónica o más vanguardista. Es la unión de dos mundos con los que crecí. De hecho, cuando quiero hacer algo nuevo mi idea es hacer siempre lo que me da la gana pero manteniendo esa identidad. O un elemento, dos o tres, pero que hacen referencia a la música tradicional.

  1. ¿Es posible que algún día cambies radicalmente tu estilo?

De momento tengo esa predisposición a mantener un punto de identidad en todo lo que hago. Por ahora. No sé qué pasará dentro de un tiempo. Por ejemplo, estoy aprendiendo mucho sobre esto de Xosé Lois Romero. Me dijo que hubo un momento en que decidió que cualquier set de percusión que iba a tocar tenía que hacerlo con instrumentos tradicionales. Si iba a montar una batería en lugar de ser una batería “normal”, tenía que ser con instrumentos tradicionales. Es un límite que estableces y el final te guía un poco. Te permite mantenerte en un camino. Si en algún momento eso se convierte en una ataduras para mí, lo romperé y haré lo que quiera, pero ahora mismo me ayuda a posicionarme. No tanto en el plano de mis lanzamientos, pero, por ejemplo, si hago un remix es algo que tengo en mente. Si hago un remix de un artista latinoamericano o de cualquier otra parte del mundo, me mola que incluya algún elemento tradicional. Acabo de hacer uno de La Torre, que es un artista ecuatoriano, y le puse una tixola. Bueno, especialmente en los remixes es donde más lo veo.

  1. Hay muchxs referentes culturales gallegxs, pero se promocionan muy poco y llegan a poca gente. Siento que saber que alguien nacido en Catoira llega a estas esferas, y también estar incidiendo en nuestra propia cultura, tiene un impacto muy grande para la mayoría de nosotrxs. En este sentido, ¿te sientes responsable?

No por el momento, porque me siento libre. Hago lo que me gusta sin pensar en la gente y en la gente que le gusta. Hay una conexión mágica por así decirlo. No tengo la presión de tener que agradar a nadie o tener que hacer algo en concreto. Y eso es genial, poder hacer lo que quieres y lograr que la gente se identifique. Sí siento una responsabilidad con el idioma, por ejemplo, que es algo que nunca me había pasado antes. Porque sí empiezo a sentir que las cosas que hago ̶ a ver, a pequeña escala ̶ pueden servir de referencia para alguien. Creo que estamos en un momento en el que la lengua gallega está en una situación delicada, no sé si es catastrófica… o no, en comparación con otras lenguas. Pero sí creo que se necesitan referentes que ayuden a hablar más gallego, pero sin tener que presionar a nadie; que es simplemente algo que ves y quieres reproducir. No es un rollo de obligar a nadie a hacer algo, es algo que simplemente me digo a mí mismo. Creo que puedo aportar algo en ese campo.

  1. ¿Eres consciente de que hay una proyección muy politizada en tu trabajo? Por ejemplo ̶ y por favor no te ofendas porque no lo considero nada malo̶ cuando hiciste el concierto de Santiago en la Plaza de la Quintana, las proyecciones de Adrián Canoura repitieron unas imágenes muy simbólicas y muy presentes en el imaginario gallego, o en general en la mente de todes les gallegxs. Hubo varios momentos en los que la fotografía de Castelao aparecía repetidamente siguiendo el ritmo de la música. Era casi como mántrico y, obviamente, la imagen de Castelao es un icono en Galicia. Está vinculado a respuestas emocionales muy fuertes. Al finalizar el concierto alguien dijo: “Fue como un concierto nacionalista gallego”.

Pues, puedes hablarlo con Adrián, que está ahí.

Adrián Canoura estaba sentado en otra mesa con su computadora portátil. Nos reímos y se sienta cerca de nosotros.

Adrián Canoura:

Ese material en particular fue donado por el CGAI para otro concierto anterior, el del festival Curtocircuito. Nos dieron esas imágenes, que habían sido digitalizadas recientemente y bueno, nos propusieron trabajar con ese material para hacer un concierto ligado a la idea de archivo. Después de eso nos quedamos con las imágenes, pero no por un alegato político.

Alex Guillán:

De hecho, si te digo la verdad, nunca he tenido una conversación con Adrián sobre esto.

Adrián Canoura:

No, ni hemos tenido nunca la sensación de querer hacer una alegación de ningún tipo.

Alex Guillán:

No, porque creo que nuestra alegación en realidad es natural. O sea, no hay un nacionalismo explícito. Pero aun así, si se usa para “hacer país”, pues me parece bien. Sin que se imponga nada.

Teresa Ferreiro:

Veamos, pero (dirigiéndose a Adrián) siento que estás esquivando un poco la pregunta. (risas)

Adrián Canoura:

No, en absoluto.

Alex Guillán:

Adrián es un poco así (risas)

Teresa Ferreiro:

Seguro que sois consciente de que, por ejemplo, el momento de las proyecciones del retrato de Castelao, funciona casi como un botón que dispara todos estos sentimientos profundamente arraigados. Es un símbolo muy emotivo.

Adrián Canoura:

Sí, obviamente. Ese material fue otorgado solo para ese concierto y bueno, nos quedamos con las imágenes para seguir usándolas. De hecho, trabajo mucho con la idea de archivo. Pero aquí hay otro trasfondo político del que supe más tarde. Aunque son públicas, existe cierta dificultad para poder utilizarlas, pero esas imágenes acabaron en el CGAI con la idea de que se digitalizasen y que la gente tuviese acceso a ellas y pudiese utilizarlas. Por lo tanto, saber esto promovió aún más mi idea de que es un derecho poder usarlas.

Le comuniqué al CGAI que estábamos trabajando con ellas, de todos modos.

8. ¿Qué opinas del término “folktrórica”?

Bueno, yo solo creo que refleja… no sé si tanto en este disco, porque no sé si “Embruxo” responde tanto a este término, en el sentido de definir un género que mezcla electrónica y música tradicional, porque es un álbum donde me inclino más hacia la música orgánica que hacia la electrónica. Creo que la oportunidad de poder entrar al estudio para grabar percusión con Xosé Lois me hizo sentir que esos instrumentos tenían que ser más protagonistas. Así que hay una pista, como “Luar”, que es más electrónica, pero en general creo que es un álbum que tiene un lado más orgánico que electrónico. Pero con el término me identifico perfectamente, en general.

[Fuente: http://www.ruidodefondo.org]

Adaptada á normativa actual e con melloras, tiráronse 4.000 exemplares da cuarta edición dunha tradución directa ao galego dende o hebreo, arameo e grego que levou máis de 15 anos completar

Escrito por TAMARA MONTERO

Foi unha tarde de 1972, nun local alugado polo padre Seixas en Vigo, onde abrollou un proxecto que vería a luz nada menos que 17 anos despois: unha tradución ao galego da Biblia dende os seus idiomas orixinais (hebreo, arameo e grego) que gañou o Premio Nacional de Traducción en 1990 e coa que se lle agasallou en 1989 ao papa Xoán Paulo II na súa visita a Compostela.

A lembranza de Francisco Domínguez, presidente da Sociedade e Estudos, Publicacións e Traballos (SEPT) daquela xuntanza en Vigo con Alfonso Zulueta, Xaime Isla, Domingo Fernández del Riego e Xosé Luís Fontenla Rodríguez mestúrase en San Martiño Pinario coas voces de crentes galegos que reclaman para si o máis obvio: a palabra de Deus en galego, xa sexa porque «sabe máis a pan da casa», ou porque «cando rezo en galego sáeme de dentro, de alá ao fondo», ou, tirando de versos, «porque si, porque me gusta, porque me peta». Pero sobre todo, porque «os galegos precisamos e merecemos escoitala no noso idioma».

Daquel esforzo colectivo de preto de vinte anos saíu unha Biblia en lingua galega que onte presentou a súa cuarta edición, adaptada á normativa actual, revisada e mellorada baixo a coordinación de Xosé Fernández Lago (que tamén se encargou no seu día da coordinación da tradución canda a Andrés Torres Queiruga). «A palabra de Deus é sempre viva e actual e o Señor quere que a recibamos na nosa lingua para que nos resulte máis viva, máis cordial e máis agarimosa», explicaba o coordinador da presente edición.

Foi o arcebispo de Santiago, Xulián Barrio, o que lembrou que unha das principais achegas do Concilio Vaticano II foi o mandato de usar as linguas vernáculas para estender e achegar a Biblia por todo o mundo. En 1965, coa aprobación do cardeal Quiroga Palacios, o padre Seixas oficiou, o 25 de xullo, a primeira misa en lingua galega, ofrendada a Rosalía de Castro.

«E por que non?», contestaba o conselleiro de Cultura á pregunta retórica de por que unha Biblia en lingua galega. Primeiro, porque ten demanda. A terceira edición esgotouse hai máis de cinco anos e desta cuarta tiráronse uns 4.000 exemplares. «Se houbera que poñer unha etiqueta de calidade á nosa Biblia —explicaba Francisco Domínguez— eu diría dignidade imprescindible, tradución rigorosa e linguaxe próxima á fala do pobo, que a fai moi adecuada para o labor pastoral. Galicia e a Igrexa deben sentirse orgullosas dela».

Segundo, porque unha parte do galeguismo histórico tiña profunda pegada católica. E logo, porque a Biblia non apela só a unhas crenzas. Apela a unha identidade colectiva, a un xeito de ver o mundo. A unha cultura compartida entre moitos países. Lembraba Román Rodríguez que a Biblia transcende a fe e a relixión para ser non só «clave de bóveda da civilización occidental» e un compendio que «fixa valores e comportamentos fundamentais» desa mesma civilización. Se cadra, por iso Gutenberg a escolleu para ser o primeiro libro impreso da historia, reflexionaba o conselleiro.

«No fondo falamos dun libro profundamente humano». Nel están reflectidas a derrota, a redención, a misericordia, o xúbilo, o engano, a esperanza… E Galicia. Tamén Galicia ten o seu espazo nas Escrituras, en concreto no primeiro Libro dos Macabeos, no que se fala das campañas romanas neste territorio e da reacción de Xudas Macabeo a esta situación, que agora se pode ler en lingua galega adaptada á normativa actual.

 

 

[Imaxe: PACO RODRÍGUEZ – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Basilio Losada Castro CC-BY-SA Distrito Xermar / AELG

Basilio Losada Castro morreu este sábado en Barcelona aos 92 anos de idade. Nacido en Láncara en 1930, pasou fóra de Galicia a maior parte da súa vida e da súa intensa traxectoria profesional, pero mantivo moi presentes as orixes. En 1968 incorporouse como profesor á Universitat de Barcelona para impartir materias de lingua e literaturas galega e portuguesa e acabou por converterse en catedrático de Literatura Galego-Portuguesa. Instalado en Barcelona dende entón, converteuse nun dos grandes referentes da cultura galega en Catalunya.

Ademais do seu labor académico, que tamén o levou a universidades estadounidenses, Losada destacou como crítico literario e tradutor, realizando a tradución ao galego e ao castelán duns 150 libros en sete linguas distintas, de autores como Jorge Amado, Saramago, Rosalía de Castro, Pere Gimferrer ou Rubém Fonseca. En 1991 recibiu o Premio Nacional de Tradución por Memorial do convento, de Saramago. Así mesmo, contribuíu á proxección das letras galegas fóra de Galicia vertendo ao castelán a autores como Xohana Torres, Celso Emilio Ferreiro, Álvaro Cunqueiro ou Uxío Novoneyra.

Basilio Losada Castro durante o acto de ingreso como académico de honra na RAG © RAG

Ademais, realizou numerosos estudos críticos sobre a literatura galega, portuguesa e brasileira. Xubilouse como catedrático no 2000 e ese ano publicou o seu primeiro traballo de ficción, a novela A peregrina, ambientada na Idade Media, período no que é un grande experto.

No ano 2015 ingresou na Real Academia Galega como académico de honra, cun discurso (‘Reflexións sobre as primeiras novelas de Rosalía de Castro’) respondido por Xesús Alonso Montero. Nese texto Losada destaca que « non hai unha Rosalía que algúns adxectivaron de ‘folclórica’, no seu primeiro libro maior, Cantares gallegos. O adxectivo non se sostén. Non hai nese libro folclore. O folclore mostra o pobo como espectáculo, pero, nese libro, Rosalía é a voz do pobo, dun pobo que non ten voz, e Rosalía descóbrella ».

Recibiu outros importantes recoñecementos, tanto en Galicia, como a Medalla Castelao ou o Premio Ramón Piñeiro, como en Catalunya (a Creu de Sant Jordi), en Portugal (a Comenda da Ordem do Infante Dom Henrique) ou en Brasil (a Ordem do Cruzeiro do Sul).

Neste obituario, a profesora María Xesús Lama subliña que « a súa dilatada traxectoria docente deixou unha lembranza imborrable en moitos alumnos e discípulos que recordarían sempre o impacto das súas clases sobre lírica medieval ou sobre a literatura contemporánea de Galicia, Portugal e Brasil ». Con todo, Lama escribe que « por enriba de todos os seus méritos académicos » amigos e colegas « lembrarémolo sempre como un contador de historias ». 

Basilio Losada Castro, con Olegario Sotelo Blanco © http://www.manuelrodriguezlopez.org

« A súa voz profunda internábase na alma de quen o escoitaba cun dominio da fabulación e da dimensión sonora do verbo que anulaba mesmo o imperativo de verosimilitude cun humor sutil que podía conducir da ironía á autoparodia ou o escepticismo. O enxeño retranqueiro dos seus centos de anécdotas, a súa expresiva gratitude por calquera pequena vivencia pracenteira e o seu amor pola arte que perseguiu en múltiples viaxes, convertíano nun conversador tan ameno como inesquecible », destaca.

O seu pasamento foi xa lamentado por un gran número de institucións, entidades culturais e amizades. A Real Academia Galega destaca que dende a Universitat de Barcelona « realizou un destacado labor de animador cultural, tanto dentro como fóra das aulas, e exerceu de auténtico embaixador da lingua e a cultura galegas en Cataluña e, por extensión, en gran parte de España e Latinoamérica ». 

Pola súa banda, Miguel Anxo Fernán Vello escribe: « Cando nos deixa un mestre sabio como Basilio Losada, taumaturgo da Palabra e da Amizade, o mellor é manter un ‘silencio mudo’, como diría Rosalía de Castro, no seu honor. Calquera palabra de máis sobexa sobre tanta desolación e abatemento ». Tamén o conselleiro de Cultura e Educación, Roman Rodríguez, sinalou este domingo: « Lamentamos o pasamento do profesor Basilio Losada, divulgador da nosa cultura e da nosa lingua en Cataluña e en moitas partes do mundo ».

Basilio Losada Castro CC-BY-SA Distrito Xermar / AELG

 

 

[Fonte: http://www.praza.gal]

A USC recoñece o seu traballo pola lingua « na docencia, na investigación, no ámbito da xestión e na vida política ».

Xosé Manuel Beiras, en declaracións aos medios. EUROPA PRESS - Arquivo

Xosé Manuel Beiras, en declaracións aos medios

O xurado da V edición do premio Luís Porteiro Garea acordou conceder o galardón a Xosé Manuel Beiras polo « seu labor activo a favor da lingua galega » como profesor e, posteriormente, como catedrático e decano, xa que, « exerceu un importante e permanente labor de promoción e defensa do idioma na docencia, na investigación e na propia xestión do centro ».

Nun comunicado, a Universidade de Santiago de Compostela (USC) destacou que Beiras foi catedrático de Estrutura Económica da USC e « defendeu o uso do galego nas aulas desde os seus inicios como profesor de Economía Política na Facultade de Dereito e máis tarde como profesor de Estrutura e Institucións Económicas na Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais ».

Así mesmo, subliñou que Xosé Manuel Beiras desenvolveu un papel activo na promoción do uso do galego no ámbito da xestión, tanto como director do departamento durante máis de dez anos como na xestión da Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais, centro do que foi decano puntualmente no ano 1972 e posteriormente entre 1982 e 1984. Ademais, sinalou que no que se refire á investigación fixo uso do galego de forma habitual nas súas publicacións de carácter académico e nos seus ensaios.

Por outra banda, o xurado puxo en valor « a súa capacidade para facer escola tamén no relativo ao cultivo do galego e o compromiso académico con Galicia ». Neste sentido, sinalou « as numerosas teses en galego e sobre Galicia dirixidas ao longo da súa traxectoria, contribuíndo así a afianzar o seu uso no cultivo da ciencia económica ».

O xurado tamén valorou « o seu compromiso co idioma galego na súa dilatada traxectoria de intervención na vida política do país », onde fixo uso do galego de maneira « consuetudinaria » e « promovendo e apoiando todo tipo de iniciativas sociais, culturais e lexislativas a favor do galego como idioma oficial ».

A NORMALIZACIÓN COMO PREMIO

O premio Luís Porteiro Garea recoñece a iniciativa, o traballo e a traxectoria da comunidade universitaria presente e pasada a favor da normalización do galego na universidade. En anteriores edicións foron recoñecidos Manuel Bermejo, Xosé Antonio Gómez Segade, Antón Costa Rico e Antonio Rigueiro, catedráticos de Química Orgánica, Dereito Mercantil, Historia da Educación e Enxeñaría de Montes, respectivamente.

O galardón leva o nome de Luís Porteiro Garea, profesor que o día 16 de setembro de 1915 pronunciou no Paraninfo a primeira lección en galego da que se ten constancia.

 

[Imaxe: Europa Press – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

O Goberno galego retirou un dos criterios nas axudas ás compras de bibliotecas que estabelecía que un mínimo de 25% das adquisicións debían ser en galego. Na última convocatoria, ese criterio foi cambiado por outro que indica que cando menos 50% das obras compradas deben estar escritas en castelán.

Interior da Biblioteca Ánxel Casal de Compostela

A Mesa Pola Normalización Lingüística denunciou esta segunda feira que as axudas para a adquisición de novidades editoriais e para a mellora das coleccións das bibliotecas das entidades locais convocadas este 2022 pola Xunta da Galiza « prexudican gravemente a lingua galega » en favor do castelán, xa que « non existe un mínimo obrigatorio de compra en galego ».

Nunha nota remitida aos medios, a entidade critica que a convocatoria para a compra de libros por parte das bibliotecas de entidades locais recolle que, « como mínimo », 50% do importe dos fondos Next Generation da Unión Europea (UE) « debe destinarse a fondo bibliográfico editado en castelán », mais non estabelece ningún mínimo para os libros editados en galego.

Aliás, de 50% restante, 10% poderase dedicar a adquirir fondos editados en linguas oficiais no resto do Estado español e en linguas estranxeiras.

A entidade censura que, até 2021, cando menos 25% dos libros comprados con cargo a estas axudas debían ser en galego. Porén, nesta última convocatoria ese criterio foi eliminado.

Risco de discriminación « noutros campos »

Segundo detallou a Mesa, a Xunta xustifica este « ataque ao galego » porque esta axuda conta con fondos europeos, polo que as porcentaxes mínimas ou máximas que corresponden ás distintas linguas estabelecéronse nunha conferencia sectorial de Cultura que decorreu o 23 de xullo de 2021.

Para o presidente da entidade, Marcos Maceira, esta argumentación do Goberno galego resulta « aínda máis preocupante » porque « parece que non vai ser o único campo no que o galego se vexa gravemente prexudicado fronte ao español na repartición de fondos europeos ».

« A peaxe que ten que pagar a sociedade galega pola chegada dos fondos europeos é a cesión ao castelán dos espazos de protección que tiña », lamenta o voceiro da entidade.

[Imaxe: B. Ánxel Casal – fonte: http://www.nosdiario.gal]

 

O profesor de portugués da Escola Oficial de Idiomas de Santiago publica un libro a partir da súa experiencia docente e das respostas do alumnado

Valentim Fagim, profesor de Portugués na Escola Oficial de idiomas de Santiago, co seu recente libro.

Escrito por JOEL GÓMEZ

Valentim Fagim, profesor de portugués da Escola Oficial de Idiomas de Santiago desde o 2012, e con experiencia como docente no ensino deste idioma desde o 2001, publica agora Estou a estudar português. É un novo título, que acrecenta a outros publicados antes, como Do Ñ para o NHO galego (im)possível, ou O galego é uma oportunidade, entre outros traballos, alén de cursos en liña e actividades de portugués para o ensino secundario galego. «Con este novo libro quero axudar a falantes de galego ou de castelán a aprender ben o portugués. A idea foi reunir nun único volume todos os elementos de interese para as persoas que se aproximan ao portugués de Portugal ou do Brasil, como son a fonética, a ortografía, a gramática ou o léxico, e cunha serie de exercicios breves, para os que hai solución no propio libro, que axudan para apañar o esencial. Hai libros moi bos onde esa información está tratada de forma moi concreta; porén, neste a vantaxe é que reúno todos eses materiais».

Tivo en conta a súa experiencia nas aulas e as respostas do alumnado nestes anoso feito de que «a maioría conseguen un bo dominio do portugués. Unha das maiores dificultades é a fonética do portugués; hai persoas que conseguen un bo dominio no resto e teñen problemas para pronunciar ben. Felizmente non hai ningunha doenza que imposibilite a unha persoa falante de galego ou de castelán pronunciar ben os fonemas portugueses, ese é un dos temas principais. Tamén na ortografía hai áreas que provocan confusión, como o uso do ç, ou diferenciar entre s simple e ss, e indico como se pode conseguir, é cuestión de hábito. A gramática non costuma ser moi complicada; e no léxico insisto en certas complicacións, como os falsos amigos, onde se debe prestar máis atención para evitar confusións; por exemplo, o significado de exquisito é ben diferente en Portugal e en España», esclarece.

Por iso, Valentim insiste en que este é «un libro de consulta para calquera dúbida que poda haber. En definitiva, todo o que a persoa que aprende portugués precisa saber, reunín todo o que pode ser útil para aprender ben portugués desde o galego ou desde o castelán».

En Galicia os últimos anos aumentaron as persoas interesadas en estudar portugués: «Mellorou a situación coa Lei Paz Andrade, aprobada por unanimidade no Parlamento galego, agora estamos mellor que antes». Porén, afirma, «a presenza do portugués é máis destacada na comunidade autónoma da Estremadura. De feito, un 75 % das persoas que aprenden portugués no Estado español no ensino obrigatorio, ou nas escolas oficiais de idiomas, estudan en Estremadura, a pesar de ter unha menor poboación que Galicia. É así porque o Goberno estremeño apostou con decisión polo ensino do portugués, e hai un recoñecemento de Portugal e do portugués no seu Estatuto de Autonomía, o que non acontece aquí. Así, un 80 % dos centros de ensino de Estremadura ofrecen portugués, e é a segunda lingua en moitos; e na nosa comunidade só un 12-13 %; a diferenza é enorme».

E como é a resposta en Portugal perante o visitante do Estado español que tenta falar portugués?: «En xeral, as persoas portuguesas son moi amábeis, e tentan falar o idioma das persoas de fóra, sexa español, inglés ou francés. No ensino obrigatorio portugués non se estuda a realidade lingüística de España; son un pouco máis coñecidos os idiomas do País Vasco e Cataluña pola maior forza dos seus nacionalismos; co galego non acontece o mesmo, e tamén non coñecen a relación do galego e do portugués. Por iso acontece que moitas veces queren axudar a falantes de galego, cando non é necesario», afirma.

 

[Foto: PACO RODRÍGUEZ – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Escrito por Marcos Pérez Pena

O 3 de xullo de 1982, a Real Academia Galega e o Instituto da Lingua Galega aprobaron en sesión conxunta as Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego, unha normativa que -sen grandes cambios- funcionou nas últimas catro décadas e ficou establecida como a de uso oficial. 

As Normas aprobadas hai agora 40 anos, complementadas en 1990 coa publicación do Diccionario da Lingua Galega de RAG e ILG que fixou a normativa sobre o léxico, buscaban asentar definitivamente a maneira en que o idioma galego era escrito e falado no seu rexistro formal, despois dunha década de propostas sucesivas. Porén, non significaron a chegada da pax normativa, senón que nos anos máis tarde abriuse unha fenda máis clara coas posicións reintegracionistas, que defenden un maior achegamento ao portugués e á súa grafía, que concretaron tamén as súas propostas normativas.

Entrega da bandeira galega á RAG en 1977. Dominio público – Praza Pública

As Normas foron aprobadas pola Xunta de Galicia a través do Decreto 173/1982, de 17 de novembro, publicado no DOG o 20 de abril de 1983, consagrando estas normas como modelo para a escrita da lingua. Pouco despois, o 15 de xuño dese ano, o Parlamento galego aprobou por unanimidade a Lei de Normalización Lingüística que non establece directamente unha normativa « oficial » pero si indica que « nas cuestións relativas á normativa, actualización e uso correcto da lingua galega estimarase como criterio de autoridade o establecido pola Real Academia Galega », engadindo que « esta normativa será revisada en función do proceso de normalización do uso do galego ».

Na introdución destacábase que « a lingua normativa ten que estar ó servicio da cultura dun pobo real e concreto, e por tanto ha de ser necesariamente continuadora da lingua falada pola comunidade e ha de achegarse canto sexa posible a ela, a fin de enraizar sobre bases seguras e vivas », mais engadía que « para que estas bases sexan efectivamente sólidas, a normativa debe acoller un galego fiel a si mesmo e limpo de canto de espurio hai incrustado na fala viva pola presión do castelán ».

Manifestábase, así mesmo, que nas súas escollas debías « excluí-lo diferencialismo radical porque, aínda querendo ser unha postura de defensa frente ó castelán, manifesta de feito unha posición dependente e dominada con respecto a esta lingua ». E, finalmente, apostábase por « valora-lo aporte do portugués peninsular e brasileiro, pero excluir solucións que, aínda sendo apropiadas para esa lingua, sexan contrarias á estructura lingüística do galego ». « O punto de partida e de chegada en calquera escolla normativa ha de ser sempre o galego, que non debe sacrifica-las súas características propias e relevantes en beneficio das dunha lingua irmá, pero diferente », concluía.

Pleno do Parlamento no Pazo de Fonseca, que acolleu as sesións da cámara galega entre 1982 e 1989. Fonte: Parlamento de Galicia

O debate normativo anterior

A de 1982, con todo, non foi por suposto a primeira normativa que tivo a lingua galega. Ao longo do século XIX houbo distintas achegas, máis estruturadas a partir da creación da Real Academia, en 1906. En 1970 a RAG publicou as Normas Ortográficas do Idioma Galego, elaboradas principalmente por Carvalho Calero e Ramón Piñeiro, que recollía as solucións que xa viña empregando a editorial Galaxia nas dúas décadas anteriores, un volume que tería continuidade nas Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego publicadas en 1971. Ademais, en 1971 o ILG presenta o primeiro número do seu manual de lingua (Galego 1, 2, 3), que detalla a publicación da RAG.

Nese momento concrétase por primeira vez a proposta reintegracionista, da man de Manuel Rodrigues Lapa (« A recuperação literária do galego », 1973) e José Martinho Montero Santalha, coa publicación do Manifesto para a supervivência da cultura galega (1974), posicións ás que pouco a pouco se vai achegando Carvalho Calero.

Nos anos seguintes houbo distintas achegas, pero a máis importante foron sen dúbida as Bases prá unificación das normas lingüísticas do galego, publicadas pola Universidade de Santiago en 1977 e redactadas de forma plural e buscando un consenso finalmente non conseguido. En 1979 tamén se publican as Orientacións para a escrita do noso idioma, da Asociación Sócio-Pedagóxica Galega (AS-PG), base da posterior normativa de mínimos.

En 1980 a Xunta publica unha normativa que tamén buscaba o consenso: as ‘Normas ortográficas do idioma galego’, que non callan en parte pola súa redacción ambigua. Foron redactadas pola Comisión de Lingüística da Xunta, presidida por Ricardo Carvalho Calero. Porén, dous anos máis tarde ILG e RAG presentaron a súa normativa, que pouco máis tarde foi ‘oficializada’ polo Decreto de Normativización do Goberno galego, alcumado dende algúns ámbitos como Decreto Filgueira.

Filgueira Valverde en Pontevedra. Fonte: http://cataboisbiblio.blogspot.com

Recentemente, o documental ‘Decreto Filgueira’, dirixido por Ozo Perozo, afondou no debate normativo que tivo lugar entre 1971 e 1982, destacando o papel desenvolvido por Xosé Fernando Filgueira Valverde, conselleiro de Cultura entre 1981 e 1983 para o establecemento oficial desta normativa, no canto das aprobadas en 1980, máis achegadas ás formulacións reintegracionistas. Nese mesmo 1983 a Asociaçom Galega da Língua (AGAL) publica o Estudo crítico das Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego, representativo do reintegracionismo « de máximos ».

A pesar da habitual ladaíña (« es que el gallego lo andan cambiando seguido ») dende aquela publicación de 1982 non houbo grandes cambios na normativa oficial (nunca publicada, iso si, no DOG, malia a proposta presentada polo BNG no Parlamento en 2007). Tan só na reforma de 2003 leváronse a cabo algunhas modificacións de maior importancia.

En 1995 modificáronse as Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego, introducindo cambios menores. « Considerámo-la conveniencia de realizar pequenas modificacións puntuáis, de reforzar algúns dos argumentos e, sobre todo, de cubrir algunhas lagoas que presentaba a versión do ano 1982 », dicíanse na introdución. De igual xeito, en 1997 presentouse unha edición actualizada do dicionario da RAG, que incluía xa 25.000 entradas.

Fachada da sede da Real Academia Galega. Fonte: CCG

Máis importante foi a reforma iniciada en 2001 e aprobada finalmente en 2003. Levouse a cabo un proceso de negociación entre os departamentos de galego das tres universidades galegas, o Instituto da Lingua Galega e diferentes asociacións. O obxectivo era atopar un punto de unión entre as diferentes normativas do galego que eran empregadas: a ILG-RAG, a reintegracionista e a de mínimos. A RAG debateu unha primeira proposta, que supuña un achegamento algo maior ás formulacións reintegracionistas e de mínimos, e que non foi aprobada (sete votos a favor, 11 votos en contra e dúas abstencións).

Finalmente, o 12 de xullo de 2003 a RAG -xa presidida por Xosé Ramón Barreiro- aprobou as novas normas, con mudanzas significativas (nos grupos cultos, nas terminacións -cio/zo e -cia/za, ble/bel, ou eria/aria), pero menores que a que contiña a proposta rexeitada en 2001. A publicación do Vocabulario ortográfico da lingua galega en 2004 completou tamén a normativización léxica.

 

[Fonte: http://www.praza.gal]

Escrito por XESÚS ALONSO MONTERO

A personalidade literaria de Florencio Delgado Gurriarán (1903-1987) xerou, antes do 17 de maio, unha bibliografía bastante caudalosa (reedicións dos seus libros de poesía, antoloxías, estudos, biografías, mostras bibliográficas…), pero non tiña noticia eu de que poemas seus fosen traducidos ao castelán ou a outras linguas. Nunha recente viaxe a Barcelona, mans amigas agasalláronme cun opúsculo no que figuran once poemas de Delgado Gurriarán, algúns de considerable extensión. A escolma, aínda que moi breve, é representativa da musa plural do noso poeta: textos patrióticos, textos paisaxísticos e matrióticos, versos de denuncia da represión franquista en Galicia, poemas elexíacos, un poema sociolingüístico…

Responsable da «selecció» é María Xesús Lama, profesora de Filoloxía Galega na Universidade Central de Barcelona, e da «tradució», Eduard Velasco, filólogo catalán moi versado en galego, idioma no que é autor de poemarios e relatos, algúns galardoados con importantes premios.

Cómpre aclarar que a profesora María Xesús Lama non só é estudosa da obra literaria de Delgado Gurriarán senón que é pioneira nestes estudos. Xa en 1999 publicou un interesante artigo sobre os «poemas mexicanos» do escritor que viviu décadas no exilio de México. Na cuberta deste opúsculo ofrécesenos un texto moi didáctico, sen dúbida da profesora galega, no que lemos: «Autor de poemas centrados no canto á súa comarca valdeorresa antes da guerra, a celebración do entorno natural cede protagonismo ao viño como froito da terra e símbolo do fluxo que circula permanentemente desde o subsolo ao alento vital dos seus habitantes. Esa concepción da vida como inmersión nun ecosistema aflora tamén no exilio e así xorden os poemas mexicanos».

O coidado opúsculo titúlase Enfeitar ou ceo / Abillar o cel e foi publicado na colección Chan da Pólvora (Barcelona, 2022), colección —case de bibliófilo— que dirixe a propia profesora Lama. Que eu saiba, existen dous números anteriores, tamén vencellados ao Día das Letras Galegas: o do ano 2021, dedicado a Xela Arias, e o do 2020, a Ricardo Carballo Calero.

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Fòrça deputats se son meses d’acòrdi per emplegar lo basco, lo catalan o lo galèc e son estats reprimits

VilaWeb

Al Congrès dels Deputats espanhòl s’es tengut aquesta setmana un debat sus la reforma del reglament per fin que se pòsca emplegar lo catalan, l’occitan, lo basco e lo galèc dins la cambra parlamentària. Es fòrça probable que la proposicion capite mal, puèi que los partits majoritaris de portada espanhòla s’i opausan. Pasmens, lo debat a portat una revòlta lingüistica de certans deputats catalans, galècs e bascos.

Quand la deputada Montse Bassa (ERC) comencèt son intervencion en catalan, lo vicepresident de la cambra li retirèt la paraula en li demandant que parlèsse en espanhòl, coma o establís lo reglament del Congrès. Puèi, se levèt la paraula al deputat Albert Botran (CUP) per s’èsser exprimit en catalan e al deputat Néstor Rego (BNG) per aver parlat en galèc. Puèi foguèron tanplan reprimidas las intervencions de Míriam Nogueras (JXCAT) e Joan Baldoví (Compromís) per aver fach servir lo catalan e de Mertxe Aizpurua (EH Bildu) per aver emplegat lo basco. En seguida, encara parlèron quatre autres deputats en intercalant l’espanhòl dins lors parladisses en catalan e basco.

Los incidents faguèron venir mai qu’evidenta la discriminacion que patisson las lengas minorizadas de l’estat, e mai sián oficialas. En consequéncia,  ERC, JxCat, CUP, PDECat, Compromís, PNB, EH Bildu e BNG an publicat una declaracion conjoncha.

“Lo Congrès expausa clarament la situacion de privilègi del castelhan. Es quitament pas establit dins lo reglament, mas la presidéncia [de la cambra] se fonda suls usatges e costumas per rebutar l’expression en quina autra lenga que siá, a la diferéncia d’autres parlaments que rebaton lo plurilingüisme, coma lo de Soïssa o los de Belgica o Canadà, païses, per aquestes darrièrs, qu’istoricament tanben an impausat una lenga sus una autra”, çò ditz lo tèxt.

 

[Sorsa: http://www.jornalet.com]

 

 

 

Cada 9 de xuño, dende 2008, celébrase o Día Internacional dos Arquivos, unha data instaurada para concienciármonos sobre a importancia de preservar o patrimonio documental custodiado nos arquivos e facilitar o seu acceso á comunidade investigadora e á cidadanía en xeral. O arquivo da Real Academia Galega súmase á celebración anticipándose ao San Xoán, unha das festas que gozan de máis arraigamento no folclore galego. E faino deténdose no fondo dos irmáns De la Iglesia, un dos máis relevantes de todos os que custodia a institución, onde se atopan poemas manuscritos sobre a festa da noite do 23 de xuño e do propio día de San Xoán.

Fragmento do poema “Alborada de San Joan”, no arquivo da RAG

O 24 de xuño celébrase a natividade de Xoán Bautista, O Precursor, chamado así porque anunciaba seis meses despois do seu nacemento a chegada do salvador Xesús, tal e como lle conta o anxo san Gabriel a Zacarías, pai de Xoán. Por este motivo é o único santo católico do que se celebra o seu nacemento e non o seu pasamento. Habería que engadirlle, segundo algúns textos apócrifos, que esta “anunciación primixenia” veu acompañada do prendido dunhas lumaradas. Por outra banda, xúntase tamén a celebración do santo con outras tradicións primitivas e cosmogónicas, relacionadas cos solsticios e equinoccios: a rexeneración cósmica a través do lume, a auga como elemento purificador, renovación agrícola, mingua e crescendo do Sol…

Estes feitos dan lugar a unha das tradicións máis ricas de Galicia, a dun día que conta con moitos e diferentes xeitos de celebralo: lumaradas e cacharelas, bailes e xogos, herbas e rosada, flores e ramos, conxuros e meigas… unha longa listaxe ben coñecida por todos.

No prolífico fondo dos irmáns De la Iglesia, que se nutriu das doazóns realizadas por Eladia de la Iglesia e María Rosa Saurin de la Iglesia dende os anos 40 do século pasado ata 2019, atópanse varias mostras desta riqueza. Entre elas, figura un fragmento do poema “Alborada de San Joan”, dispoñible en copia dixital no Arquivo Dixital de Galicia, onde a RAG ofrece milleiros de documentos dixitalizados a toda a comunidade investigadora e calquera persoa interesada. O seu autor é un dos membros desta familia, Antonio, fundador e director da Escola Normal da Coruña (1845), e da de Santiago de Compostela (1849), ademais de inspector de primaria de 1851 ata 1868. Á parte da súa actividade como docente, destacou polo seu labor como editor e escritor: fundou, dirixiu e colaborou en numerosos xornais, nos que publicou estudos históricos, literarios e lingüísticos sobre Galicia e o galego, xunto con poemas e contos en galego e castelán.

Fragmento do poema de Felipe Pérez no arquivo da RAG

No mesmo fondo consérvase outro poema sobre a noite de San Xoán, asinado por Felipe Pérez, tamén dispoñible en Galiciana. O texto foi remitido dende Cuba, en xuño de 1862, a Antonio de la Iglesia, que durante a súa vida completou unha colección notable de manuscritos e recortes de prensa con poesías de autores galegos, o que explicaría o porqué do envío deste poema. A propia orixe do documento é unha peculiaridade engadida, xa que o autor, emigrado en Matanza, escribe estes versos dende a morriña e a saudade que lle produce estar lonxe da súa terra galega. Dende alí describe con moita tristura un día sinalado no calendario da súa parroquia nun poema no que conflúen dous feitos diferenciais da cultura galega: os seus ricos e profundos costumes e o carácter migrante dos seus habitantes.

 

[Fonte: http://www.academia.gal]

O lingüista Xosé Antonio Pena Romay publica unha nova entrega da sección de fraseoloxía « Verbas sisudas non queren testemuñas ».

Arco da vella

Arco da vella

Por Xosé Antonio Pena

O feito de termos chuvia e sol asemade non é, precisamente, o fenómeno meteorolóxico máis común, pero inda así se foron fixando (ou, se cadra, quizais por iso se foron fixando), ó longo do tempo, certas secuencias expresivas que se empregan cando se dá o dito fenómeno. De seguro que existen bastantes máis, pero vexamos a seguir as que nós temos compiladas:

(¡)Casa a raposa(!)

(¡)Casa a filla da raposa(!)

(¡)Casan os lobos(!)

(¡)Casa a filla do gobernador(!)

(¡)Casa a filla do emperador(!)

(¡)Peitéanse as bruxas(!)

(¡)É tempo de pagar as débedas(!)

(¡)Vai o diaño para Ferrol(!)

 

NOTAS:

1. En principio todas estas expresións son susceptibles de ser empregadas (de feito, algunhas delas están rexistradas concretamente deste xeito) como segundo constituínte de varias paremias de contido meteorolóxico que principian pola secuencia cando chove e fai/vai sol, tal e como acontece, por exemplo, en castelán coas seguintes:

Cuando llueve y hace sol, sale de paseo el caracol # sale el arco del Señor # coge el caracol # hace la vieja el requesón # es tiempo de requesón.

Cuando llueve y hace sol, baila el perro y el pastor # son las bodas del pastor # canta el gallo del Señor # sonríe nuestro Señor.

2. As expresións galegas están tiradas das seguintes fontes, ou inspiradas nelas:

– Recolleita propia documental (artigos de prensa, artigos ou comentarios na Rede, obras escritas, folletos publicitarios, etc.).

– Barbeito Lorenzo, María Dolores: “Frases feitas do Concello das Neves”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 7, 2005, páxs. 293-301. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Martínez Seixo [agora, Martíns], Ramón Anxo (dir.): Dicionario fraseolóxico galego. Edicións A Nosa Terra, Vigo, 2000.

– Martíns [agora, Martínez] Seixo, Ramón Anxo: “108 fórmulas galegas”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, 9, 2007, páxs. 235-246. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

– Ventín Durán, José Augusto: “Fraseoloxía de Moscoso e outros materiais de tradición oral”. En Cadernos de Fraseoloxía Galega, anexo 1, 2007.

 

[Imaxe: GC – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

O presidente da Real Academia Galega (RAG), Víctor Fernández Freixanes, prosegue hoxe a colección ‘Relatan…Nós’ con ‘Lucerío no Sar’, unha obra que trata de emigración, mais tamén do volframio e da realidade da aldea galega no século pasado. ‘Nós Diario’ conversa con Freixanes sobre os históricos vencellos entre xornalismo e literatura e a súa presenza hogano nos medios.

O presidente da RAG, Víctor F. Freixanes. (Foto: Nós Diario)

O presidente da RAG, Víctor F. Freixanes

Publicado por YURI CARRAZONI
—Como valora esta colección de relatos inéditos que Nós Diario inclúe nas súas páxinas durante o mes de xuño?
Síntome moi honrado e agradecido a Nós Diario por ter pensado en min para formar parte desta iniciativa. Os medios de comunicación son magníficas plataformas para a difusión da literatura e que este xornal celebre o décimo aniversario de Sermos Galiza salientando a creación literaria é unha proba de sensibilidade que merece o noso aplauso. O feito de que me acompañe o meu irmán Xosé Freixanes coas ilustracións dálle un valor engadido. Xa dirán os lectores se a selección de autores e autoras é do seu agrado.

—A literatura foi da man do xornalismo desde os inicios da prensa. Porén, hoxe acostumamos a ver un xornalismo afastado de toda literalidade, que mesmo prima a inmediatez dos feitos sobre o fondo dos mesmos. Cre que os medios de comunicación deben —debemos— apostar máis nos contidos literarios?
Desde os primeiros tempos as publicacións periódicas incorporaron creación literaria á súa oferta, tanto en prosa como en verso. O Diario de la Coruña, por exemplo, primeira mostra de xornalismo galego, que dirixía en 1808-1809 Manuel Pardo de Andrade, acolle nas súas páxinas  composicións poéticas case como sección fixa, e non esquezamos que a primeira novela en lingua galega, a Maxina de Marcial Valladares, apareceu por entregas en 1880 na Ilustración Gallega y Asturiana que dirixía Manuel Murguía.

A tradición vén de moi atrás, o que sucede é que nos últimos tempos o produto xornalístico, o seu principal soporte, mudou, e a creación literaria desenvolveu os seus propios soportes, o libro fundamentalmente, se acaso agora tamén as redes. Pero a literatura esta aí. As mellores crónicas e reportaxes teñen un compoñente literario obxectivo que, ademais de atractivas, fai que resulten máis eficaces. Certo que o rexistro literario ten unhas características moi distintas do rexistro xornalístico, aínda que a literatura estea presente nos dous casos. Eu non escribo igual cando escribo para os xornais que cando asumo, libre de condicionantes, o rexistro da literatura. Neste segundo caso a lingua non é só un vehículo de comunicación, é un territorio autónomo, que adquire sentido por si mesmo. Facer literatura é, principalmente, traballar o idioma, recrealo; en certa maneira reconstruír o mundo a través das palabras.

Unha novela admite case todo, pero un conto son cen metros lisos que hai que correr sen respirar

—O seu relato ten como protagonista un home que marchou ás Américas. En que se inspirou?
O relato forma parte dun proxecto que leva no caixón bastante tempo, desde que rematei Cabalo de Ouros (2010). Quixera reunir unha serie de narracións breves que evocasen o mundo no que se desenvolve a novela, esa Vilanova de Alba que é un espazo de ficción, pero que viaxa pola historia en distintas etapas. A narración breve é un xénero difícil, polo menos para min, malia a importante tradición que ten na literatura galega.

Unha novela admite case todo, pero un conto son cen metros lisos que hai que correr sen respirar, a tope de presión e cos músculos en plena forma, sen derramar un adxectivo. Dun tempo para acá pensei en reunir estampas evocadoras da Galiza dos nosos avós, nos anos 40 e 50 do pasado século, quizais mesmo de antes.

Nesta historia está presente a emigración, mais tamén o mundo do volframio, a realidade social da aldea galega nesta etapa, o esfarelamento do mundo rural… Aspectos que os lectores novos non coñecen, e que nos axudan a entender o que somos hoxe.

—Que vai atopar o lector ou lectora no seu relato?
Interésame moito a memoria de nós, tanto nos seus aspectos dramáticos, como se conta en Cabalo de Ouros, como nos seus aspectos simbólicos ou históricos. Este relato recrea un mundo que algúns de nós vivimos na nosa infancia, incluso direi que unha parte importante dos feitos  que se narran son certos. O lucerío no Sar, coas pedras de carburo nos petos do tratante, sucedeu realmente. A fórmula escollida inspírase na tradición e nos rexistros da oralidade. A maiores intentei incorporar o humor, que é moi importante.

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Escrito por XESÚS ALONSO MONTERO

Cómpre, nestas datas, volver á obra de Florencio Delgado Gurriarán, quen, como poeta público, estreouse en 1931, xa con 28 anos de idade. Desde ese ano a 1934 publica, na prensa galega, poemas de índole moi distinta. Abundan os que cantan e contan «as cousas» das terras de Valdeorras: os viñedos, o viño, o río Sil, os castiñeiros, as festas e outros aconteceres. Son os poemas que eu veño chamando matrióticos, ou sexa, referidos á pequena patria do poeta, a súa matria. Con eses textos e outros compuxo o seu primeiro poemario, Bebedeira, de 1934, un canto á paisaxe valdeorresa e ás súas cousas, das que arrinca recursos literarios coma estes: «As vidras, / ledas mozas churrusqueiras / maquilladas de sulfato, / sorrinlle ao vento, coquetas». Ou estoutros: «As nubens, / enamoradas da serra, / andan a buscarlle as voltas / por ver de apalparlle as tetas». Son as prosopopeas que tanto prodigou o hilozoísmo naquela época, escola da que Delgado Gurriarán foi a voz máis rica e densa.

Pero, ao mesmo tempo que facía poesía sobre «as cousas», compuña poemas sobre «as causas» (causa e cousa teñen o mesmo étimo latino: causa). De 1933 é Xuntanza, con versos desta condición: «Bos galegos […], / se queredes ser dignos de gabanza, / ide xuntos á nobre e civil loita, / se non, triste será vosa lembranza / e nunca terá fin a vosa coita». Poeta «das causas», está a compoñer poesía patriótica, como patriótica é a súa poesía sociolingüística, xénero que só Delgado Gurriarán cultivou naqueles anos. En Falan castelán (abril de 1934), por exemplo, a musa crítica do noso poeta denuncia o desleigamento cívico dos que rexeitan o uso do idioma galego.

Cando, en 1934, o escritor recolle nun volume poemas seus, só escolle os poemas matrióticos, os poemas sobre «as cousas» da matria valdeorresa. Os outros poemas, referidos aos problemas da patria, os poemas patrióticos, non están presentes en Bebedeira. Nesa altura (1934), Delgado Gurriarán, como autor dun libro, dá a impresión de que quere ser coñecido pola poesía «das cousas», que é, nese volume, a poesía matriótica, non a patriótica.

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

A investigación, na que participa a UVigo, suxire crear unha oficina pública que centralice todos os recursos en idioma galego

Unha moza emprega un teléfono móbil / Xunta de Galicia. / Europa Press

Unha moza emprega un teléfono móbil.

O galego está á cola das linguas oficiais do Estado español en canto a recursos e aplicacións tecnolóxicas, segundo o proxecto European Language Equality (ELE), financiado pola Unión Europea e coa participación de 52 entidades, entre ela a Universidade de Vigo (UVigo).

O Centro de Investigación en Tecnoloxías de Telecomunicación ‘atlanTTic’, da UVigo, foi o encargado de analizar a situación do idioma propio de Galicia en canto a recursos, servizos e comunidades de falantes.

En concreto, o obxectivo do proxecto ELE é analizar a adaptación tecnolóxica das linguas de Europa coa finalidade de que exista plena igualdade para 2030. « Agora, hai que facer unha folla de ruta para cambiar esta situación. Hai moita marxe na que traballar », subliñou a coordinadora de ‘atlanTTic’, Carmen García Mateo.

Como conclusión xeral, segundo o informe presentado por este centro da UVigo, « hai poucas aplicacións de sínteses e de recoñecemento de voz, corrección ortográfica e gramatical e tradución automáticas ». Por tanto, hai « un baleiro importante » en canto a recursos multimedia adecuados para desenvolver aplicacións « tan importantes no mundo actual como os axentes conversacionais por voz de última xeración ».

En comparación con outras linguas oficiais, a diferenza « é crítica » en canto a recursos e servizos relacionados con datos multimedia e no ámbito da saúde, posto que os xa existentes « son pobres en diversidade e pequenos en tamaño », engade o estudo. O « maior perigo » a curto prazo desta situación é que, se non se reverte, o galego quede fóra da revolución que o ‘big data’ e a intelixencia artificial está a provocar en moitos sectores estratéxicos por falta de recursos para aplicalas.

No lado oposto están as bases de texto de gran dimensión, onde o galego ten « boa presenza » cuns servizos nunha « fase máis madura ». O informe tamén apunta, como aspecto positivo, á páxina web da Corporación de Radio e Televisión de Galicia (CRTVG) pola produción de contidos multimedia. Do mesmo xeito, tamén hai un número crecente de diarios locais dixitais no idioma propio.

‘SOFTWARE’ E REDES SOCIAIS

En canto ao ‘software’ e as redes sociais, aínda que algunhas firmas como Facebook, Youtube, Microsoft e Apple ofrecen versións en galego, moitas outras como TikTok, Twitch e Adobe utilízano en versión ‘beta’ ou, como Twitter, con menor apoio.

Neste contexto, hai unha « falta extrema de apoio » ao idioma propio en asistentes virtuais como Alexa, Siri, Google Assistant e Cortana. Nos últimos anos, desenvolvéronse varios produtos e servizos para a incorporación do galego nas TIC, como o portal da Real Academia Galega (RAG), o tradutor ‘Gaio’ e a web da Xunta.

Con todo, o estudo observa unha tendencia das grandes empresas do sector consistente en « reducir os seus esforzos » en desenvolver tecnoloxías específicas para linguas minorizadas, así como a falta de interese por estes idiomas en estratexias como a Estratexia Nacional de Intelixencia Artificial 2020.

« EXPERIMENTADA COMUNIDADE INVESTIGADORA » EN GALICIA

Nesta marxe que hai para cambiar a situación, segundo explica a profesora García Mateo, xoga a favor da « existencia dunha experimentada comunidade investigadora en Galicia » en áreas como o recoñecemento automático da fala, a síntese de voz e o procesamento de linguaxe natural, así como en campos como a filoloxía e a lingüística.

Para iso, a alianza entre ‘atlanTTic’ e os docentes da Facultade de Filoloxía e Tradución da UVigo permite « desenvolver xa ferramentas e recursos lingüísticos » e foi « en gran medida » a « responsable nos últimos catro anos dun aumento considerable da produción de recursos e servizos de calidade para a lingua galega ».

Dentro das propostas de mellora, o equipo investigador de ‘atlanTTic’ recomenda crear unha oficina pública que custodie de forma centralizada e estandarizada todos os recursos desenvolvidos para a lingua galega, xa que, na actualidade, están diseminados en páxinas e en servidores distintos.

Tamén consideran necesario investir en crear bases de datos de recursos lingüísticos de calidade e gran tamaño que abarquen as distintas variantes e estilos da fala; en apoiar a produción científica e a transferencia tecnolóxica baseada na linguaxe; e que as persoas falantes consuman, produzan e esixan contidos en galego.

[Imaxe:  Xunta de Galicia/Europa Press – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]