Archives des articles tagués Galiza

A Praça da Galiza leva este nome desde o ano 1936, e está presidida por umha estátua de Rosalia de Castro da autoria de Barata Feyo.

Praça da Galiza no Porto.

Praça da Galiza no Porto

A Praça da Galiza é uma das áreas abrangidas pela Linha Rosa (que irá ligar a Praça da Liberdade à Casa da Música), através da construção de uma estação de Metro. O projecto, da autoria do arquitecto Eduardo Souto Moura, começa agora a ser executado, sendo concluído até 31 de dezembro de 2023.

A estação em si obedece ao método construtivo “cut and cover” (frequentemente utilizado na construção de estruturas subterrâneas) e será composta por dois níveis: o mezanino e o cais. Além disto, terá ainda quatro saídas para a superfície e elevadores que vão ligar a superfície ao cais. A sua localização ficará, em concreto, no início da Rua do Campo Alegre, servindo assim as escolas Gomes Teixeira e Infante D. Henrique, bem como as faculdades de Letras, de Arquitetura e de Ciências. Ao mesmo tempo, será uma referência de mobilidade para o Centro Materno Infantil, para os Jardins do Palácio de Cristal e para o Arena Rosa Mota.

Refira-se que todos os jardins e áreas verdes actualmente existentes na Praça da Galiza e imediações, como é o caso do Jardim de Sophia, serão integralmente repostos, valorizados e renovados. Graças a esta obra, inserida no plano de expansão da rede do Metro do Porto, será possível verificar-se uma diminuição do tráfego automóvel naquela que é, por norma, uma das zonas da cidade de maior intensidade de trânsito. Algo que irá proporcionar uma maior qualidade de vida na cidade.

A Televisão da Galiza também deu cobertura a esta informação:

 

 

[Fonte: http://www.pgl.gal]

Escrito por XESÚS ALONSO MONTERO

Cúmprense, no presente 2021, setecentos anos da morte de Dante Alighieri (1265-1321), unha das grandes personalidades literarias que produciu a Humanidade. No cumio da súa extensa e polifacética obra, que foi bilingüe (latín e italiano), está a Divina comedia. Pero do que trataremos neste artigo é da relación entre a Divina comedia e Ou divino sainete (1888), de Manuel Curros Enríquez, na miña opinión un dos grandes libros da literatura galega. Co título Dá Divina comedia de Dante (1304-1320) ao Divino sainete de Curros Enríquez (1888) pronunciarei en Vigo unha conferencia o día 7 na Sociedade Dante Alighieri que dirixe Daniela Sarraino.

Divina comedia, en principio, é un poema teolóxico (unha catedral literaria de 14.233 hendecasílabos), con tres grandes protagonistas, o propio Dante, o poeta latino Virxilio e Beatriz. É Virxilio quen guía a Dante polos círculos do Inferno e do Purgatorio, onde o poeta toscano se encontra co seu supremo amor, Beatriz, a quen, en vida, Dante só vira en dúas ocasións, moi noviña ela. Poema teolóxico, esta obra é a máis grandiosa declaración de amor que se teña escrito nunca, sobre todo se concordamos con Borges, que chegou a afirmar que Dante edificou o mellor libro para intercalar algúns encontros coa irrecuperable Beatriz. Tamén é, en moitas páxinas, un poema moral e político, nomeadamente nas páxinas, que son moitas, en que o autor, que vivía desterrado -e amargado- da súa patria, da cidade de Florencia, prorrompe en invectivas contra os seus inimigos políticos e contra a propia cidade.

Algo semellante fai Curros no Divino sainete, que é, entre outras cousas, unha demoledora sátira anticlerical, da que non se salva nin o papa de Roma, a onde chegou, no tren dos Sete Pecados, guiado por outro Virxilio, o poeta Francisco Añón (1812-1878), na feitura dunha estantiga. Dos 1.491 octosílabos do Sainete, son de ouro, entre moitos outros, estes seis do Canto V, referidos a Galicia: «Velliña que andas a gatas / sin que teñas quen te axude, / ¿cando has tirar coas caxatas / I airada, valente, forte, / porás o pé no pescozo / dos que te firen de morte?».

 

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Carballeira de Castro Ribeiras de Lea

Escrito por BIEITO ROMERO

Sempre me pareceron seres vivos fascinantes e marabillosos. Con eles convivín e interactuei, sobre todo na miña aldea de Niñodaguia (Ourense), onde seguen a ser na actualidade a especie predominante. Sen dúbida é a árbore por excelencia de Galicia, que ademais de inzar todo o territorio de topónimos como Carballo, Carballiño, Carballal ou Carballedo tamén se estende a moitos dos nosos apelidos.

O carballo en Galicia é un símbolo sagrado que transcende e co que os galegos nos identificamos igual que sucede no resto dos pobos celtas e dalgunhas outras culturas europeas como a vasca ou a xermánica. As referencias aos carballos son destacadas tanto na historia como na nosa literatura e por suposto no folclore. Estás forte como un carballo é un dito moi popular en toda Galicia ao tempo que no refraneiro popular hai gran cantidade de referencias como «Cando a carballeira zoa sabe ben a broa». Non obstante é quizais na parte musical da nosa tradición onde temos máis cantidade de variantes e riqueza, como o berro de «Ei carballeira», que simboliza un momento de exaltación da festa ou en cantigas moi coñecidas como «O carballo da Portela ten a folla revirada, que lla revirou o vento nunha noite de xeada» ou «Carballeira de San Xusto, carballeiriña enramada, naquela carballeiriña perdín a miña navalla entre moitas máis».

Neste punto aparecen as árbores centenarias desta especie, como algunha das aínda existentes en lugares como a referida carballeira de San Xusto en San Xurxo de Sacos, Cerdedo, Cotobade, Pontevedra. Nalgúns casos tamén se denominan coa forma feminina carballa por ser carballos antigos máis voluminosos e de maior torada, e aí está o impresionante monumento natural que é a carballa da Rocha no concello de Rairiz de Veiga na Limia ourensá, con máis de 500 anos de antigüidade.

Difícil é abarcar neste pequeno texto a importancia desta árbore tan nosa, mais creo que é preciso salientar o seu significado, por historia, por sacralidade e porque vivimos nun tempo no que moitas carballeiras están sendo sacrificadas e substituídas por outras especies alóctonas a favor dunha suposta rendibilidade cortopracista.

O meu absoluto respecto ao señor/señora dos bosques galegos.

 

[Imaxe: ALBERTO LÓPEZ – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Montevideo, a mediados do século XX

Escrito por Manuel Suárez Suárez

Que un programa de radio fundado en MONTEVIDEO o 3 de setembro de 1950, feito enteiramente en galego, cumpra 71 anos ininterrompidos de vida é motivo de celebración pero tamén de recoñecemento do esforzo realizado polo moi comprometido grupo de emigrantes galeguistas que axudaron ao mantemento da nosa identidade nas terras da República Oriental do Uruguai. Estamos a falar de que uns meses despois da morte de Castelao en Bos Aires, os seus amigos montevideanos, fundan un espazo radial para renderlle homenaxe e chámanlle “Sempre en Galicia”.

Nunca esquecerei, recentemente chegado a capital uruguaia, cando o domingo 30 de novembro de 1958, pola mañá, escoito desde o meu cuarto a música duns gaiteiros que sae da radio “Philco” que está na cociña. Aínda tiña moi presente os sons das gaitas na festa de Nosa Señora da Ermida Vella, o oito de setembro na miña aldea de Tines. Aquel histórico domingo téñoo gravado xa que foi cando sentín alegría porque entendín que alí sería moi feliz. Nunca imaxinei que anos despois sería amigo dos señores que falaban pola radio e que me convidarían a formar parte activa de “Sempre en Galicia”.

Os que queiran máis información sobre o programa poden ler o libro de Mónica Rebolo Vázquez (Edicións Laiovento) xa que eu debo centrarme no futuro inmediato para intentar que a Xunta de Galicia e o Parlamento e as Deputacións e o concello de Rianxo e a RTVG outorguen distincións e premios a unha iniciativa que ten grande importancia polo seu moi eficaz labor didáctico, xa que é a máis antiga escola de galeguidade na emigración. Por suposto que son benvidas as distincións honorarias pero sen esquecer a realización de actividades concretas na capital uruguaia.

Coido é pertinente que lembre o Corenta Aniversario (3/IX/1990) como exemplar actuación da Xunta de Galicia a través da Consellería de Cultura que estaba baixo o mando do mestre ourensán Daniel Barata Quintas. O compromiso e o bo facer de Paz Lamela Vilariño (directora xeral) e de Xabier Senín Fernández (subdirector) levaron a Montevideo unha aperta solidaria para todos os alí residentes. Os actos conmemorativos tiveron moita repercusión xa que Galicia estivo presente desde o 2 e ata o 7 de setembro con actuacións musicais, estrea de filmes, vídeos e exposición de libros.

O mesmo 3 de setembro, pola noite, o Teatro Solís (o máis prestixioso do país) acolle a actuación de “Milladoiro” na súa primeira viaxe ao Río da Prata. Foi emocionante e coido que as bágoas de alegría do meu benquerido lucense Manuel Meilán Martínez (director-fundador) logo de recibir o aplauso de máis de 1.200 persoas (aforo completo) ben valeron o investimento realizado. Houbo tamén outro momento inesquecible cando Moncho García di que interpretarán a “Polca dos Campaneiros”, adicada especialmente ao fillo dun dos fundadores do famoso cuarteto “Os Campaneiros de Vilagarcía”, o meu amigo Ramón Valiñas, que estaba presente na sala.

Foi unha semana chea de emocións que aínda se recorda, xa que despois de aplaudir a “Milladoiro” puidemos gozar coa voz da moi talentosa neta montevideana da Pastoriza (Cristina Fernández Fernández) que mantén activo o sentimento de pertenza a terra da inmorrente Rosalía de Castro. Tivo lugar en “Cinemateca” a estrea dos filmes ContinentalUrxa e Sempre Xonxa e coa participación nun coloquio de Carlos A. López Piñeiro (director de Urxa). Lembro que fun quen levou a Montevideo, xunto coa equipaxe, media ducia de caixas metálicas coas cintas orixinais de Continental e Sempre Xonxa. Ademais tamén unha mostra das últimas novidades editoriais galegas.

Ocórreseme facer a proposta de que no ano 2022 se volva a capital uruguaia para festexar esta meritoria andaina cultural no exterior coa repetición dos recitais de Milladoiro e Cristina Fernández e a proxección de filmes e mostra expositiva ou feira do libro galego. Sei que será un éxito xa que teremos a axuda do eficaz Patronato da Cultura Galega (entidade que financia o espazo radial) e a colaboración do carballés Toni de Sofán (Antonio García de Seárez) que leva varias décadas diante do micrófono para que as mañás do domingo sexan o elo que nos une en irmandade solidaria arredor dos sons da Muiñeira de Chantada. O bo traballo do meu amigo Toni debe ser recoñecido. Estamos diante dun moi activo emigrante que agradece a honra de ser escollido para seguir coa sementeira de galeguidade desde unha emisora radial na República Oriental do Uruguai. O meu desexo é que o sábado 3 de setembro do vindeiro ano sexa unha xornada de festa maior para certificar que sigue fortemente xunguido a Galicia o elo de emoción que por enriba do Atlántico penduraron os fundadores de “Sempre en Galicia” en 1950. Ofrezo a miña colaboración para que os anfitrións montevideanos nos conviden a matear xuntos (a Intendencia Municipal de Montevideo é a propietaria do Teatro Solís) para celebrar unha achega do sangue emigrante na conformación dun xeneroso país que nos acolleu con agarimo no seu niño de hornero e abeirounos en tempos de escuridade, friaxe e tempestades.

 

[Fonte: http://www.praza.gal]

 

 

Escrito por L. C. Carballal

Pódese escribir sobor dun país e mais un pobo nunha lingua allea? Pódese, xaora, como demostra amplamente a literatura, tanto orixinal coma traducida. E facelo dende as entrañas dese pobo? Non, se non se renuncia a unha certa verosimilitude. Aquí, na nosa terra, que autenticidade reflicte un mariñeiro que se expresa coma un mariñeiro cántabro ou andaluz, ou un labrego que o fai coma un castelán ou estremeño, ou inclusive ambos coma exquisitos literatos? Son completamente ciente de que toda literatura é un artificio pro no caso dos escritores gallegos que describen o noso país adoita selo por partida dupla.

A sociedade galega, nidiamente diglósica dende hai varios séculos, apenas se ve representada na literatura que amosa a nosa sociedade, coma se esta realidade tan omnipresente fose eludida, tanto nos escritores en castelán coma nos en galego. Non se trata de usar unha escritura bilingüe que reflicta fielmente esta realidade, mais tampouco que o leitor descoñeza que os personaxes se están a expresar nun ou noutro idioma como características de seu ou en determinadas situacións, dando ao leitor a crenza dun monolingüísmo social moi distante da realidade, tanto actual coma pasada da nosa terra. Durante moito tempo a literatura española obviaba esta situación, así no noso país coma nos demais territorios bilingües de España, mais actualmente non me parece lícito ocultar algo tan fundamental nunha sociedade determinada como a lingua ou linguas en que se expresa.

Así, en obras en castelán, é frecuente atopar personaxes que calcan o castelán madrileño aínda que reflictan realidades da nosa terra, coma se o castelán de Galiza non tivese unhas características ben remarcábeis, alén do seu inconfundíbel sotaque, tanto na súa morfosintaxe coma no seu léxico, que dean auténtica veracidade aos personaxes.

Moitos escritores gallegos teñen a aspiración, totalmente lexítima, de triunfar en Madride, así foi antano: Ramón del Valle-Inclán, Emilia Pardo Bazán, Wenceslao Fernández Flórez, Gonzalo Torrente Ballester, Camilo J. Cela etc.; coma hogano: Julián Ríos, Francisco Narla, Manel Loureiro, Nieves Abarca etc., onde mesmo a famosa activista proespañol Marta Rivera de la Cruz obtivo recompensa como concelleira de cultura da Comunidade Autónoma. Mais eles non fan literatura galega, senón literatura española, porque se procuramos “literatura gal(l)ega” en internet o resultado sempre vai ser literatura escrita en idioma galego, a única que nos identifica como pobo singular.

E coa súa escolla –perfeitamente lícita, volvo lembrar– contribúen ao espallamento e fixación do castelán como idioma culto de Galiza, un proceso que xa é secular, e por iso considero que fan unha “literatura sipaia” –adaptando o substantivo “sipaio” como adxectivo–, pois coma os sipaios, as tropas indíxenas coloniais baixo mando estranxeiro que contribuíron ao dominio da India polos ingleses, eles contribúen ao dominio do castelán na nosa cultura. Que ninguén se deixe enganar, a lingua non é só un simple instrumento lingüístico pra elaborar cultura senón que tamén devén nunha arma ideolóxica en toda sociedade diglósica. Actualmente, coa globalización e o dominio do inglés todas o son, como o demostra as medidas que se toman en Franza pra protexer o francés fronte a aquel. Por isto a literatura gallega en castelán transmite implicitamente unha mensaxe clara: o castelán é o idioma culto e o galego unha simple lingua popular; unha opinión rancia inculcada secularmente aínda vixente no maxín de moitos galegos. Representa unha literatura que reforza o rol de “Galicia” como unha rexión de España fronte a unha literatura galega que proclama a Galiza como unha nazón de España. Sen dúbida, a escolla lingüística indica, de xeito subliminar pro inequívoco, a noción que cada autor ten da nosa terra e da súa cultura.

Porque soamente dende a lingua galega se defende unha cultura galega propia, que grazas ás traducións se pode divulgar entre o resto dos españois e do mundo sen problema ningún. Porque grazas aos millares de autores que decidiron, e deciden, empregar o noso idioma como instrumento prá súa creación a literatura galega existe, eles son os que crean “país”. Sen eles ninguén falaría dunha “cultura galega” tal como hoxe aínda a entendemos.

Noutrora había certas xustificacións técnicas a prol da escolla do castelán como lingua literaria por mor da carencia dunha normativa ortográfica e, sobor todo, dun prestixio literario do galego. Mais hoxe isto mudou radicalmente, e mesmo se pode asegurar que a mellor literatura que se está a facer en Galiza, faise en galego, como demostran os numerosos recoñecementos literarios obtidos fóra do noso país.

Non obstante, debe recoñecerse que actualmente xa hai unha gran porcentaxe de galegos que viven completamente instalados no castelán como idioma propio, cun coñecemento pasivo, e a miúdo defectuoso, do galego, produto do deficiente ensino vixente, malia que xa se cumpran case catro décadas de ensinanza bilingüe. Esta realidade incuestionábel leva a que haxa xente que defende que Galiza ten dúas linguas e ambas representan a nosa cultura, mais eu discrepo: o noso país ten dous idiomas por imperativo histórico e legal, mais soamente un deles é “lingua propia de Galiza”: a galega. A única que nos entronca co noso pasado como reino, é dicir, sendo algo máis ca unha simple rexión española ou as “catro provincias” do noroeste, e nos irmanda con Portugal e demais países lusófonos, dando á nosa cultura unha dimensión tantas veces ocultada; e amais dignifícanos como pobo letrado cunha apreciábel tradición literaria dende a Idade Media. Pola contra, os literatos galegos en castelán deben procurar os referentes literarios primeiros alén de Galiza, fóra dos nosos devanceiros. Habemos acabar como os irlandeses, que procuran os primordios da súa lingua nos antigos textos ingleses mentres que precisan tradutores pra ler os seus textos medievais.

En España, a literatura galega, coma a catalá ou a éuscara, trátanse como unhas literaturas subsidarias da “española”. Cada vez estou máis convencido de que nunca o galego, nin loxicamente a súa cultura, terá un trato de igualdade neste “estado constitucional” e que aceptalo é asumir esta subordinación endémica da nosa cultura, cun porvir de mera supervivencia testemuñal ou de simple extinción paulatina.

Ende mal, non é este, precisamente, un fenómeno excepcional, nin moito menos exclusivo da sociedade galega e demais comunidades bilingües españolas, tamén se dá extensamente noutras comunidades bilingües europeas e, sobor todo, nos estados xurdidos trala descolonización en Asía, África e Oceanía, onde moitos escritores renuncian aos idiomas maternos co norte dun maior suceso empregando os idiomas dos seus colonizadores, perpetuando así un supremacismo cultural colonial en total contradición coa independencia acadada, que deveu en meramente administrativa.

Que ninguén esqueza que sen os sipaios os británicos xamais darían dominado a India, mais hoxe quen os honra?

 

[Fonte: http://www.praza.gal]

A Real Academia Galega editou no ano 1980 a primeira escolma da obra de Afonso X feita en Galicia. A publicación, ao coidado do académico Xosé Filgueira Valverde, saíu do prelo co gallo do Día das Letras Galegas dedicado ao rei a cuxo padroado se debe as Cantigas de Santa María, un dos monumentos máis senlleiros da cultura europea da Idade Media, transmitido en catro códices con máis de catrocentos cantares en lingua galega. Con motivo do 800 aniversario do nacemento do monarca, a Academia recupera agora o volume nunha edición dixital de acceso libre a través da sección de publicacións de academia.gal
 

Filgueira Valverde (1906-1996), un dos grande especialistas na obra de Afonso X e protagonista do Día das Letras Galegas de 2015, reuniu e comentou nesta achega divulgativa as sete cantigas que teñen unha localización galega clara, xunto a outras catro sobre os grandes milagres da peregrinación a Santiago de Compostela e dúas sobre lendas relixiosas universais que tamén contan con versión galega. A escolma complétase con sete pezas profanas de escarnio e maldizer do rei con referencias a personaxes galegas.

Santa María fronte á peregrinación xacobea
En Afonso X e Galicia e unha escolma de cantigas, Filgueira Valverde achega ao público xeral a obra literaria do monarca e explica o seu contexto histórico, subliñando a difícil relación do rei con Galicia, salienta o académico Henrique Monteagudo. “Esta publicación que agora recuperamos é unha achega singular dun erudito que foi quizais o primeiro especialista de referencia internacional en Afonso X e as Cantigas de Santa María. A súa tese, dedicada á Cantiga 103 e que veu a lume en 1936, foi a primeira en España sobre este cancioneiro. Posteriormente, publicaría outros traballos sobre esta obra e o monarca. O libro que editou co gallo do Día das Letras Galegas de 1980 resulta de grande interese pola introdución e os comentarios que realiza sobre a problemática relación do monarca con Galicia e, nomeadamente, coa peregrinación xacobea, da que Afonso X foi pouco entusiasta. De feito, as Cantigas de Santa María téñense interpretado como unha obra de propaganda de peregrinacións rivais a Santiago, ao promover a romaxe a distintos santuarios marianos”.

Filgueira Valverde abre o volume poñendo precisamente o acento no paradoxo para a vida histórica de Galicia que rodea a figura de Afonso X. “Foi, sen dúbida, o meirande clásico da nosa lingua. O seu rol nas letras galegas do medievo pode ter comparanza co que ten o Dante nas da Toscana; non é doado atoparlle parella de obra persoal e de corte nas outras literaturas da Romania. E, nembargantes, o home que fixou e ergueu tan alto a fala literaria, foi un rei alleo cando non adverso á nosa Terra”, valora. “Esta interpretación da relación histórica de Afonso X con Galicia é polémica, pois en realidade buscou reforzar o poder monárquico enfrontándose coa aristocracia e coa Igrexa, que eran moi poderosas en Galicia”, puntualiza Henrique Monteagudo.

As cantigas escolmadas
O primeiro grupo de cantigas escolmadas compóñeno as sete que teñen unha localización galega ben manifesta: Armenteira, Caldas de Reis, Lugo, O Viso, O Monte, “terra de Santiago” e Santa María de Ribela. A continuación reprodúcense un par de cantigas que relatan dous milagres universais aos que Filgueira atribúe unha localización galega, « A monxa refugá suprida pela virxe », que el sitúa no convento de Santa Clara de Santiago de Compostela; e « O monxe e a paxariña celestial », a Cantiga 103 que estudou na súa tese de doutoramento e que narra a lenda que en Galicia protagonizou o abade Ero do mosteiro de Armenteira.

Alén das Cantigas de Santa María, que se reproducen acompañadas das transcricións musicais realizadas polo musicólogo catalán Higinio Anglés, o volume ofrece tamén outras sete cancións de escarnio e maldizer de Afonso X, a maioría relacionadas con trobadores galegos como Pai Gómez Chariño, Johan Airas ou Pero da Ponte.

 

 

[Fonte: http://www.academia.gal ]

O 21 de xullo cúmprense 122 anos do nacemento do premio Nobel de literatura Ernest Hemingway, quen deixou constancia nos seus escritos do amor que profesaba polo norte da península

Ernest Hemingway na fronte de Teruel durante a Guerra Civil española

Escrito por CARLOS PORTOLÉS / X.F.

Cando viña a España, soñaba que era toureiro. E pescador. E brigadista. E labrador. A inabarcable obra xornalístico-literaria do nobel Ernest Hemingway está salpicada de tristes e sentidas declaracións de amor ás paisaxes do Norte. Desde os lastres trementes da Pamplona en San Fermines ata as rías atuneiras de Vigo, hai nas letras do escribente ilinés un queixume sincero de emoción cara aos horizontes setentrionais da península. Ás rocas guerreiras dos seus cantís, os verdes clareados dos seus montes e o sentir fervoroso das súas tradicións e as súas xentes. Vía en Vigo unha cidade que «parece de cartón», e en cuxas augas repousa, impertinente, o esférico atún, «rei de todos os peixes, señor do Valhalla dos pescadores». Nalgún momento, e nalgún lugar, alguén a miles de quilómetros despregou un exemplar do Toronto Star e leu (probablemente con indiferenza) unha reportaxe sobre a pesca galega asinado por un novo cronista non demasiado notorio. Un tal Ernest. Un que contaba que un dólar ao día era o xornal que lle ofrecían os donos dos barcos por unirse a unha partida de pesca. Un que, seguramente, encarábase con o mar embravecida máis por hobbie (ou lirismo) que por oficio. O que fixo Hemingway con eses dólares galegos, xustamente gañados en duelo singular contra as bestas azuladas, só o sabe o vento.

En Santiago non vía beleza metafórica nin figurada. Con esta foi máis tallante. Nomeouna «cidade máis bonita de Europa». O da Coruña rozaba a mitoloxía. Para Hemingway, na cidade da torre de Hércules, «a choiva é tan natural que parece que non che mollas». O seu eloxio constante ás sinuosas curvas do galego foi recolleito, en toda a súa inusual extensión, por Carlos Casares no seu libro Hemingway en GaliciaComo tantos escritores de ollo vidroso, este xigante americano volveu a súa vista queixumosa cara aos pazos, as ondas e os barrios desta terra que era, tamén, un pouco súa.

Son moitos os lugares no mundo que recibiron o aloumiño hiperbólico do escritor. Pero só (ou sobre todo) a costa do Cantábrico abrigou o seu corazón de mocidade. Foi en Pamplona onde lanzou os seus olés ao toureiro e o seu verónica. No río Ulla onde voaron os anzois da súa cana. Nos barrios coruñeses, aínda sen pavimento, onde degustou a súa «primeira boa comida en todo o verán de 1927». Os suspiros do primeiro Hemingway pertencen ás botas de viño de Navarra, ás troitas e salmóns do Narcea, aos bordos irregulares de Fisterra e ás pedras da catedral de Compostela.

O home que tan cínico foi con terras e con xentes, non tivo forzas para selo co lugar que lle recibiu sempre con sorriso afiado e cantos elevados de xolda. A cambio dos seus risos e as súas bágoas, dos seus cafés abertos e os seus pesqueiros rompeolas, o yankee entregou sempre solícito a súa pluma á causa de que o mundo coñecese os segredos destas terras misteriosas. Daquilo que pinta a paisaxe ao norte das mesetas castelás.

 

[Imaxe: Robert Cappa – fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Fotografía da capa do libro  »A presenza de Castelao en Euskadi’, de Xosé Estévez. Fonte: Editorial Toxosoutos

Un artigo de Ana G. Liste

A presenza de Castelao en Euskadi. Un líder carismático para os vascos é « un tributo de amor á patria ». Así define o seu autor, Xosé Estévez, o libro que presenta agora da man da editorial Toxosoutos e no que recompila a información que foi acadando nas súas investigacións sobre a relación de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao co País Vasco.

Xosé Estévez conta que nos anos 40 e 50, durante o exilio, Castelao era « un admirador dos vascos » e « un moi fervente amigo » de políticos como Manuel de Irujo, José Antonio Aguirre, Francisco Basterrechea, José María Lasarte, Andoni de Astigarraga ou Pedro de Basaldúa.

« Dese contacto tan íntimo cos vascos fíxose un fervente admirador dos vascos e eles pagáronlle coa mesma moeda, convertíndoo nunha especie de líder carismático para eles, sobre todos para os vascos exiliados en América que vían nel unha especie de conciencia da Galiza eterna. Dicían del que era un galego quimicamente puro infusible ao soplete e outros epítetos que lle dedicou a prensa vasca do exilio ».

Toxosoutos

Xosé Estévez presenta estes días o seu libro en Galicia. A primeira xira será na Casa da Cultura de Rianxo este venres, día 25, ás 20.30 horas. Onde o escritor estará acompañado do autor do limiar, o profesor da Universidade da Coruña Uxío-Breogán Diéguez; do editor de Toxosoutos, Roberto Abuín; e do alcalde de Rianxo, Adolfo Muíños.

E da vila natal de Castelao á vila natal do autor deste volume que vén de editar Toxosoutos. O día 2 de xullo haberá unha segunda presentación esta vez en Quiroga, ás 20.00 horas na Casa da Cultura, coa presenza do autor xunto a Uxío-Breogán Diéguez e mais o concelleiro de Quiroga polo BNG Xosé Manuel Fernández.

« Eu son galego de nación e euscaldún de adopción », asegura Xosé Estévez, quen marchou para o País Vasco no ano 1973 e onde desenvolveu a súa carreira como profesor na Universidad de Deusto. O seu obxecto de investigación estivo centrado no Galeusca e a partir de aquí documentou o vínculo do de Rianxo con Euskadi que explora neste libro.

« No Galeusca Castelao tivo unha importante intervención. A súa primeira opción –como case todos os galeguistas– era Catalunya. Agás Losada Diéguez, que era euskerófilo, todos os demais eran catalanófilos. Pero despois da súa visita no ano 1932 a Euskadi e no 1933, cando pronunciou un mitin, e de levar un gromo da árbore de Guernica para Galiza foise facendo cada vez máis euskerófilo ».

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao no Paseo dos Escritores de Rianxo. Imaxe: CC-BY-SA

« Castelao é figura galega máis importante no País Vasco, sen dúbida », di Xosé Estévez. Ao longo do País Vasco hai lembranzas da figura de Castelao como a praza na súa honra de Donosti, a rúa que ten en Pasaia ou o monumento que lle dedicaron nun parque de Bilbao.

« Incluso aparece colateralmente a figura del nun monumento a Rosalía que hai ao lado do centro galego de Barakaldo », apunta Estévez, que lembra que a maioría das obras de Castelao están traducidas ao éuscaro.

 

 

[Fonte: http://www.praza.gal]

A Real Academia Galega e o Consello da Cultura Galega celebran a decisión de Patrimonio Nacional.

Unha das ilustracións das cantigas medievais

Unha das ilustracións das cantigas medievais

Real Academia Galega celebrou a decisión de Patrimonio Nacional de facilitar o acceso aos códices das « Cantigas de Santa María » que se atopan baixo a súa custodia na biblioteca do Escorial.

A Academia sinala que a decisión implica cumprir « unha débeda coa cultura galega, a cultura hispánica, a cultura europea e universal », e lembra que o pasado mes de marzo emitiu unha declaración pública reclamando o acceso a estes fondos.

A propia responsable de Patrimonio Nacional, LLanos Castellanos, trasladou ao presidente da RAG, Víctor Freixanes, que estes manuscritos estarán accesibles ao público a través das Redes nas próximas semanas.

Pola súa banda, o Consello da Cultura Galega agradeceu esta « boa noticia » que permite « pór ao alcance de todo o mundo patrimonio moi relevante para a historia » do territorio.

Por outra banda, « Obradoiro de instrumentos da Deputación de Ourense » súmase á a conmemoración do 800 aniversario de Afonso X cun vídeo no que interpreta a ‘cantiga número 77’, que o monarca dedicou a Galicia.

[Fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

“En moitos ámbitos da vida cotiá de Galiza resulta difícil acceder aos diferentes servizos empregando a lingua propia”, lamenta.

17,00 h.-    A conselleira de Política Social, Fabiola García, presentará a Lei de Impulso Demográfico ante o Pleno do Consello Económico e Social de Galicia, CES (rúa da Algalia de Abaixo, 24). foto xoán crespo
16/12/2019

Imaxe de arquivo dun pleno do Consello Económico e Social

O Consello Económico e Social (CES) publicou esta segunda feira unha declaración institucional na que avoga por un desenvolvemento normativo que garanta os dereitos dos e das galego falantes nas relacións comerciais económicas. Algo que, indica, non sucede actualmente.

“Entendemos que se debe dar maior contido legal e formal ao dereito xa recoñecido dos galegos e galegas a usaren a lingua propia de Galiza nas relacións que manteñen entre e coas empresas como clientes e clientas, consumidores e consumidoras, e usuarios e usuarias, e para garantir materialmente, na práctica, o exercicio pleno dese dereito recibindo na mesma lingua todo tipo de información tanto na sinalización como na atención oral e escrita”, indican.

O Consello parte de que “a posibilidade de desenvolvermos unha vida plena en galego é condición esencial para a normalización lingüística”. E lembrar que “os poderes públicos galegos teñen a obriga legal de garantir o dereito a usar o galego e, xa que logo, de combater a falsa naturalidade do tratamento do galego como lingua menor no seu propio territorio”.

Por iso, considera “deberán promulgar medidas legais para a igualdade real e efectiva da nosa lingua”, así como a implicarse activamente Administración Pública “e todo o sector público galego á eliminación de prexuízos mediante campañas de concienciación cidadá e educativas, mais sobre todo asegurando a presenza da nosa lingua e dando exemplo ao contratar con empresas que, á súa vez, garantan o exercicio do dereito elemental de empregar a lingua propia no propio país”.

“A lingua ao estar regulada por un marco xurídico que recoñece a un tempo obrigas e ampara dereitos de uso, debe avanzar nunha mesma dirección. As organizacións presentes no CES consideran que a promoción, impulso e potenciación do galego, debe ser permanente, continua e decidida en todos os seus ámbitos de actuación, especialmente no apartado institucional”.

“A normativa vixente como a Lei 1/2010, do 11 de febreiro, ou a Lei 2/2012, do 28 de marzo, galega de protección xeral das persoas consumidoras e usuarias, recolle o dereito á atención oral e escrita en galego, mais esta regulación non ten un desenvolvemento concreto, co que inda en moitos ámbitos da vida cotiá de Galiza resulta difícil acceder aos diferentes servizos empregando a lingua propia”.

“Isto leva a que o usuario, ou usuaria, deba cambiar a lingua que emprega, se non é comprendido. Esta circunstancia tamén dificulta a formalización das xestións en lingua galega pola falta de dispoñibilidade de modelos contractuais ou formularios na lingua propia.”

“Esta ausencia dun desenvolvemento que fixe o contido mínimo dos dereitos lingüísticos nas relacións comerciais provoca situacións de vulnerabilidade e indefensión no uso do galego nas relacións comerciais, que afecta ao empresariado mais tamén a consumidoras e a consumidores. Vese así relegada a opción lingüística malia ser o galego a lingua propia e maioritaria de Galiza e gozar dun status formal de cooficialidade ao tempo que contribúe á deslocalización de servizos esenciais como os atendidos a través de centros de chamadas”.

O Consello Económico e Social da Galiza conclúe a declaración indicando que “apoia e apoiará todas as iniciativas conducentes a potenciar, promover e impulsar o emprego do galego no funcionamento cotiá da institución, así como nos ámbitos económicos e sociais”.

 

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Como ando por estas paragens, hoje apetece-me conversar um pouco sobre o nome do Porto — não só sobre a sua origem, mas também sobre o artigo que temos de usar sempre que queremos falar da cidade que deu o nome ao país.

 

Escrito por Marco Neves

Pôr ou não pôr o artigo — eis a questão

Pois bem: vamos dar uma pequena volta por um recanto da gramática da nossa língua. É uma viagem um pouco mais comprida do que o esperado para, por fim (prometo!), chegarmos à origem do nome do Porto…

Repare: quando falamos do Porto, não podemos deixar de usar o artigo definido. Falamos do Porto, vamos ao Porto, dizemos que o Porto é uma grande cidade. Tal acontece com mais uns quantos nomes de terras portuguesas: a Guarda, as Caldas da Rainha, a Figueira da Foz, o Barreiro, e por aí fora (há ainda alguns nomes estrangeiros em que fazemos a mesma coisa, como a Haia).

A maioria das cidades, no entanto, não leva artigo atrás: falamos de Faro, vamos a Leiria, dizemos que Lisboa é uma grande cidade. Nada de artigos. (Diga-se que há uma construção particular em que temos de usar o artigo em todos os nomes de cidades — quando queremos especificar, por exemplo, uma Lisboa de entre muitas: a Lisboa da minha infância, o Faro que eu conheci.)

Há alguma regra clara para definir que cidades levam artigo e que cidades ficam despidas? Nem por isso. Há uma certa tendência para que os nomes com uma ligação clara a um nome comum tenham o artigo: é o caso do Porto, da Figueira da Foz, da Guarda e mais uns quantos. Mas há tantas excepções… Ponte de Lima tem uma ponte lá no nome e não leva artigo (e é apenas um de muitos exemplos).

Tenhamos pena de quem aprende português em adulto: tem de decorar quais os nomes de terras que levam artigo e quais não levam. É uma das muitas arbitrariedades da nossa gramática — uma das outras arbitrariedades é saber de que género são os nomes comuns — um inglês fica sempre espantado por perceber que, para nós, uma árvore é feminina e um arbusto é masculino. Por que carga de água?…

A dificuldade em aprender uma língua é mesmo esta: não há uma razão lógica para tal, mas um estrangeiro que queira aprender a nossa língua terá de decorar que Porto leva artigo e Lisboa não (e que «Porto» é um nome masculino e «Lisboa» é um nome feminino)… A gramática tem muito de arbitrário — e todas essas arbitrariedades são óbvias para quem fala a língua desde a infância e muito pouco óbvias para quem a quer aprender já adulto. Todas as línguas são assim — as arbitrariedades é que são diferentes de idioma para idioma…

Antes de avançarmos para a origem do nome, peço que repare num último pormenor sobre o tal artigo: quando escrevemos o nome da cidade isoladamente — numa lista ou numa placa da estrada — deixamos o artigo de fora. Assim, ao viajar de Lisboa para o Porto, as placas anunciam «Porto». Não nos aparece «O Porto». A nós, parece absurdo pensar que poderia ser doutra maneira. E, no entanto, se continuarmos mais para norte e passarmos a fronteira com a Galiza, encontramos os mesmíssimos artigos nas placas da estrada: «A Coruña», «O Grove», «A Toxa»… Isto, claro, nos nomes de terras que levam o artigo — que o galego também põe o artigo numas terras e tira noutras sem pedir autorização a ninguém.

Então e a origem do nome?

A origem dos nomes das terras está, quase sempre, envolta nalgum mistério, que é uma palavra bonita para se usar quando não sabemos alguma coisa. E, de facto, é muito difícil saber por que razão alguém decidiu chamar assim e não assado àquele local e por que razão um nome pega e outro nem por isso… Na terra fértil deste desconhecimento nascem, muitas vezes, as ervas daninhas das teorias estrambólicas.

Quanto ao Porto, tudo indica ter origem na designação latina Portus Cale. Esta designação deu o nome ao país — e por isso dizemos que o Porto deu o nome a Portugal — e ainda à cidade, que tem um nome que descende da primeira parte do nome latino. Ou seja, o Porto tem um nome que descende da palavra latina «Portus», que significava, entre outras coisas, «porto» (as palavras mudam, mas nem sempre…).

Que «Porto» vem de «portus» não será surpreendente. Já será um pouco mais interessante saber que a palavra latina terá vindo da palavra proto-indo-europeia «*pertus» (o asterisco indica que é uma palavra reconstruída através do processo comparativo entre várias línguas, como explicado, por exemplo, aqui). Este «*pertus» — uma palavra que terá sido usada há uns bons 5000 anos — significaria «passagem» e deu origem ao «portus» latino, ao «fjord» norueguês e ao «firth» do inglês (por exemplo, em «Firth of Forth»). Há mais palavras com esta origem pelas línguas indo-europeias, como, por exemplo, o «pol» persa, que quer dizer «ponte».

Ou seja: quando um iraniano fala duma ponte, usa uma palavra com a mesma origem remota do nome do Porto. As palavras do nosso mundo enredam-se de maneira muito peculiar…

O Porto noutras línguas

Andamos de viagem — começámos no artigo que pomos antes do nome, olhámos para a origem do nome e agora avançamos para as viagens que esse nome fez noutras línguas.

Comecemos pelo espanhol, onde o artigo se colou ao nome e ficou «Oporto» — um processo comparável ao que fazemos com inúmeras palavras árabes, a começar pelo nosso Algarve, que também junta o artigo à palavra original.

Já em inglês, vemos por vezes o mesmo «Oporto», mas também a versão mais próxima da portuguesa: «Porto». Uma e outra, claro está, pronunciadas à inglesa.

Estes nomes estrangeiros das cidades designam-se por «exónimos». «Londres» é o exónimo português de «London», tal como «Lisbon» e «Oporto» são exónimos ingleses das nossas duas maiores cidades. Mais uma vez, entramos no campo da arbitrariedade: há cidades com nomes em várias línguas, outras em que tal não acontece. Há, no entanto, uma tendência: dificilmente uma cidade pequena e pouco conhecida terá nomes diferentes noutras línguas. É quase uma marca de honra que outras línguas dêem nomes diferentes a uma determinada cidade — quer dizer que, em determinada época da História, o nome foi tão usado que os falantes o adaptaram à sua língua…

Olhemos de novo para o nome da cidade em inglês: será «Porto» ou «Oporto». Já o vinho, que em português leva o nome da cidade, em inglês tem um nome ligeiramente diferente: «port wine». A origem do nome é, claramente, o nome da cidade. No entanto, é uma bebida tão importante para a cultura britânica que ganhou um nome comum, em minúsculas.

E, pronto, foi uma pequena viagem a bordo do nome do Porto — que sirva de pequena homenagem a esta cidade que gosto tanto de visitar.

 

[Fonte: http://www.certaspalavras.pt]

Mapa antigo de Galicia con topónimos

A maior parte da xente ten pousado os seus pés algunha vez nun soarego pero se lle preguntamos que é non saberían que é a peza de pedra ou doutro material colocada na parte inferior do oco dunha porta e que hai colocadas en moitas das igrexas románicas”.

É a reflexión que fai o Sorriso de Daniel que acaba de publicar unha interesante iniciativa na súa web. Valeria Seaxe Suárez, unha alumna de terceiro curso de primaria do Colexio de Barouta en Ames, pónlle voz e rostro a un vídeo dende desta asociación que reivindica a lingua como patrimonio. O vídeo, realizado para celebrar o día das letras galegas, fai esta reivindicación enunciando palabras que os amantes do patrimonio usan habitualmente por tratarse de termos que designan elementos do patrimonio e que non queren que se perdan.

O Sorriso de Daniel reivindica habitualmente o uso do galego por se tratar da única lingua que existía en Galicia no momento no que se estaban erguendo as máis de 800 igrexas románicas que Galicia ten, por ser a lingua que falaban quen as construíron e promoveron e por ser a lingua maioritaria de quen as coidaron para que chegasen aos nosos días.

As palabras que Valeria enuncia no vídeo defíneas O Sorriso de Daniel no seu blog: http://osorrisodedaniel.blogspot.com/2021/05/o-galego-tamen-e-patrimonio.html

 

[Fonte: http://www.historiadegalicia.gal]

Carolina Silva Arandia naceu en Arxentina e cando tiña catro anos a súa familia decidiu trasladarse a Vilagarcía. Seu avó, con 14 anos, emigrara de Ames a Bos Aires e tocaba o retorno. Aos 18 tomaron o camiño de volta, realizou estudos en Psicoloxía e na actualidade dá aulas no Colexio Santiago Apóstolo da capital arxentina. Desde 2018 facilita a posibilidade de aprender galego nese país de maneira virtual e xestiona en Facebook un grupo internacional de galegofalantes en galego.  

A psicóloga Carolina Silva Arandia, en Bos Aires, diante do río da Plata:

Por Antón Escuredo

-Como se introduciu no activismo galego desde Bos Aires?

Meu avó naceu en Bertamiráns e sempre mantivo a lingua e cultura galegas. Despois de moito traballo, conseguiu mercar un piso en Vilagarcía e en 2002 meus país decidiron marchar para vivir alí. Realicei todos os meus estudos nesa cidade. Sempre tiven moito amor pola nosa literatura e lingua, en gran parte grazas ás grandes mestras e mestres de galego que tiven.

Cando cheguei a Bos Aires non coñecía a ninguén. Coincidiume que ese mesmo mes Galiza era a protagonista do encontro que a cidade dedica ás colectividades exteriores nun lugar tan emblemático como a avenida de Maio. Sentínme como na casa e alí coñecín o director do Instituto galego arxentino Santiago Apóstolo, un centro que non coñecía e do que, coido, debería saberse máis. Despois achegueime ás entidades galegas. Mantéñense moitas, algunhas pequenas de concellos e outras mesmo dalgunhas parroquias.

-Comezou a dar aulas nese instituto. Como é?

É unha experiencia que impresiona… ver 500 rapazas e rapaces estudando galego en Bos Aires. Moitos nin son descendentes de galegos, hai unha importante participación da comunidade asiática. Nesa institución transmiten o amor pola cultura galega e polas culturas en xeral. É unha cuestión de darlle valor ás culturas minorizadas.

Cando entrei alí sorprendeume ver a presenza do galego en rapaces de seis e sete anos, cando nin son conscientes de onte está Galiza. Comezan coa aprendizaxe lingüística aos cinco anos en infantil e tamén con nocións temáticas de festas como o Entroido. En xeral, todos os rapaces saen falando bastante ben en galego ao rematar primaria e secundaria. Moi diferente á experiencia que vivín eu en Vilagarcía, onde rematamos o bacharelato falando galego só catro.

-Internet abriu novas xanelas para a difusión do galego na Arxentina?

Á marxe do colexio, comecei en 2018 a dar aulas particulares de lingua porque, a través dos moitos grupos de Facebook de galegos que había en Bos Aires, moita xente pedía que lles deran clases. Podo dicir que valora moito máis a cultura galega desde aquí que o que facía alá. Cando cheguei a Arxentina decateime da importancia que ten Galiza no mundo. É curioso, antes, moitas veces, non tiñamos tempo para asistir a actividades presenciais e agora coa pandemia hai moita máis actividade nos faladoiros virtuais que xurdiron.

As temáticas van desde a historia até a música nas que participan moitas persoas que non teñen ningunha relación familiar coa Galiza. Existe moito interese e tamén descoñecemento. Aínda hai quen pensa que o galego é un dialecto. Hai unha reconstrución da identidade que fan os arxentinos a través da lingua que escoitaron falar baixiño de pequenos na casa.

-Cre que desde a Administración galega debería facerse algo máis?  

Houbo unha gran transformación hai uns tres anos. En 2018 a lingua galega estaba case desaparecida en cursos e estudos, máis alá do propio instituto. Agora crean Aula Aberta, unha experiencia que debería terse iniciado moitos anos atrás. Tivo que chegar a pandemia para que se decidiran a dar cursos en liña abertos e gratuítos para todo o mundo! Certo é que nunha gran parte das asociacións galegas na Arxentina sempre se subestimou a aprendizaxe da lingua e dándolle máis valor á festa. Sorprendeume pola cantidade de xente adulta que preguntaba onde podía estudar galego.

 

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Julio Cortázar na ponche da Ramallosa

Escrito por CARLOS G. REIGOSA

Ou gran escritor Julio Cortázar foi -e segue a ser- un membro moi destacado do boom literario latinoamericano. Non hai que cavilar moito para situalo nun entorno preferente no que destacaban Lezama Lima, Octavio Paz, Neruda, Carlos Fuentes e, por suposto, Jorge Luis Borges, ó que titulaba como «o noso mestre». Pero, dito isto sen asomo de dúbida, hai que engadir que a singularidade de Cortázar impoñía algunhas diferenzas que o distinguían dos demais e mesmo tamén do propio Borges.

Dito noutras palabras, Cortázar viu no símbolo clásico do Minotauro ó poeta, ó home libre e diferente, ó heterodoxo que escandalizaba ós demais, ó que buscaba o outro lado das cousas, ó creador que inventaba sen copiar, sen imitar, sen aterse a regras alleas. Se cadra porque -como lle dicían- era «demasiado fantástico» e descubrira que aquilo ó que lle chamaban fantástico «non estaba fóra do real». Polo contrario, dicía que era pura e profunda expresión do real. E neste vieiro foron medrando as súas obras máis singulares, as que o foron convertindo en «singularísimo».

Fóra da literatura, mantiña tamén unhas admiracións firmes por Gaudí e polo galego Luís Seoane, que aínda hoxe ten unha rúa dedicada en Bariloche. Débese dicir aquí que Cortázar tivo unha relación de gran proximidade e fondo agarimo por Galicia e polos galegos, que lle corresponderon cunha admiración incondicional. Foi así como este escritor sen igual e de amizades moi divididas (non amaba a todos os autores do boom) acabou escribindo unha obra sen igual, que segue en pé coma un faro mariño destinado a orientar e reencamiñar a lectores extraviados ou confundidos na diversidade do boom latinoamericano. Porque Cortázar sabía que non todo era xenial e indiscutible.

Tiven a sorte de coñecer a moitos deles, desde García Márquez a Onetti, pasando por Rulfo, Borges, Roa Bastos, Vargas Llosa ou Bryce Echenique. Pódense dexergar grandes diferenzas literarias nas súas obras, pero coido que un dos máis singulares foi o Cortázar de Rayuela, dono dun estilo en permanente superación, que non ten igual, aínda que poida ter superiores desde outras avaliacións. Percorreu Galicia en 1956 coa súa dona Aurora Bernárdez, filla de galegos, e morreu en París en 1984, ós 69 anos.

 

 

[Fonte: http://www.lavozdegalicia.es]

Escrito por Farruco Graña

Cada certo tempo, aínda que non de xeito casual, agroma nos medios de comunicación a relación entre Asturias e Ribadeo (e por extensión toda Galiza), máis ou menos camuflada de polémica lingüística, de denuncia dun suposto afán expansionista do nacionalismo galego, ou simplemente de egoísmo económico dunha vila, Ribadeo, cunha longuísima tradición histórica de protagonismo económico, social e cultural na bisbarra mariñá e eonaviega, con extensión cara ao resto da provincia de Lugo e do Principado de Asturias. Obviamente, non nos referimos a un protagonismo exclusivo, aínda que si considerábel, que se viu reforzado tras a construción da Ponte dos Santos, e posteriormente coa da Autovía A-8. Dará para tanto o conto?!

Mapa de T.Lopez, F.de la Concha, F.Reiter. 1777. Univ. de Berlin

Móvenos a retomar o tema a solicitude do Principado de Asturias ao Instituto Geográfico Nacional de oficializar o nome «Ría del Eo» para denominar ao estuario no que verten as súas augas os ríos Eo, Suarón e Grande, ademais de regatos como o de Berbesa (na enseada da Liñeira) e o de Seares (en Vilavedelle). Para contextualizarmos mellor o tema viría moi ben consultar o estudo de Xerardo Pereiro Pérez«Entre Galicia e Asturias. Antropoloxía da identidade e da alteridade», no que analiza como cobrou forza ao longo dos anos 80-90 a tese do «intento de colonización del occidente asturiano» por parte da TVG e do nacionalismo galego no seu afán expansionista.

Mapa de John Stockdale. 1812, ICG Catalunya

Pois ben: xa fora polas emisións da TVG captadas na comarca do Eo-Navia (ou mesmo máis aló segundo o permitía a orografía), pola presenza do xornal La Voz de Galicia (con redacción ata en Luarca) por toda a zona occidental asturiana (ben pouco atendida nos 90, en comparación co tratamento informativo de LVG), ou pola puxanza comercial que retomaba Ribadeo tras a apertura da Ponte dos Santos ou a ampliación do Porto de Mirasol, ben for, en fin, pola singular circunstancia de que, non tendo status legal o asturiano, pero si o galego, aínda que non en territorio asturiano, do despectivo «¡De Luarca p’allá, todos gallegos!» pasouse ao «¡Prietas las filas, que nos invade el nacionalista opresor!».

Mapa de F. L. Güssefeld, F. de la Concha, F. Reiter. 1798 Univ. de Berlín

Do desleixo con que era tratada a comarca eonaviega (e por extensión toda a comarca occidental asturiana) dá boa mostra a anécdota de como convenceron a Josep Borrell da necesidade de reformar a N-632 (tramo Avilés-Luarca): metérono no coche a facer o percorrido en sentido Luarca. Unha vez superada a primeira curva na que só había un carril para os dous sentidos da marcha, e despois de ver como se lle viñan «enriba» un camión detrás doutro, curva tras curva, decidiu regresar e dar por rematado o conto. Ollo: estamos a falar da reforma da N-632 (segunda metade dos 90), non da Autovía A-8, que viría máis tarde (ao longo da primeira década do novo milenio).

Certo Xornal from Ribeira, Galicia, CC BY 2.0 Wikimedia Commons

Eses progresivos cambios foron achegando a comarca occidental asturiana en xeral, e a eonaviega en particular, ao resto de Asturias. Pola banda oriental non se viviu exactamente o mesmo proceso, pois por aí sempre lle correu présa ao centro (de Asturias) abrir camiño, para ter saída cara a Europa. Pero as estradas son bidireccionais. E ao mesmo tempo que se chegaba antes ao centro, tamén se chegaba, moito antes, a Ribadeo. E a vella tradición de atravesar en lancha a ría de Ribadeo desde as poboacións veciñas, ou de ir dar a volta pola Veiga (Vegadeo en castelán; a ver cando a TVG normaliza o uso do topónimo A Veiga!), mudou pola confortábel circulación a través da N-634 (desde Luarca ata A Veiga, incluída a Ponte dos Santos ata Ribadeo (segunda metade dos anos 80).

Mapa de Carl Radefeld 1847. Univ. de Berlín

Engadamos a isto a diferenza de nivel de vida dun lado e outro da ría: todo eran vantaxes competitivas para Ribadeo. Apostar por Ribadeo para poñerse a vivir fíxoo tanto xente oriúnda da comarca eonaviega, como outras persoas do resto de Asturias, e poboación inmigrante, que se poñían a traballar na zona. O estudo «El efecto frontera. Implicaciones para el empresariado del occidente de Asturias», da Cámara de Comercio de Uviéu, limitouse a constatar boa parte destes condicionantes socioeconómicos.

Chegouse a falar da confabulación de Xosé Manuel Beiras con Santiago Rey Fernández-Latorre para facerse co control da prensa asturiana no seu afán expansionista

Se falamos dun estudo que analizara esta situación é porque, obviamente, cada vez, había maior preocupación polo tema. Pero xa era un chisquiño tarde; logo a algúns pareceulles que había que reaccionar aínda que fora pola brava. De ver como a rapazada che falaba do cuíño do Shin Chan, ou dos seus avós, que non se perdían nin un só venres o Luar, pasaches a detectar que si sabían das series da galega, pero decatábaste porque se despistaban e acababan comentando algo delas, aínda que de xeito máis distante. Ao longo dos últimos vinte anos foise vivindo así o proceso. A reacción contra as emisións da TVG na zona por parte das autoridades asturianas foi enérxica. Nin que se obrigara á xente a sintonizala! LVG correu a mesma sorte. É de chiste: chegouse a falar da confabulación de Xosé Manuel Beiras (naquelas o voceiro nacional do BNG) co mesmísimo Santiago Rey Fernández-Latorre para facerse co control da prensa asturiana no seu afán expansionista. Pouco importaba que La Nueva España se lera con total normalidade na Mariña luguesa. Chama a atención que, en Galiza, como desde Asturias só atacaban ao BNG, se puxeran de perfil, e asubiaran cara arriba, como se non fora con eles (incluído o medio citado).

Se por algo se caracterizou o alcalde de Ribadeo foi por mimar as relacións entre ámbalas dúas beiras

É bo lembrar todo isto porque, de novo, como cada certo tempo, vólvese ás andadas. Despois de quedar fixado como topónimo oficial «Ría de Ribadeo» por parte do Instituto Geográfico Nacional no ano 2008, máis unha vez, proponse que sexa oficial o nome «Ría del Eo» despregando unha considerábel carga negativa sobre a mesma vítima expiatoria: o nacionalismo galego, nesta ocasión personificado na figura de Fernando Suárez Barcia, alcalde de Ribadeo. Boa parte dos razoamentos artellados para defender e xustificar a oficialización da denominación «Ría del Eo» baséanse en desacreditar a, din algúns, actitude radical e extrema, propia dun nacionalista trasnoitado, como o alcalde de Ribadeo. Ademais de dar por sentada a denominación «Ría del Eo» como a de maior tradición, e recoñecer que non se sabe moi ben por que, se oficializou o topónimo «Ría de Ribadeo» desde o 2008 (?), e que agora o único que se pretende é restituír, «por xustiza», «Ría del Eo», boa parte das argumentacións redúcense a unha falacia ad hominem descomunal. A ámbalas dúas beiras da ría coñecémonos ben todos e todas. E haberá quen non estea de acordo coas ideas de Fernando Suárez Barcia, e quen non o estea coas doutros líderes locais doutras formacións. Pero se por algo se caracterizou o alcalde de Ribadeo foi por mimar as relacións entre ámbalas dúas beiras. Porque é algo de vello.

Mapa de Francisco Coello e Pascual Madoz, 1870. ICG de Catalunya

Ano tras ano, desde que me establecín na comarca mariñá e desenvolvo a miña vida profesional na comarca eonaviega, ben fun aprendendo os intensos lazos que unen familiar, social, económica e culturalmente, as dúas comarcas. Fago votos para que todos e todas sigamos a poñer o mesmo empeño en desenvolver ditos lazos e non nos deixar enlear por cantos de serea que hoxe poden abrazar a Ulises, pero onte tamén ían dirixidos cara a ti, ou maña serano cara a outros. Porque haberá nova edición, non o dubiden. Da nosa sosegada, pero firme reacción, dependerá o asunto.

 

[Fonte: luzes.gal]

Pasmens, serà lo president de la cambra que decidirà quora es necessari de passar a l’espanhòl

Desenant, los deputats del Parlament d’Astúrias poiràn pas parlar sonque en asturian. Lo burèu de la cambra regionala a decidit que deuràn tornar dire lors parladisses en castelhan s’un dels deputats ispanofòns se planh d’aver pas comprés.

Pasmens, serà lo president de la cambra que decidirà quora es necessari de passar al castelhan. Curiosament, los qu’an votat en favor d’aquesta règla son los membres del burèu del Partit Socialista e d’Esquèrra Unida del temps que los drechistas s’abstenián —es lo cas de Ciudadans— o votavan contra, los del Partit Popular.

Una lenga protegida mas non oficiala

L’asturian fa partida d’una lenga romanica dicha asturleonés qu’en mai d’Astúrias se parla dins las províncias de Leon e Zamora, dins qualque val de la zòna de Cantàbria e en qualque endrech d’Extremadura. E mai, dins l’encontrada de Miranda, dins lo nòrd-èst de Portugal, es lenga oficiala amb lo nom de mirandés e una grafia subsidiària de la portuguesa.

Per quant al galèc-asturian, apelat localament eonaviego, es parlat dins la zòna occidentala d’Astúrias al lindal amb Galícia. L’Acadèmia de la Lenga Asturiana lo considèra coma una lenga pròpria e diferenciada del galèc, mas l’Acadèmia Galèga lo vei ela coma una varianta del galèc.

L’asturian ten una cèrta proteccion en Astúrias dempuèi 1998 gràcias a la Lei d’Usatge e de Promocion de l’Asturian. Mas las associacions que defendon la lenga denóncian que l’administracion contraven sovent a aquela lei. En mai d’aquò, planhon que los dreches lingüistics que prepausa la lei sián fòrça limitats.

Pr’aquò, l’asturian e l’aragonés son pas reconeguts coma lengas oficialas. Si qu’o son lo basco, lo catalan e lo galèc dins lors airals lingüistics e l’occitan en Aran e al Principat de Catalonha.

 

 

[Imatxe: Europa Press – poblejat dins http://www.jornalet.com]

Valentín García di que monolingües en galego só se atopan en zonas « moi rurais ».

O Secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García (Foto: Xoán Crespo / Europa Press)

O secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García

O secretario xeral de Política Lingüística do Goberno galego, Valentín García, sostivo esta quinta feira, 29 de abril, en sede parlamentar, que o número de galegofalantes non se reduciu nos últimos anos senón que mudou. « Galiza en 40 anos non é o mesmo país, e se cambiou Galiza como non ían mudar os galegofalantes? », preguntouse, afirmando que a poboación optou por trasladarse do rural ás contornas urbanas onde o castelán ten maior predominancia.

Nese sentido, considerou que mudar eses comportamentos non é doado para os Gobernos, « ninguén fala a lingua que se marca nun decreto », engadiu. « Falantes monolingües en galego agora mesmo hai que buscalos en ámbitos moi rurais cuns hábitos de vida moi específicos », aseverou, negando que mesmo o éuscaro teña falantes monolingües.

« Non existen », dixo, sostendo que « na sociedade en que vivimos non podemos pedir á xente que sexa monolingüe en galego ». 

Pese aos negativos datos para o galego revelados esta semana pola Real Academia Galega, que constata nun estudo do seu Seminario de Sociolingüística que 35% do alumnado galego castelanfalante finaliza a ESO con escasa competencia en galego e que case 70% do estudantado fala única ou preferentemente o castelán, o secretario xeral de Política Lingüística do Goberno galego asegurou que “os resultados avalan a política lingüística da Xunta » e que se debe « seguir nesa liña”.

Na súa comparecencia no Parlamento, García  expuxo as liñas de traballo do seu departamento, que aumenta o seu orzamento en 53% respecto ao ano pasado. Ao que respondeu a deputada do BNG Mercedes Queixas, recordando que tal incremento orzamentario só alcanza 59% do orzamento que en 2009 -co Goberno galego do PSdeG e BNG- tiña Política Lingüística.

García referiuse ao Instituto Galego de Estatística para soster que os datos indican que « hoxe falan galego máis persoas na Galiza que hai cinco anos ». Respondeulle a deputada socialista Noa Díaz, indicando « se comparamos os datos [da RAG] cos do ano 1995, o número de persoas que aprenderon a falar inicialmente en galego descendeu case vinte puntos porcentuais mentres a porcentaxe de bilingües iniciais aumentaba”.

Durante a exposición, García referiuse ás distintas liñas en marcha en colaboración coas universidades galegas para estudar e analizar as interaccións nas redes sociais coa lingua galega e citou o aumento orzamentario previsto para os programas de promoción do galego así como para actividades de formación, cun aumento de 77%.

[Imaxe: Xoán Crespo / Europa Press – fonte: http://www.nosdiario.gal]

Les diferències entre una llengua i una altra, o entre dialectes, sovint responen més a criteris polítics que no pas a criteris lingüístics.

Escrit per Víctor Bargiela

Aprenent de Lingüista a la Universitat de Barcelona. Membre del Grup de Lingüistes per la Diversitat

Una varietat estàndard és una varietat artificial que s’elabora per als usos formals d’una llengua. A través de la planificació lingüística, aquesta varietat s’estén al conjunt de la població mitjançant el sistema educatiu o els mitjans de comunicació. Aquesta varietat estàndard pot tenir orígens diversos, tot i que sempre acostuma a estar relacionada amb jerarquies de poder econòmic i social. Per exemple, la varietat estàndard de l’anglès britànic, la Received Pronunciation, pren com a base l’anglès parlat per les famílies benestants del sud d’Anglaterra educades en internats privats. El castellà, en canvi, fins fa poc prenia com a estàndard la parla de les classes cultes d’una regió concreta: el nord de Castella. Altres varietats estàndard permeten cert grau de flexibilitat, com és el cas del català o de l’euskara batua (basc unificat), una barreja dels dialectes bascos amb una forta influència del guipuscoà, que és el dialecte central.

Aquest tipus de processos d’estandardització reafirmen el poder de les classes benestants, ja que s’acostuma a discriminar els parlants de les varietats més allunyades de la varietat parlada als mitjans de comunicació. Així, dialectes com l’andalús són considerats socialment com a menys prestigiosos. Totes aquestes connotacions són estrictament socials i sorgeixen d’unes relacions de poder determinades, ja que la llengua per si sola no reflecteix cap condició social.

La difusió d’un estàndard lingüístic unificat en el marc d’un estat-nació comporta el trencament del continu dialectal en les fronteres polítiques. En els territoris de llengües romàniques, amb excepció de fronteres naturals (muntanyes, rius, llacs…), cada poble és capaç d’entendre la llengua del poble veí. Quan aquests continus es trenquen perquè els veïns tendeixen a parlar com als mitjans de comunicació, perdem la comprensió amb els territoris més propers.

Per tota la franja occidental de la península Ibèrica s’estenen un conjunt de dialectes descendents del galaicoportuguès medieval. Segons l’escriptor portuguès José Saramago, les diferències més notables no es trobarien a banda i banda del Minho –que separa Galícia i Portugal–, sinó a banda i banda del Duero, a l’alçada de la ciutat de Porto. La diferència entre gallec i portuguès actualment la marca una frontera política: a Verín (Ourense) hi parlen gallec, mentre que a Chaves (Portugal) hi parlen portuguès, tot i que són dues viles que estan a 25 km l’una de l’altra i tenen un parlar molt semblant que comparteix gran part del lèxic, gramàtica i fins i tot fonètica, sobretot entre la gent gran.

El 1983 la Xunta de Galícia va publicar el Decreto de Normativización da Lingua Galega, que oferia un estàndard escrit oficial per a la llengua gallega. Aquest decret, conegut com a Decreto Filgueira, no va quedar lliure de polèmica; és un decret fruit d’anys de tensions i lluites entre dos corrents: els isolacionistes o autonomistes i els reintegracionistes o lusistes. Aquestes dues vessants només qüestionen la manera com s’ha d’arribar a la varietat estàndard.

Els isolacionistes es concentraven al voltant de l’Instituto da Lingua Galega, un institut de recerca creat per la Universitat de Santiago de Compostela el 1971 i dirigit per Constantino García, un dialectòleg asturià. Prenien l’ortografia castellana per a descriure les parles de la Galícia autonòmica, com si es tractés d’una llengua àgrafa, és a dir, una llengua sense tradició escrita.

D’altra banda, els reintegracionistes se situaven al voltant de la figura de Carvalho Calero, el primer catedràtic de llengua gallega. Basaven la seva normativa ortogràfica en la història de l’idioma prèvia als Séculos escuros―l’equivalent gallec al terme català «Decadència», que vol descriure el període de castellanització d’entre els segles XIV i XVIII. Volien una normativa convergent amb la portuguesa que permetés la intel·ligibilitat escrita completa amb el conjunt de la lusofonia, amb més de 270 milions de parlants, tot respectant les particularitats de la llengua oral de Galícia.

Carvalho Calero

Si a Santander escriuen igual que a Cadis i a Milà igual que a Nàpols, ¿Per què no poden escriure de la mateixa manera a Ferrol i a Faro? Això és el que defensen els reintegracionistes, ja que creuen que és l’única manera de salvar la llengua pròpia de Galícia. Una escriptura comuna afavoriria la intercomprensió amb la lusofonia, reforçaria els llaços socials i econòmics amb Portugal i dotaria el gallec de prestigi social i de molta més presència –només cal pensar en tots aquells articles que estan etiquetats en portuguès i castellà però no en català o basc.

El gallec es troba submergit en procés de substitució lingüística. Tot i que el 86% de la població gallega afirma poder parlar el gallec, la transmissió de la llengua de pares a fills és equiparable al retrocés lingüístic accelerat de la Catalunya Nord: cada vegada són menys els pares gallegoparlants que decideixen parlar en gallec als fills, molt lluny de les dades enregistrades a Andorra, al Principat o a les Illes Balears. A Galícia hi ha una situació clara de diglòssia: el gallec s’empra per als usos íntims i informals, mentre que el castellà ocupa els usos formals com la feina o la universitat.

La Real Academia Galega és la institució encarregada de la normativització de la llengua gallega i es pressuposava imparcial davant del conflicte lingüístic, ja que en formaven part tant reintegracionistes com isolacionistes. El 1971 va publicar unes normes basades en la història de l’idioma, confluents cap al portuguès. El 1980 es van acordar unes normes ortogràfiques de consens entre reintegracionistes i isolacionistes, que permetia solucions dobles per tal de satisfer tothom. El 1981 es van celebrar eleccions al Parlament de Galícia i va començar a governar Alianza Popular amb Filgueira Valverde com a conseller de cultura de la Xunta de Galicia. Amb la jubilació de Carvalho Calero, el 1982 es van imposar les propostes ortogràfiques de l’Instituto da Lingua Galega, tot desatenent l’opinió d’un sector majoritari afí a Carvalho Calero. Segons Filgueira Valverde, aquestes normes comunes a l’ortografia espanyola havien d’afavorir l’aprenentatge del castellà als nens gallegoparlants.

Tot plegat, és fàcil de veure que les diferències entre una llengua i una altra, o entre dialectes, sovint responen més a criteris polítics que no pas a criteris lingüístics. Des de la lingüística podem determinar que dues llengües estan emparentades i fins i tot podem calcular la intel·ligibilitat mútua –que és del 96% entre el gallec i el portuguès–, però són les motivacions polítiques les que afirmen rotundament que el gallec i el portuguès són dues llengües diferents o, fins i tot, que el català i el valencià no tenen res a veure. Com deia en Saim Inayatullah a l’article de l’abril de l’any passat: «la política mana per sobre dels criteris lingüístics a l’hora de delimitar les llengües».

Grup de Lingüistes per la Diversitat

 

[Font: http://www.nuvol.com]