Archives des articles tagués Galiza

Pasmens, serà lo president de la cambra que decidirà quora es necessari de passar a l’espanhòl

Desenant, los deputats del Parlament d’Astúrias poiràn pas parlar sonque en asturian. Lo burèu de la cambra regionala a decidit que deuràn tornar dire lors parladisses en castelhan s’un dels deputats ispanofòns se planh d’aver pas comprés.

Pasmens, serà lo president de la cambra que decidirà quora es necessari de passar al castelhan. Curiosament, los qu’an votat en favor d’aquesta règla son los membres del burèu del Partit Socialista e d’Esquèrra Unida del temps que los drechistas s’abstenián —es lo cas de Ciudadans— o votavan contra, los del Partit Popular.

Una lenga protegida mas non oficiala

L’asturian fa partida d’una lenga romanica dicha asturleonés qu’en mai d’Astúrias se parla dins las províncias de Leon e Zamora, dins qualque val de la zòna de Cantàbria e en qualque endrech d’Extremadura. E mai, dins l’encontrada de Miranda, dins lo nòrd-èst de Portugal, es lenga oficiala amb lo nom de mirandés e una grafia subsidiària de la portuguesa.

Per quant al galèc-asturian, apelat localament eonaviego, es parlat dins la zòna occidentala d’Astúrias al lindal amb Galícia. L’Acadèmia de la Lenga Asturiana lo considèra coma una lenga pròpria e diferenciada del galèc, mas l’Acadèmia Galèga lo vei ela coma una varianta del galèc.

L’asturian ten una cèrta proteccion en Astúrias dempuèi 1998 gràcias a la Lei d’Usatge e de Promocion de l’Asturian. Mas las associacions que defendon la lenga denóncian que l’administracion contraven sovent a aquela lei. En mai d’aquò, planhon que los dreches lingüistics que prepausa la lei sián fòrça limitats.

Pr’aquò, l’asturian e l’aragonés son pas reconeguts coma lengas oficialas. Si qu’o son lo basco, lo catalan e lo galèc dins lors airals lingüistics e l’occitan en Aran e al Principat de Catalonha.

 

 

[Imatxe: Europa Press – poblejat dins http://www.jornalet.com]

Valentín García di que monolingües en galego só se atopan en zonas « moi rurais ».
O Secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García (Foto: Xoán Crespo / Europa Press)

O secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García

O secretario xeral de Política Lingüística do Goberno galego, Valentín García, sostivo esta quinta feira, 29 de abril, en sede parlamentar, que o número de galegofalantes non se reduciu nos últimos anos senón que mudou. « Galiza en 40 anos non é o mesmo país, e se cambiou Galiza como non ían mudar os galegofalantes? », preguntouse, afirmando que a poboación optou por trasladarse do rural ás contornas urbanas onde o castelán ten maior predominancia.

Nese sentido, considerou que mudar eses comportamentos non é doado para os Gobernos, « ninguén fala a lingua que se marca nun decreto », engadiu. « Falantes monolingües en galego agora mesmo hai que buscalos en ámbitos moi rurais cuns hábitos de vida moi específicos », aseverou, negando que mesmo o éuscaro teña falantes monolingües.

« Non existen », dixo, sostendo que « na sociedade en que vivimos non podemos pedir á xente que sexa monolingüe en galego ». 

Pese aos negativos datos para o galego revelados esta semana pola Real Academia Galega, que constata nun estudo do seu Seminario de Sociolingüística que 35% do alumnado galego castelanfalante finaliza a ESO con escasa competencia en galego e que case 70% do estudantado fala única ou preferentemente o castelán, o secretario xeral de Política Lingüística do Goberno galego asegurou que “os resultados avalan a política lingüística da Xunta » e que se debe « seguir nesa liña”.

Na súa comparecencia no Parlamento, García  expuxo as liñas de traballo do seu departamento, que aumenta o seu orzamento en 53% respecto ao ano pasado. Ao que respondeu a deputada do BNG Mercedes Queixas, recordando que tal incremento orzamentario só alcanza 59% do orzamento que en 2009 -co Goberno galego do PSdeG e BNG- tiña Política Lingüística.

García referiuse ao Instituto Galego de Estatística para soster que os datos indican que « hoxe falan galego máis persoas na Galiza que hai cinco anos ». Respondeulle a deputada socialista Noa Díaz, indicando « se comparamos os datos [da RAG] cos do ano 1995, o número de persoas que aprenderon a falar inicialmente en galego descendeu case vinte puntos porcentuais mentres a porcentaxe de bilingües iniciais aumentaba”.

Durante a exposición, García referiuse ás distintas liñas en marcha en colaboración coas universidades galegas para estudar e analizar as interaccións nas redes sociais coa lingua galega e citou o aumento orzamentario previsto para os programas de promoción do galego así como para actividades de formación, cun aumento de 77%.

[Imaxe: Xoán Crespo / Europa Press – fonte: http://www.nosdiario.gal]

Les diferències entre una llengua i una altra, o entre dialectes, sovint responen més a criteris polítics que no pas a criteris lingüístics.

Escrit per Víctor Bargiela

Aprenent de Lingüista a la Universitat de Barcelona. Membre del Grup de Lingüistes per la Diversitat

Una varietat estàndard és una varietat artificial que s’elabora per als usos formals d’una llengua. A través de la planificació lingüística, aquesta varietat s’estén al conjunt de la població mitjançant el sistema educatiu o els mitjans de comunicació. Aquesta varietat estàndard pot tenir orígens diversos, tot i que sempre acostuma a estar relacionada amb jerarquies de poder econòmic i social. Per exemple, la varietat estàndard de l’anglès britànic, la Received Pronunciation, pren com a base l’anglès parlat per les famílies benestants del sud d’Anglaterra educades en internats privats. El castellà, en canvi, fins fa poc prenia com a estàndard la parla de les classes cultes d’una regió concreta: el nord de Castella. Altres varietats estàndard permeten cert grau de flexibilitat, com és el cas del català o de l’euskara batua (basc unificat), una barreja dels dialectes bascos amb una forta influència del guipuscoà, que és el dialecte central.

Aquest tipus de processos d’estandardització reafirmen el poder de les classes benestants, ja que s’acostuma a discriminar els parlants de les varietats més allunyades de la varietat parlada als mitjans de comunicació. Així, dialectes com l’andalús són considerats socialment com a menys prestigiosos. Totes aquestes connotacions són estrictament socials i sorgeixen d’unes relacions de poder determinades, ja que la llengua per si sola no reflecteix cap condició social.

La difusió d’un estàndard lingüístic unificat en el marc d’un estat-nació comporta el trencament del continu dialectal en les fronteres polítiques. En els territoris de llengües romàniques, amb excepció de fronteres naturals (muntanyes, rius, llacs…), cada poble és capaç d’entendre la llengua del poble veí. Quan aquests continus es trenquen perquè els veïns tendeixen a parlar com als mitjans de comunicació, perdem la comprensió amb els territoris més propers.

Per tota la franja occidental de la península Ibèrica s’estenen un conjunt de dialectes descendents del galaicoportuguès medieval. Segons l’escriptor portuguès José Saramago, les diferències més notables no es trobarien a banda i banda del Minho –que separa Galícia i Portugal–, sinó a banda i banda del Duero, a l’alçada de la ciutat de Porto. La diferència entre gallec i portuguès actualment la marca una frontera política: a Verín (Ourense) hi parlen gallec, mentre que a Chaves (Portugal) hi parlen portuguès, tot i que són dues viles que estan a 25 km l’una de l’altra i tenen un parlar molt semblant que comparteix gran part del lèxic, gramàtica i fins i tot fonètica, sobretot entre la gent gran.

El 1983 la Xunta de Galícia va publicar el Decreto de Normativización da Lingua Galega, que oferia un estàndard escrit oficial per a la llengua gallega. Aquest decret, conegut com a Decreto Filgueira, no va quedar lliure de polèmica; és un decret fruit d’anys de tensions i lluites entre dos corrents: els isolacionistes o autonomistes i els reintegracionistes o lusistes. Aquestes dues vessants només qüestionen la manera com s’ha d’arribar a la varietat estàndard.

Els isolacionistes es concentraven al voltant de l’Instituto da Lingua Galega, un institut de recerca creat per la Universitat de Santiago de Compostela el 1971 i dirigit per Constantino García, un dialectòleg asturià. Prenien l’ortografia castellana per a descriure les parles de la Galícia autonòmica, com si es tractés d’una llengua àgrafa, és a dir, una llengua sense tradició escrita.

D’altra banda, els reintegracionistes se situaven al voltant de la figura de Carvalho Calero, el primer catedràtic de llengua gallega. Basaven la seva normativa ortogràfica en la història de l’idioma prèvia als Séculos escuros―l’equivalent gallec al terme català «Decadència», que vol descriure el període de castellanització d’entre els segles XIV i XVIII. Volien una normativa convergent amb la portuguesa que permetés la intel·ligibilitat escrita completa amb el conjunt de la lusofonia, amb més de 270 milions de parlants, tot respectant les particularitats de la llengua oral de Galícia.

Carvalho Calero

Si a Santander escriuen igual que a Cadis i a Milà igual que a Nàpols, ¿Per què no poden escriure de la mateixa manera a Ferrol i a Faro? Això és el que defensen els reintegracionistes, ja que creuen que és l’única manera de salvar la llengua pròpia de Galícia. Una escriptura comuna afavoriria la intercomprensió amb la lusofonia, reforçaria els llaços socials i econòmics amb Portugal i dotaria el gallec de prestigi social i de molta més presència –només cal pensar en tots aquells articles que estan etiquetats en portuguès i castellà però no en català o basc.

El gallec es troba submergit en procés de substitució lingüística. Tot i que el 86% de la població gallega afirma poder parlar el gallec, la transmissió de la llengua de pares a fills és equiparable al retrocés lingüístic accelerat de la Catalunya Nord: cada vegada són menys els pares gallegoparlants que decideixen parlar en gallec als fills, molt lluny de les dades enregistrades a Andorra, al Principat o a les Illes Balears. A Galícia hi ha una situació clara de diglòssia: el gallec s’empra per als usos íntims i informals, mentre que el castellà ocupa els usos formals com la feina o la universitat.

La Real Academia Galega és la institució encarregada de la normativització de la llengua gallega i es pressuposava imparcial davant del conflicte lingüístic, ja que en formaven part tant reintegracionistes com isolacionistes. El 1971 va publicar unes normes basades en la història de l’idioma, confluents cap al portuguès. El 1980 es van acordar unes normes ortogràfiques de consens entre reintegracionistes i isolacionistes, que permetia solucions dobles per tal de satisfer tothom. El 1981 es van celebrar eleccions al Parlament de Galícia i va començar a governar Alianza Popular amb Filgueira Valverde com a conseller de cultura de la Xunta de Galicia. Amb la jubilació de Carvalho Calero, el 1982 es van imposar les propostes ortogràfiques de l’Instituto da Lingua Galega, tot desatenent l’opinió d’un sector majoritari afí a Carvalho Calero. Segons Filgueira Valverde, aquestes normes comunes a l’ortografia espanyola havien d’afavorir l’aprenentatge del castellà als nens gallegoparlants.

Tot plegat, és fàcil de veure que les diferències entre una llengua i una altra, o entre dialectes, sovint responen més a criteris polítics que no pas a criteris lingüístics. Des de la lingüística podem determinar que dues llengües estan emparentades i fins i tot podem calcular la intel·ligibilitat mútua –que és del 96% entre el gallec i el portuguès–, però són les motivacions polítiques les que afirmen rotundament que el gallec i el portuguès són dues llengües diferents o, fins i tot, que el català i el valencià no tenen res a veure. Com deia en Saim Inayatullah a l’article de l’abril de l’any passat: «la política mana per sobre dels criteris lingüístics a l’hora de delimitar les llengües».

Grup de Lingüistes per la Diversitat

 

[Font: http://www.nuvol.com]

     Paula Cons

Escrito por Montse Dopico

Galicia tivo, nos anos 40, a súa febre do ouro. Só que era un ouro negro: o volframio, usado para a construción de armamento. Arredor del configurouse, nas poucas aldeas nas que podía extraerse este mineral, un auténtico Far West. Con homes con pico, pá e pistola. Con puros que se acendían con billetes de mil pesetas, -das de aquela-. A produtora e xornalista Paula Cons cóntao nun documental, A batalla descoñecida, no que debulla o enorme negocio armado polo réxime franquista arredor da exportación do volframio aos alemáns, no marco da súa política de conivencia cos nazis, que durou ata pouco antes de rematar a II Guerra Mundial.
« Fronte á fame, a miseria e o máis férreo puritanismo, alí corría o diñeiro, o vicio, a delincuencia e a alegría salvaxe de vivir », di a directora deste filme. Mais, -aclara-, non se trataba de deixarse deslumbrar polo brillo do ouro. Pola riqueza efémera que trouxo para algúns. Porque a venda do volframio era unha das facianas da actitude do goberno franquista nestes anos, que non foi, fronte ao reiterado pola propaganda, a neutralidade. Senón a complicidade con Hitler. E iso trouxo graves consecuencias para a maioría da poboación.
Había algún proxecto anterior que trataba de contar o que pasou co volframio e os nazis en Galicia na Segunda Guerra Mundial, coma o documental de Encarna Otero. Como se espertou o teu interese polo tema?
Pois cando comecei a traballar en ficción, en realidade era unha xornalista facendo ficción e os temas que me interesaban eran os feitos reais descoñecidos. Atraíame pescudar nos motivos dese descoñecemento e nese caso o grande tema sen tocar na nosa ficción era o do volframio. E aí comecei xunto con Felipe Rodríguez e Noelia del Río a desenvolver a película Lobos Sucios.
De que xeito o filme de ficción Lobos sucios te levou, tamén, a este documental? 
Na película chegou un momento que as tramas e os personaxes comeron, loxicamente, o contexto histórico, político, e xa non quedaba moito oco para eles. Pero eu sentía que quería contar mellor esa historia e facelo do xeito máis amplo e ambicioso posible. Quedaba tantísimo por contar e cando rematei a película e comecei a ler e investigar decateime de que aínda sabía tan pouco sobre o tema…
Emilio Grandío e Javier Rodríguez debullaron o tema no libro War zone. La II Guerra Mundial en el noroeste de la Península Ibérica, e Eduardo Rolland en Galicia en guerra: espías, batallas, submarinos e wolframio: do desfile da Wehrmacht en Vigo á fuxida dos criminais nazis. Os dous están entre os entrevistados no teu documental. O obxectivo era, neste sentido, divulgar máis o que xa nos revelaran os historiadores?
O traballo de investigación e de loita na trincheira fixérono eles, iso está claro, pero aínda así o audiovisual ten outro acceso ao público e quería narralo do xeito máis visual e ameno dentro do complexo do tema. Tamén é verdade que cada experto é especialista nunha parcela determinada e eu quería xuntalas todas. Quería a visión máis ampla posible e por iso xuntalos a todos.
De todos os xeitos eu tiña tamén unha intencionalidade, case que unha hipótese a demostrar co documental, e era que aínda que o volframio enriquecera a moitos, e deixou ríos efémeros de diñeiro nalgunhas poboacións, as consecuencias da actitude do goberno franquista respecto ao tema foron moi graves, e provocaron o empobrecemento dunha grande parte da poboación: polo encarecemento de certos productos por parte dos británicos, e polo bloqueo de petróleo. E esa visión só a atopei nun dos libros.
Entre as fontes atópanse, ademais de historiadores, outros expertos -como enxeñeiros de minas- e veciños das zonas nas que extraeu o volframio. Moitas veces, a montaxe mestura o que din uns e outros, -un comeza a contar algo e outro remata, case, a frase do anterior-. É como se quixeras construír un relato coral, plural, complexo, do que pasou, sen atender tanto ás achegas individuais. Era un pouco a idea? Como escolliches os entrevistados?
Efectivamente, a idea é demostrar que en certos aspectos o que se conta é unha verdade incuestionable na que moitos están dacordo, á que moitos chegaron despois de moito investigar, que non é algo sen fundamento. Tratei de escoller os entrevistados de xeito que conseguise abranguer os máximos aspectos do tema: económicos, políticos, históricos, persoais, xornalísticos, novelísticos…
Tamén hai material de arquivo: algunhas imaxes do NO-DO, animacións que parecen feitas a partir de fotos reais… E unha voz en off que conduce o relato da historia, ademais de imaxes das minas abandonadas, na actualidade. Que papel xogan no documental estes materiais? Tiveches problemas para atopalos? Como foi, en especial, a relación cos veciños?
Eses materiais de novo xogan o papel de demostrar que o que estamos a contar é verdade, ocorreu, e ocorreu tal como estamos a contar. Por outra banda as imaxes das minas abandonadas son unha metáfora directa do propio abandono e agochamento do tema pola poboación e as institucións en xeral.
Moito do material foi proporcionado polos propios expertos. Eles son a clave do documental, a pedra angular. Por exemplo para a relación cos veciños que facilitou un deles, Diego Casal. E á marxe disto, a relación cos veciños foi máxica porque eles converten en carne todo o contado, son historia viva. De feito pasounos unha cousa ben especial e emocionante cando, tras rematar unha das entrevistas no exterior das antigas instalacións mineiras, decateime que ese home non volvera estar alí desde que tiña 20 anos, e asistimos canda el ao seu reencontro.
Sesenta bares, catro cines, puros que se acendían con billetes de mil pesetas… E o estraperlista co pico, a pa e a pistola. Todo un Galician Western. É a imaxe que proxectan os relatos dos expertos e, en especial, dos veciños. Supoño que o documental quixo salientar, en primeiro lugar, a magnitude do fenómeno: o impacto que tivo nas aldeas nas que se extraía o volframio, as cantidades astronómicas de diñeiro que pagaron alemáns e aliados. É así? En que sentido?
Esa febre do ouro que se viviu, e que por exemplo non recollimos na película Lobos Sucios, é tan brutal que estou agora mesmo desenvolvendo unha serie de televisión sobre o tema, e tal como dis, en formato western. Aquilo foi unha suspensión temporal e moral absoluta do que estaba a acontecer non só en España senón a escasos quilómetros. Fronte á fame, á miseria e o máis férreo puritanismo, alí corría o diñeiro, o vicio, a delincuencia e a alegría salvaxe de vivir.
Mais, alén dos datos, o documental cuestiona, basicamente, o relato da « neutralidade » de Franco na Segunda Guerra Mundial. Lembrando, por exemplo, que en Hendaya Franco e Hitler non chegaron a acordo porque Franco pedía máis do que Hitler estaba disposto a dar. Como pode resumirse a colaboración franquista cos nazis?
O franquismo, Franco en concreto, estaba en débeda con Hitler pola axuda recibida durante a Guerra Civil. Neste caso deixándolles extraer o volframio, tan importante para o armamento nazi, pero tamén enviándolle alimentos, enviando a División Azul, deixando que a espionaxe campase non só en Tánxer senón tamén en España, permitíndolles abastecer os seus submarinos nos nosos portos, ou arranxar as súas averías. E finalmente, unha vez rematada a guerra, o franquismo dilatou moitísimo a entrega dos nazis agochados en España ou mesmo os nacionalizou.
O comezo da exportación de volframio -un material estratéxico para a construción de armamento- á Alemaña nazi comezou case por casualidade, porque un empresario, Bernhardt, conseguiu nada menos que entrevistarse con Hitler… no descanso dunha ópera. Como destes con esta historia?
Para min ese é o verdadeiro descubremento do documental, a figura fundamental na nosa historia de Johannes Bernhardt, totalmente descoñecido. Eu creo que os nazis virían igualmente extraer volframio a España, Galicia e Portugal porque xa non podían sacalo de China e estes eran os únicos lugares onde había. Pero ese encontro entre Hitler e Bernhardt, que viaxaba de parte de Franco, na ópera, foi vital para facer máis forte o vínculo entre Hitler e Franco e sobre todo para a Guerra Civil.
Despois comezou a guerra comercial polo volframio español entre os nazis e os aliados. A grandes trazos, en que consistiu? De que xeito a fomentou o réxime franquista? De que xeito se canalizan as exportacións? Algúns dos entrevistados falan de fortunas familiares que se crearon nese tempo e que continúan hoxe.
O franquismo decatouse rapidamente de que podía sacar moita tallada do comercio do volframio, moita máis da que estaba a conseguer e, como primeira medida, impuxo altas taxas, cada vez máis altas. Tanto á produción como á exportación. Pero a lotería tocoulle cando os aliados entraron no comercio só para evitar que o volframio chegase ás mans nazis e para tratar de arruinalos disparando os prezos.
O que ocorría é que daquela as empresas tiñan que ser de capital español polo que tanto nazis como aliados precisaban homes de palla, testaferros, para montar aquí as súas empresas e pagar esas altísimas cantidades polo volframio ou incluso extraelo eles mesmos. Un deses testaferros foi o Conde de Argillo, consogro de Franco, tal como se pode comprobar nunhas escrituras.
Emilio Grandío di nun momento que « Galicia puido converterse nunha nova Normandía ». Por que? Este mesmo historiador explica que España non foi neutral na II Guerra Mundial, senón que ata o 44, é dicir, as 3/4 partes do tempo, tivo unha importante conivencia co nazismo. Que foi o que fixo cambiar esa actitude do réxime?
Emilio di iso porque os norteamericanos sobre todo, Roosevelt e a súa opinión pública estaban fartos da actitude do réxime con Hitler e pedían man dura con España. E un dos plans era invadirnos. Tal cal. E España era consciente deste perigo, e foi ameazada directamente, pero nada cambiaba. A actitude cambiou case totalmente cando os aliados embargaron petrolíferamente a España, que é unha medida durísima. Dise que non voaron avións nesa época. Pero o verdadeiro corte só chegou cando tras o Desembarco de Normandia cortouse a comunicación terrestre a través de Francia con Alemaña.
En xeral, que consecuencias tivo para a poboación esa política de apoio ao nazismo? No documental explícase que a exportación de alimentos a Alemaña foi unha das causas da fame. Que foi dos estraperlistas despois de acabar todo aquilo?
Eu creo que tal como din os propios entrevistados, o diñeiro que rápido chega rápido marcha. E foi un diñeiro que salvo en escasos casos dilapidouse, como di unha historiadora, un xeito masculino de despilfarrar. Agás no caso de mulleres que invertiron en terras, en casas, en gando… E, para a poboación en xeral, para o único que valeu foi para prolongar a fame.
Algo máis que queiras engadir? 

Para min tamén foi chamativo e triste atopar o complicado que é acceder a certa documentación do noso pasado, ben porque foi destruída, ben porque hai arquivos aínda non accesibles, como o de Defensa. Cando con simplemente con teclear wolfram e Spain na biblioteca dixital do Congreso de USA obtés multitude de documentos valiosísimos. E expresar o meu agradecemento tanto aos entrevistados pola súa enorme e desinteresada axuda coma ao equipazo que tiven, que conseguiron transformar un documental histórico e de investigación nun thriller político.

Cartaz do ‘A batalla descoñecida’ para a Seminci, en Valladolid

[Fonte: http://www.praza.gal]
Esther Goris (Bos Aires, 1963) é unha das grandes referencias da escena arxentina. Actriz de cine e de teatro, habitual nas series das canles de televisión, directora dun importante número de filmes e montaxes dramáticas e escritora, achéganos a súa relación coa Galiza, a terra natal do seu pai e da súa nai, á que permanece intimamente ligada. 
Esther Goris, no papel de Coco Chanel na montaxe teatral “Coco de París”. (Foto: Nós Diario)

Esther Goris, no papel de Coco Chanel na montaxe teatral “Coco de París”.

Escrito por Lois Pérez Leira

Imos dicir que son filla, neta, bisneta de galegos. Toda a miña familia naceu na Galiza e eu son a única que está na Arxentina. A familia da miña nai, Rosalía, naceu en Vila de Cruces. Eran 11 irmáns, e a familia de meu pai, cinco. É dicir, teño unha familia numerosísima na Galiza. Algunha xente moi nova da familia foise a outras zonas do Estado español. É moi incríbel, mais a primeira vez que fun á Galiza, un señor que ía por un camiño parouse e díxome: Din que es a miña curmá. Es dos Goris? Eu quedei sorprendida. Díxenlle que si, claro. O certo era que en toda a vila xa se sabía da miña presenza e, por certo, tiña moitos familiares.

Como se coñeceron os seus pais?

Coñecéronse alá, en Vila de Cruces, eran amigos. Aínda que a miña nai estaba moi namorada del, o meu pai parece que non tanto. Ademais había un gran problema, o meu pai era dunha familia moi pobre e a miña nai era da familia do médico. Aínda que nos períodos de posguerra tamén eran moi pobres. Eles pasaron todas as vicisitudes económicas despois da guerra.

Logo reencontráronse na Arxentina?

O tempo segue pasando até que en 1951, a miña nai parte do porto de Vigo na liña italiana Giovanna C. Chega a Bos Aires o 18 de xaneiro, por aquel entón tiña 28 anos. A arxentina estaba gobernada polo xeneral Perón e tiña unha economía próspera. Alí en Bos Aires estaban a esperala, entre abrazos e bágoas. Ante unha cidade de Bos Aires impoñente, a miña nai comeza unha nova vida e empeza a traballar como empregada do fogar.

Como segue a historia?

Despois a miña nai comezou a sementar flores. Ía cun cesto vendelos ao mercado. Consegue pór un posto e logo compra un negocio. Eu lembro que cando era moza a miña nai regresaba da feira cunha grande alegría. Na Galiza, ás mulleres, polo menos na casa da miña nai, non as deixaban sentar na mesa. A miña nai, polo feito de poder traballar, gañar o seu diñeiro e manexar a súa vida, foi enormemente feliz. Foi moi feliz na Arxentina. O meu pai axudouna traballando como xardineiro, e ese foi o traballo que el fixo desde os seis anos até o día da súa morte. Morreu aos 88 anos, coa miña nai dándolle un bico.

As súas últimas palabras foron: “Síntome mal”, recostouse e faleceu.

E vostede?

Eu tiven a sorte de poder acceder a unha educación, ao contrario que os meus pais. Estudei a carreira de Letras, na Facultade de Filosofía e Letras de Bos Aires, e daquela empecei tamén a estudar teatro. Tiña que traballar para poder estudar, de modo que tiña unha vida bastante ocupada. Malia a represión daqueles anos, participaba dun grupo de mozos que nos opuñamos ao Goberno do xeneral Videla. Na miña profesión tiven bastante sorte porque comecei a traballar como actriz moi cedo. É certo que despois tiven que ter unha gran paciencia, persistencia, unha gran tolerancia á frustración, que é o que ten que ter todo artista.

Como vivían os seus pais a súa carreira artística?

Vivían con moito orgullo os meus pequenos triunfos e con moita alegría cada un dos meus logros. Máis adiante, no ano 1995, eles deciden volver á Galiza.

O meu pai estrañaba moito a súa terra e a miña nai tamén. O meu pai non había día en que non falase da súa terra. Eu axudeinos, porque eles tiñan moita mágoa de deixarme a min aquí. Eu quería que fosen felices e deixeinos partir, aínda que despois arrepentinme un pouco.

Como foi a súa primeira visita á Galiza?

A primeira vez que fun á Galiza foi no ano 1990, cando fun traballar ao Estado español coa xira do espectáculo Tango Varsoviano, unha obra de Alberto Félix. Viñeron buscarme uns tíos a Madrid a tarde en que me despedín dos meus compañeiros e leváronme á Galiza. Recordo que había moita néboa. Entrei na Galiza como dunha maneira case máxica, como os contos de fadas ou como na literatura gótica. Foi inesquecíbel. Eu non coñecía a miña familia. Cando eu nacín, os meus pais xa eran maiores e había tempo que estaban casados. A miña nai non podía ter fillos e finalmente nacín, case como de milagre.

Que recordos ten da colectividade galega?

Recordo con moita felicidade cando era moza e os meus pais me levaban a bailar aos centros de galegos. Especialmente ao Centro da Estrada, de onde eran orixinarios. Recordo que a miña mamá levaba comida preparada ou ben era meu pai quen preparaba un asado. Comiamos e logo levantábanse as mesas e bailábase o pasodobre. Eu era tan feliz! Os meus pais bailaban moi ben e eu sentíame moi orgullosa e moi feliz cando o meu pai me sacaba a bailar.

Como naceu a idea de filmar Morriña?

Quería falar da loita dos inmigrantes na Arxentina e tomei como exemplo os meus pais. Conseguín unha axuda pequeniña e puxen eu outra parte do diñeiro.

A idea era filmar unha parte en Bos Aires e outra parte na Galiza, pero unha semana antes de comezar a rodaxe na Arxentina faleceu o meu pai. Eu creo que foi coa emoción de vir verme facer esa película, de modo que en lugar de vir aquí, fun eu ao seu enterro para despedirme del. Cando o enterramos, díxenlle a miña nai que iamos facer igual a película e así foi. Contratei un cámara en Santiago de Compostela e aí comezamos a filmar Morriña.

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

É unha das máis prestixiosas divulgadoras da literatura galega nos EEUU e desprazarase a Galicia para traducir obras de Marica Campo e Emma Pedreira

Facilitaráselle a estadía na Residencia Literaria 1863, un apartamento do século XIX na Coruña, desde onde desenvolverá as súas investigacións no mes de maio

A primeira convocatoria da Bolsa Residencia Xacobeo recibiu proxectos para linguas coma o sueco, o inglés, o italiano, o francés, o ruso ou o alemán

A profesora emérita da Universidade de Maine (Estados Unidos), Kathleen March, será a primeira protagonista do novo programa de residencias literarias posto en marcha pola Xunta de Galicia. A Consellería de Cultura, Educación e Universidade vén de resolver a primeira Bolsa Residencia Xacobeo, dirixida a tradutores de literatura galega e convocada en colaboración coa Residencia 1863 da Coruña, co obxectivo de impulsar o sector da tradución e contribuír á proxección exterior das nosas letras. March é dunha das máis prestixiosas investigadoras e divulgadoras da literatura galega nos Estados Unidos e tamén experta nos estudos sobre Rosalía de Castro.

Ao abeiro desta iniciativa cultural, a investigadora desenvolverá o seu traballo durante o vindeiro mes de maio na Coruña sobre dúas obras en prosa das escritoras Marica Campo e Emma Pedreira. Doutora en Español e Creatividade e directora do Centro de Estudos Galegos da Universidade de Maine, vén realizando unha dilatada contribución ao estudo da escrita e a cultura de Galicia. É tamén experta en Rosalía de Castro, editora e tradutora dun altísimo número de pezas literarias galegas para o inglés, e premio da Cultura Galega en Proxección Exterior en 2015.

En concreto, March planea traducir Confusión e morte de María Balteira e Bibliópatas e Fobólogos (2017) para desenvolver actividades que poidan atraer outros tradutores de lingua inglesa a empregar temas galegos. A convocatoria da Residencia Xacobeo concitou o interese dun bo número de tradutores, que concorreron con proxectos para linguas coma o sueco, o inglés, o italiano, o francés, o ruso ou o alemán. A autoría abrangueu desde figuras da Idade Media á contemporaneidade, inclinándose a balanza cara autoras actuais de distintos xéneros (narrativa, poesía e teatro) nunha participación de alta esixencia valorada moi positivamente polo xurado.

Achegar o proceso ao público

A I Residencia Xacobeo enmárcase no traballo do Goberno autonómico por divulgar e difundir a literatura galega e apoiar aos profesionais. Consiste en que a Xunta e a Residencia Literaria 1863, coa poeta Yolanda Castaño ao fronte, facilitarán ao beneficiario un espazo en Galicia para o seu traballo e investigación durante varias semanas. Así, a profesora aloxarase na Residencia Literaria 1863, un apartamento do século XIX no casco histórico da Coruña que combina residencia con centro de xestión cultural. O programa incluirá o billete aéreo desde o país do tradutor e dietas para gastos básicos.

A iniciativa ten tamén como obxectivo achegarlle o proceso de creación ao público, con accións abertas. Porque o beneficiario, se así o desexa, terá a oportunidade de ofrecer un encontro público de mostra do seu traballo durante o tempo de residencia. Ademais, na Coruña terá acceso prioritario a museos, galerías, bibliotecas, concertos, visitas guiadas, encontros literarios, obras de teatro e outros eventos nunha cidade que conta cunha rica e diversa vida cultural.

 

[Fonte: http://www.cultura.gal]

Editorial Galaxia vén de publicar a segunda edición da obra ‘Miño: existiu unha fronteira?’, de Luís M. García Mañá, cuxa primeira edición se tirou do prelo en 1993. ‘Nos Diario’ conversa co autor para valorar a vixencia do estudo, a convivencia na raia en tempos da Covid-19 e a socioloxía na fronteira galega.
O ex comisario e ex senador Luís Manuel García Mañá centra boa parte das súas obras arredor das fronteiras galegas. (Foto: Nós Diario)

O ex comisario e ex senador Luís Manuel García Mañá centra boa parte das súas obras arredor das fronteiras galegas

Por Ana Triñáns

Miño: existiu unha fronteira? Apuntamentos históricos, xurídicos e sociolóxicos, é o título deste primeiro ensaio escrito en galego por Luís Manuel García Mañá, publicado por Galaxia en 1993 e reeditado en datas recentes, nun momento no que a crise da Covid-19 provocou tamén o fechamento das fronteiras e volveu pór no centro da información os pasos fronteirizos entre a Galiza e Portugal e a constante vixencia das súas relacións económicas, sociais e culturais.

« Moitos dos meus libros xa teñen ben de anos, algún deles conserva o interese e, neste caso, dáse a circunstancia de que as relacións que houbo e hai entre unha parte e outra da raia perviven », explica García Mañá en conversa con Nós Diario ao fío da reedición deste ensaio.

« Procurei manter o contido da edición de 1993 aínda que sumei un novo limiar no que explico as melloras como as infraestruturas, por exemplo, pero a historia xuridicamente, nas dúas ribeiras, tivo unha evolución que é a que se conta, fundamentalmente, na primeira edición e que continúa agora », explica o autor.

« A fronteira practicamente non muda desde o século XII, noutras zonas, como na raia seca, houbo alteracións, como puido ser o Couto Mixto, por exemplo, mais non aconteceu neste tramo do Miño », aclara, mais a mudanza máis destacada logo da adhesión dos Estados español e portugués á Unión Europea (UE) foi a que derivou « do sentir raiano, creando un espazo común de convivencia entre xentes residentes a ambos os lados da fronteira », explica no limiar desta segunda edición da obra.

Un espazo común que deriva de que « somos unha continuidade, hai elementos xeográficos, relixiosos, culturais… que até que non entras bastante dun lado ou doutro da raia non mudan en exceso; mesmo a literatura ou o modo de ser, e de feito os lisboetas chámanlle galegos aos da antiga provincia de Miño, Tras os Montes, porque o son antropoloxicamente, como somos nós, desa Gallaecia que abranguía até máis aló de Braga », remarca García Mañá.

Unha visión ibérica para esvaer as fronteiras

Os sucesivos estados de alarma ou de emerxencia, por mor da Covid-19, ditados polos gobernos luso e español, causaron o fechamento dos pasos fronteirizos e a protesta de entidades como a  Agrupación Europea de Cooperación Territorial (AECT) Río Miño, denunciando as consecuencias económicas desa situación.

« Hai que ter medidas de prudencia pero non fechar as fronteiras onde non é posíbel fechalas », pois para García Mañá só « as metrópoles » madrileña e lisboeta se manteñen de costas á convivencia fronteiriza. « Os pais para casar non están con sentimos », di o ex senador lembrando os versos de João Verde.

« En 2018 tentei no Senado crear a casa da lusofonía, que faría case mil millóns de falantes entre casteláns e portugueses, que nos situarían só por detrás do chinés mandarín », conta García Mañá. « Un espazo común que económica e culturalmente nos devolvese o bo sentimento de pertenza a unha península tan brillante », recalca, pois « facemos parte dunha historia común » e por tanto, asegura, « non hai razóns para non potenciarmos o espazo ibérico ».

Fillo de raianos, con Asturies e da raia seca, as lindes recorren a súa obra

« Son ourensán, fillo de pais fronteirizos, a miña nai era de Randín, moi preto da raia con Portugal, na raia seca; e o meu pai de Taramundi, na raia con Asturies », conta Luís M. García Mañá. E o certo que a temática fronteiriza percorre a súa obra ensaística e narrativa desde que en 1988 saíra do prelo A fronteira hispano-lusa na provincia de Ourense. De seguido, Miño: existiu unha fronteira? e Couto Mixto, unha república esquecida (2015), no terreo do ensaio.

Canto á narrativa, o relato histórico e a novela negra mestúranse coas vivencias desde a Galiza, de base real ou ficcionadas, de novo na raia, en obras como Menino morreu (2003), ambientada no Couto Mixto, ou Por que as sombras non teñen ollos (2015), tamén na raia seca na II Guerra Mundial. Agora ultima unha novela centrada na fronteira do norte da Galiza.

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]
Denuncian que o texto recollido no Boletín Oficial do Estado (BOE) que se pode consultar hoxe en día continúa a estar en castelán e catalán como suposta « lingua cooficial », pero non en galego. Este erro, que volve deixar o idioma propio do país a un lado, tivo bastante repercusión entre as e os usuarios das redes sociais.
O documento está dispoñíbel en catalán pero non en galego. (Foto: Nós Diario)

O documento está dispoñíbel en catalán pero non en galego.

Unha denuncia a través das redes sociais do que fora presidente da Mesa pola Normalización Lingüística, Carlos Callón, causou una gran sorpresa entre usuarias e usuarios de internet, que compartiron a curiosidade para darlle maior repercusión. Mesmo a propia Mesa deulle difusión. Malia que a crítica xurde como unha curiosidade, o certo é que revela o papel que ten, ou tivo, o galego para o Estado español.

Callón alertou de que ao intentar facer unha consulta do Estatuto de Autonomía da Galiza de 1981 no Boletín Oficial do Estado (BOE) non hai unha opción de lectura en galego. O castelán era o previsíbel pero, curiosamente, o anuncio dese texto básico para o país -así como o seu contido- pode analizarse en catalán.

O BOE avisa desde a páxina inicial que aparece cando se procura o estatuto de que hai a opción de consultalo nas « linguas cooficiais » pero só inclúe o catalán como idioma aceptado. Polo tanto, o texto sobre a autonomía está dispoñíbel en catalán pero non en galego.

Polo de agora semella que o Goberno do Estado español non pensou en facer unha actualización incorporando a versión na lingua do país, malia que non estivese integrada na versión orixinal do anuncio. En consecuencia calquera cidadáns do país pode atopar frases como a de presentación « Llei Orgànica 1/1981, de 6 d’abril, de l’Estatut d’autonomia per a Galícia ».

Tarefa de tradución

O Boletín publicado o 28 de abril do ano 81 sostén no primero artigo: « U. Galícia, nacionalitat històrica, es constitueix en Comunitat Autònoma per accedir al seu autogovern, de conformitat amb la Constitució espanyola i amb aquest Estatut, que és la seva norma institucional bàsica”.

Ademais, considera que “la Comunitat Autònoma, a través d’institucions democràtiques, assumeix com a tasca principal la defensa de la identitat de Galícia i dels seus interessos i la promoció de solidaritat entre tots els que integren el poble gallec”.

En terceiro lugar explica que “els poders de la Comunitat Autònoma de Galícia emanen de la Constitució, d’aquest Estatut i del poble”.

Tamén considera, entre outras cousas, que “són funcions del Parlament de Galícia les següents”, que pasa a enumerar tamén no idioma cooficial de Catalunya. Porén, a priori, o máis sinxelo pola cidadanía sería escoller o texto escrito en español.

Se ben é posíbel que en 1981 o catalán estivese un paso por diante do galego, o certo é que sería mostra dun respecto pola lingua do país e pola súa cooficialidade facer unha versión do Estatuto de Autonomía consultábel polas persoas galegofalantes.

 

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Profesores, lexicógrafas, investigadores, académicas han propuesto algunos vocablos que han caído en desuso. ¿Alguien los conoce?

Burros en Atacama (Chile). GETTY IMAGES | EPV

Escrito por CARMEN MORÁN BREÑA

De la oveja, el cordero, de la yegua, el potro, de la vaca, la ternera. De pequeños aprendemos a la madre y a la cría: el jabato, el lobezno, el pollito… ¿Por qué no incluimos en esta lista al pequeño buche?, propone Concha Maldonado González, autora de El uso del diccionario en el aula y profesora interina en la Complutense.

Se le ha propuesto que elija alguna palabra en desuso que no quiera perder y propone esta para llamar a la cría de la burra en el periodo en que está amamantando. “Con esta palabra quiero, además, rendir homenaje a mi padre, Francisco Javier, que cada Navidad, acompañándose solo del sonido de una cuchara contra una botella de anís, cantaba a la mesa este villancico manchego cuyo íntimo espíritu navideño, tengo que admitirlo, jamás conseguimos captar ninguno de los que le escuchábamos”.

Ahí va esa coplilla: Cuando lo vi de venir /dije: a por la burra viene/ La burra no te la llevas/ porque está mamando el buche/

Imagen de la película 'Los santos inocentes', basada en la novela de Miguel Delibes.

Imagen de la película ‘Los santos inocentes’, basada en la novela de Miguel Delibes.

Menciona también la profesora Maldonado González el término colodrillo, donde Miguel Delibes dejaba caricias a la Niña Chica. ¿Dónde? « En la parte posterior de la cabeza que tanto gusto da arropar cuando te arrebujas en la cama, bien encogidito, de lado… », describe Maldonado González, que también es responsable editorial de Lexicografía de SM. « Ese remolino de pelo en el que damos a nuestros hijos el último beso del día, ese lugar secreto en el que nuestros padres nos soplaban para hacernos cosquillas… ».

Este mismo entretenimiento se le ha planteado a otros conocedores y amantes del lenguaje. Estas son las preferencias que nos han dejado:

GAYO

Entre las palabras olvidadas de la lengua, la nueva Académica de la RAE Paz Battaner sugiere algunos adjetivos como gayo (alegre, agradable) que “bien podría sustituir al vocablo inglés cool, que hoy se oye por todas partes”, dice.

Mis sentidos como gayos tamboriles/cantan en la entraña del azul cristal, se lee en un poema de Valle Inclán.

Tamborileros de todas las edad, durante la Semana Sana en Barcelona.

Tamborileros de todas las edad, durante la Semana Sana en Barcelona. HORACIO VILLALOBOS GETTY

“Entre los anglicismos que oímos en cualquier situación actual, encontramos generalmente muchos usados como adjetivos aunque no lo sean propiamente en la lengua de la que provienen, como kitschfriquiindiecrackfashionvintage, full. Sus usos en español son netamente de adjetivos: cine underground, cultura mainstream”, prosigue Battaner, filóloga y lexicógrafa, encargada de llevar el diccionario a la era digital.

“Dado que parecemos necesitar nuevos adjetivos, podríamos buscar entre los olvidados alguno que podamos revitalizar como hacino (avaro, miserable), infintoso (afectado, fingido); al teclear en el buscador este último adjetivo las primeras entradas son todas de diccionarios, no remite a un texto, jamás a un titular de un periódico. ¿No hay entre nuestros políticos un infintoso, entre nuestros escritores, periodistas, actores? Y más de un gofo, contestaría la propia Battaner, que recuerda que Góngora lo utiliza en un soneto y que hoy se aplicaría al ignorante o necio.

REMOSTOSO

El profesor de Filosofía de la Universidad de Extremadura Isidoro Reguera se ha salido del diccionario en busca de una palabra en desuso y ha elegido dos: como la primera es remostoso la segunda ha venido pegada a ella: escachapado. “Remostoso suena y recuerda a mosto, remosto, a vino añejo, incluso a racimos podridos, maltratados, todo esto sí está en el diccionario”. El mosto es dulce y si se toca, las manos se quedan pegajosas, o sea, remostosas. El filósofo recuerda que “es palabra extremeña, como escachapado (roto), que es como escachar, escacharrar, despachurrar, cacharro (también todas ellas en el diccionario)”. Son, dice, “palabras libres, irreverentes, antiacadémicas, populares, auténticas. Su semántica es más general y con más matices, no está definida, delimitada, ni encorsetadas”. Tan es así que en algunos lugares de Extremadura escachapado significa de hermosa o abundante presencia, saludable, de buen año.

Niños comiendo uvas y melón, de Murillo.

Niños comiendo uvas y melón, de Murillo.

“Suenan bien, recuerdan a otros tiempos memorables y, pronunciadas con respeto tienen mucha gracia (cuidado, no chiste, no se puede hacer chiste o broma de ellas, hay demasiada historia, antropología y sabiduría popular detrás, demasiada sonoridad originaria para hacer eso)”, advierte Reguera.

ALCANCÍA

Hay que viajar más al sur para ubicar la palabra que ha elegido Pilar García Mouton: alcancía, una de las muchas heredadas del árabe, del árabe andalusí. “Alkanzíyya significa la ‘caja’ del tesoro, del árabe clásico kanz (tesoro). ¿Han caído ya? Pues una hucha. Alcancía es para García Mouton “palabra más sonora que el galicismo hucha, definido por el primer diccionario académico en 1934 como “cierta vasija de barro para guardar el dinero, que por otro nombre se llama alcancía”, recuerda la profesora de Investigación del CSIC.

García Mouton, autora de Cómo hablan las mujeres, reconoce que la palabra solo está en desuso al norte de La Mancha, por eso, suele sonar alcansía, más propio de Andalucía, Canarias y América. “Algunas personas recordarán alcaucil (alcachofa), aljofiya (bayeta) y les traerá recuerdos de su niñez; a otras, ecos literarios. Una buena herencia”.

TALCUALILLO

El poeta David Leo, que ganó el mayor bote del concurso televisivo Pasapalabra propone tres vocablos raros, dos de ellos de formación compuesta. Talcualillo, dicho de un enfermo, es aquel que inicia el camino de la mejoría. Ya no está tan cual estaba, pero apenas alcanza la categoría de talcualillo. « La riqueza de nuestro lenguaje es la riqueza de nuestro mundo. Pese a que la concepción utilitarista y mercantilista de la existencia haya permeado todos los ámbitos (incluso se habla de “economía lingüística”), se puede combatir con la conciencia de que la lengua también tiene peso, sabor y una precisión infinita. Así, se puede incluso ser impertinente con propiedad llamando a alguien fodolí (“entrometido”) o menospreciar algo con el vocablo ciegayernos (“cosa de poco valor que aparenta tenerlo grande”).

LEALTAD

Esta es la palabra poco utilizada que cree el traductor Miguel Sáenz que « debiera volver a utilizarse ». Le vale con la primera acepción, dice: « Cumplimiento de lo que exigen las leyes de la fidelidad y las del honor y hombría de bien ».  Por sus apariciones en el medidor de la RAE, el Corpes, « no parecería exacto llamarla desusada, pero casi nunca me tropiezo con ella », ironiza.  « Quizá porque a la gente se le cae la cara de vergüenza ».

« Y además, se podría preguntar: ¿lealtad a qué? ¿A la Constitución,  a una persona, a símbolos e ideas, a principios? A principios no, porque Groucho Marx no estropeó el vocablo para siempre. Yo diría, aunque quizá parezca demasiado egocéntrico, que lealtad a uno mismo ».

[Fuente: http://www.elpais.com]

Recentemente presentou a súa tese O léxico da hipoloxía no galego oral, dispoñíbel no repositorio da Universidade de Vigo (UVigo). O investigador de Ponteareas investiu no traballo de recollida de léxico sobre os equinos uns sete anos e reuniu na súa base de datos 73.333 rexistros, non só da Galiza senón tamén de territorios vencellados como o norte de Portugal ou as localidades estremeiras de Asturias, León e Zamora.
B46B8866

O filólogo ponteareán reuniu 73.333 rexistros na súa base de datos sobre léxico a hipoloxía.

Por Ana Triñáns

Cóntenos que se recolle na súa tese, neses máis de 70.000 rexistros?

estudo recolle, por unha banda, unidades monoverbais, é dicir, palabras illadas, pero por outra banda tamén recolle unidades pluriverbais, isto é, máis dunha palabra, locucións e incluso refráns.

A estrutura do traballo é convencional, cunha introdución e un contido, en capítulos, onde se inclúe a análise e a clasificación terminolóxica do recollido, e a parte final conclusiva e bibliográfica.

Mais en canto ao campo léxico de estudo, distribuíno en cinco grandes bloques: as denominacións dos equinos, terminoloxía común dun e doutro lado da raia; palabras, termos e expresións coas que denominamos as partes do corpo dos animais, tanto no exterior como no interior; os nomes para os problemas de saúde e tamén para os remedios e as curacións; as accións que levan a cabo os propios animais; e todo o que ten que ver coas cores das pelaxes.

Había un sexto bloque que finalmente quedou fóra, referido á doma e á domesticación, e que en rexistros supuña case 50% dos 73.333 totais.

Cales son os seus proxectos de futuro? Pensa na publicación da tese, nun traballo arredor da doma…?

A tese pode consultarse no repositorio da UVigo, mais agora o que pide é un dicionario, un estudo con entradas e definicións ao uso, ou como dicionario visual, é dicir, se falamos das artes do corpo case é máis interesante facelo visual, pero iso aínda está por facer.

Na tese están envorcados case 40.000 rexistros, e nese total non son todo formas distintas senón que as hai repetidas, porque hai informantes que lle chaman do mesmo modo a unha parte do corpo, por exemplo. Arredor de 20.000 son formas non repetidas, mais as repetidas teñen a vantaxe de que me permiten saber a frecuencia de uso de cada forma.

O bonito deste traballo tamén foi que atopei en galego nomes para todo. Como afeccionado aos equinos, aos cabalos e aos burros, ás veces descoñecía a terminoloxía e só escoitaba o castelanismo, e atopei alternativa para todo e para máis, unha satisfacción enorme.

En canto ao bloque que ten a ver coa domesticación, desboteino na tese polo volume e porque tamén é un aspecto non tan próximo aos equinos, senón máis vencellado ao ser humano e ao trato que lles damos aos animais. Só da doma e da domesticación tiña arredor de 35.000 rexistros, o que dá practicamente para facer outra tese.

Fala vostede de que o equino é un animal totémico na Galiza. A que se refire?  

Temos o hábito de dicir que a vaca é o animal totémico da Galiza, porque traballa, dá leite, dá carne… Mais no caso dos equinos, o propio Antón Vázquez Corral, director técnico de Puraga (Pura Raza Galega) díxome algo que recollín na tese, que é que as persoas que teñen o gando no monte crían as vacas polo rendemento económico, mais as anécdotas cóntanas cos cabalos, non coas vacas. As galegas e os galegos temos unha vinculación enorme cos equinos, unha relación case sentimental ou romántica.

Que sexamos o segundo territorio do Estado español con máis número de censo equino, só por detrás de Andalucía, é por algo, tendo en conta ademais que non todas as pezas están rexistradas.

E mesmo analizar as funcionalidades do gando equino hoxe en día e as que tiña hai 50 anos, como a sociedade trataba eses animais e como os trata, permítenos facer un estudo histórico da comunidade galega.

Agora é un animal de ocio, deportivo, de concursos de beleza, de rutas naturais… Antes era un animal de traballo. Se ves como cambiou a funcionalidade dos equinos, así cambiou a sociedade.

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Felipe Otero, gerente de La Trastienda de Sanxenxo, da su visión del vino en Galicia, sus denominaciones de origen y las variedades más empleadas. Incluye una selección de vinos gallegos que recomienda probar.

Tecnovino vino en Galicia 1

Foto: Vince Veras (Unsplash)

Galicia no solo destaca por sus paisajes y su gastronomía, sino que también es mundialmente conocida por la calidad de sus vinos. Los vinos gallegos suelen ser ligeros y un poco ácidos.

El vino en Galicia y sus variedades de uva

Para elaborar los vinos gallegos se utilizan diversas variedades de uva. Para el tinto se utilizan uvas de tempranillo, mencía, merenzao, caiño, ferrón, sousón, espadeiro, loureiro, brancellao, garnacha y negrada.

En cuanto a las variedades de vino blanco cabe destacar el albariño, godello, treixadura, loureiro, doña branca, caíño, palomino, torrontés, macabeo, lado y albilla.

Los vinos gallegos gozan de unas cualidades muy marcadas. Entre otras cosas, destaca su frescura y el equilibrio que existe entre la acidez y la capacidad aromática. Un vino blanco gallego tiene un punto de frescura destinado a aliviar el calor y la humedad. Además, la acidez de los vinos gallegos se potencia con la capacidad aromática.

De entre todas las variedades de vino de Galicia, albariño, mencía y godello son los más conocidos. A ser posible, es recomendable probarlos en una taza típica gallega para gozar de la experiencia completa.

Tecnovino Albarinos al Mundo 2014 logo

Uvas de albariño, imagen del concurso Albariños al Mundo

La variedad albariño suele alcanzar entre 11º y 13º. Es bastante ácida, con aromas florales y de intensidad media. La variedad Godello alcanza entre 12º y 13’5º. No es muy ácida, pero si aromática. El Albariño se cultiva en las Rías Baixas, mientras que el Godello en la zona de Valdeorras.

La variedad loureiro que se cultiva en el valle del Miño, alcanza graduaciones entre 10º y 11’5º. Tiene una acidez bastante alta y es muy aromático. La variedad treixadura alcanza graduaciones entre 11’5º y 13º. Esta variedad es aromática y con muchos matices.

La variedad doña blanca que se cultiva en el valle de Monterrei produce vinos de unos 11º y con una acidez bastante alta. Son vinos con aromas afrutados de manzana.

En cuanto a las variedades de vino tinto, cabe destacar el mencía. Este se produce en los valles del Sil y en la parte alta del valle del Miño. Son vinos con una graduación de entre 11º y 12’5º. Son vinos poco ácidos y con aroma muy sutil a frambuesa.

La variedad ferrón se produce en la provincia de Ourense. Sus vinos alcanzan graduaciones de 10º u 11º. Se trata de vinos muy ácidos y con aromas intensos. La variedad espadeiro se cultiva en las Rías Baixas. Sus vinos alcanzan los 10º y son muy ácidos también.

Por último, la variedad merenzao, también conocida como maría ordoña o bastardo, se caracteriza por graduaciones de unos 13º. Son vinos muy ácidos y sofisticados.

Las denominaciones de origen gallegas

Ahora que ya están detalladas las principales características de las variedades más conocidas de los vinos gallegos, es hora de centrarnos en las denominaciones de origen.

Tecnovino denominaciones de origen Rias Baixas

Viñedos de Rías Baixas

D.O. Rías Baixas está compuesta por cinco subzonas: Val do Salnés, Condado do Tea, O Rosal, Soutomaior y Ribeira do Ulla. En esta denominación se elaboran sobre todo vinos blancos de la variedad albariño.

Este ultimo se caracteriza por tener un color amarillo brillante y con matices entre dorado y verde. El albariño es un vino de intensidad media y con bastante cuerpo. Además del albariño, también se utilizan variedades de uva loureira, treixadura y caíño blanco.

Las variedades de tinto preferences de esta denominación de origen son caíño tinto, sousón, espadeiro y loureiro.

Tecnovino Valdeorras vinedos en terrazas

Viñedos en terrazas en la DO Valdeorras

D.O. Valdeorras se produce en las zonas de las cuencas de los ríos Sil, Xares y Bibei en la comarca de Valdeorras. El vino más emblemático de esta denominación de origen es el godello. Se trata de un vino afrutado, de color amarillo o dorado y con bastante graduación alcohólica. Otras variedades de blanco son doña branca, albariño, treixadura, loureira, torrontés y lado.

En tintos destaca el mencía que es un vino intenso de color púrpura. También se caracteriza por su aroma afrutado. Además, es un vino de retrogusto intenso y prolongado. Otras variedades de tinto de esta denominación de origen son tempranillo, brancellao, sousón, caíño, merenzao, espadeiro y ferrón.

Tecnovino Mondial des Vins Extremes viticultura heroica Ribeira Sacra

Paisaje de Ribeira Sacra

D.O. Ribeira Sacra se produce en las cuencas de  los ríos Miño y Sil. Esta denominación de origen abarca cinco subzonas: Chantada, Ribeiras do Miño, Ribeiras do Sil, Quiroga-Bibei y Amandi.

Destacan los vinos tintos elaborados con uva mencía de tono rojo y sabores frutales. Además de Mencía, se usan uvas de las siguientes variedades: brancellao, tempranillo, caíño tinto, sousón y merenzao.

En cuanto a las variedades de vino blanco, en esta denominación se encuentran el godello, albariño, loureira, doña branca, treixadura y torrontés.

Viñedo y entorno en la DO Ribeiro

D.O. Ribeiro se sitúa en los valles formados por los ríos Avia, Arnoia y Miño. Más del 85% de la producción de esta D.O. es de vino blanco. Son vinos verdosos con aromas frutales, florales y balsámicos. Se usan uvas de las variedades treixadura, palomino, godello, torrontés, albillo, loureira, albariño y macabeo.

En cuanto a los tintos, destacan las variedades ferrón, sousón, mencía, tempranillo, garnacha y brancellao. Son vinos afrutados y con un punto de acidez.

Vista de paisaje y viñedo en la DO Monterrei

D.O. Monterrei se produce en la comarca del mismo nombre, es decir, en la parte oriental de la provincia de Ourense. En esta denominación de origen, los blancos son de color paja o amarillo, incluso un poco dorados. Son frescos, afrutados y ligeramente amargos. Se usan las variedades godello, doña branca y treixadura.

En cambio, los tintos son de color morado intenso con aromas de frutos rojos y frutas del bosque. Las variedades dominantes son mencía y bastardo. Aunque también están autorizadas otras como tempranillo, caíño y sousón, entre algunas más.

D.O. Vinos Da Terra incluye vinos de varias áreas geográficas. Existen las D.O. de vinos da Terra de Barbanza e Iria, Terra de Betanzos y Terra Val do Miño-Ourense.

En la Terra de Barbanza e Iria se utilizan uvas de las variedades albariño, godello, caíño blanco, loureiro blanco, treixadura y torrontés. De tinto, las variedades preferentes son mencía, sousón, brancellao, espadeiro y loureiro tinto.

El vino de la Terra de Betanzos se elabora con uvas de la variedad godello para el blanco y mencía, brancellao y merenzao para el tinto. En cuanto a los vinos de la Terra Val do Miño-Ourense, se emplean las variedades albariño, loureira, godello, treixadura y torrentés para el blanco. Y mencía, sousón, caíño y brancellao para el tinto.

Tecnovino vino en Galicia 4

Foto: Kym Ellis (Unsplash)

 

Tras las principales características de los vinos gallegos y las denominaciones de origen, a continuación me gustaría hacer algunas recomendaciones para triunfar en la siguiente comida o cena que organices.

Una selección de vinos blancos gallegos recomendados

Los vinos blancos gallegos son mundialmente conocidos por su calidad. Existe una gran variedad. ¿Cómo se sabe cuál es el indicado? A continuación voy a comentar las características principales de cuatro vinos blancos gallegos con los que no puedes fallar.

Tecnovino vino en Galicia 5

Foto: Rafael Barquero (Unsplash)

Albariño Espumoso, Gundian Brut

Este es uno de mis vinos favoritos. Es un vino que está bien en cuanto a calidad-precio. Es un vino espumoso y de color amarillo con efectos incluso dorados. Se elabora con uva de la variedad albariño.

Tecnovino vino en Galicia Gundian Brut

Mucha gente lo considera el mejor vino gallego espumoso del 2020. Es más, consiguió el primer premio en la cata del albariño en Cambados el año pasado. Destaca su equilibrio con la acidez. Se elabora en Vedra.

Albariño Blanco Carballal

El albariño blanco Carballal es un vino de color amarillo pajizo brillante. Tiene aromas a  fruta madura, cítricos y notas balsámicas. Al igual que el vino anterior, está bien de precio. Es un vino clásico de la bodega Carballal. Es más, está dedicado al fundador de la bodega, Benito Vázquez.

Tecnovino vino en Galicia Carballal

En cuanto a su elaboración, cabe mencionar que la uva se deja macerar durante dos horas, la fermentación se hace con levadura indígena y se deja madurar unos 7 meses sobre lías finas en base de acero inox y se embotella con corcho natural.

Ribeiro Blanco A Teixa

Este vino es algo más caro que los anteriores. Principalmente se elabora con la variedad de uva treixadura, aunque también puede contener godello y albariño. La vendimia se realiza de forma manual. Se fermenta con levaduras autóctonas y se deja reposar en lías de roble durante todo un año.

Tecnovino vino en Galicia A Teixa

Es de color amarillo pajizo brillante. Tiene un ligero aroma a frutos secos tostados, fruta blanca y cítricos. En cuanto al paladar, es un vino algo amargo, pero muy elegante y personal. Sin lugar a duda, es una buena opción para una ocasión especial.

D.O. Valdeorras Blanco, Louro

Louro es un vino que está bien en relación calidad-precio. Es de color amarillo pajizo brillante, pero con ribete verdoso. Destacan aromas como el hinojo, el tojo, la flor del castillo y los cítricos. Es un vino fresco, pero voluptuoso y graso.

Tecnovino vino en Galicia Louro

Es ideal para acompañar mariscos, pescados o incluso carne blanca. La vendimia se realiza por parcelas y orientaciones. En cuanto a su elaboración, se deja madurar unos cuatro meses sobre lías finas en foudres.

Tecnovino vino en Galicia 6

Foto: Carson Masterson (Unsplash)

Vinos tintos gallegos que merece la pena probar

Los vinos tintos gallegos son algo menos conocidos que los blancos. Sin embargo, hay tintos gallegos de gran calidad. Si eres amante del vino tinto, deberías probar los vinos que voy a comentar a continuación, si es que aún no los conoces.

D.O. Rías Baixas, Eulogio Pomares Castiñeiro Espadeiro

Castiñeiro Espadeiro es un vino que se elabora con uva de la variedad espadeiro. Es uno de los pocos vinos elaborados en la D.O. Rías Baixas. En cuanto a su elaboración, las uvas se despalillan y luego se dejan fermentar en barricas de roble abierto.

Tecnovino vino en Galicia Castiñeiro Espadeiro

Está bastante bien de precio. Es un vino fresco, fragante y difícil de encontrar. Se caracteriza por su color rojo cereza. Tiene aromas de fruta roja, frutos silvestres y especias como la pimienta blanca. Es ligero, pero a la vez un poco ácido.

As Covas, de Raúl Pérez y Rodrigo Méndez

Otro tinto que me encanta es As Covas. Es un tinto que se elabora con la variedad pinot noir. Es de color rojo cereza madura con aromas a frutos rojos y suelo calcáreo. La cosecha es manual. Y está bien en relación calidad-precio.

Tecnovino vino en Galicia As Covas

En cuanto a su elaboración, la fermentación se realiza en tino de madera y se deja madurar durante doce meses. Es ideal para acompañar salsas agridulces o incluso el pulpo a la parrilla.

D.O. Monterrei, Campo de Probas

Campo de Probas es un vino tinto que se elabora con las variedades de uva caíño redondo, sousón, albarello y mouratón. Es de color rojo picota. Es un vino frutal y muy balsámico y especiado.

Tecnovino vino en Galicia Campo de Probas

Es de la añada del 2010, está bien de precio. Se caracteriza por la fermentación con sus levaduras en acero inox. Es un vino muy especiado. Este tinto combina a la perfección con carne de ternera o aves, entre otros.

D.O. Ribeira Sacra, Regoa Iria

Regoa Iria es un vino tinto de gran calidad, por lo que es algo más caro que los anteriores. Es un tinto con crianza de la cosecha del 2008. Contiene uva de las variedades mencía, brancellao, caíño y sousón.

Tecnovino vino en Galicia Regoa Iria

Es perfecto para acompañar tanto carnes, como guisos o embutidos. La calidad de los vinos de la D.O. Ribeira Sacra gallega es por todos bien conocida. En cuanto a la elaboración de este vino, es preciso mencionar que se deja reposar durante catorce meses en barricas nuevas de roble francés. Sin lugar a dudas, es una elección exquisita con la que dejarás a cualquiera que lo deguste más que boquiabierto.

Conclusión

Esto es todo en cuanto a los vinos gallegos. Ahora ya conoces sus principales características, así como las denominaciones de origen. Los vinos gallegos, tanto blancos como tintos, son sofisticados y de gran calidad.

Si aún no conoces los vinos recomendados en el artículo, deberías probarlos. Todos y cada uno de ellos son vinos excepcionales con los que no vas a defraudar a tus visitas. Algunos incluso los puedes reservar para una ocasión especial en la mejor de las compañías.

[Fuente: http://www.tecnovino.com]

Frame da serie Jardines Históricos

 

Por ÍÑIGO MOUZO RIOBÓ

“Nados sobre as ruínas de antigas fortalezas do século XV, seguen hoxe en pé os pazos de Oca e Santa Cruz de Ribadulla, dous dos máis emblemáticos de toda Galicia. Tras os seus recintos amurallados, súas casas señoriais, bosques, hortas e xardíns conservan a súa peculiar beleza melancólica”.

Así nos presenta RTVE un novo programa sobre estes dous excepcionais pazos galegos. Trátase dun capítulo da súa serie Jardines Históricos emitido cada sábado en La 2 e que fai un intenso percorrido polos principais xardíns da xeografía española. O programa foi emitido o pasado sábado 16 ás 18 horas e agora pode verse na súa web A la Carta.

https://www.rtve.es/alacarta/videos/jardines-con-historia/galicia-pazos-oca-santa-cruz-rivadulla/5763591/

[Imaxe: RTVE – fonte: http://www.historiadegalicia.gal]

A Mesa denuncia « vulneración » dos dereitos lingüísticos e anuncia que acudirá á Xunta.

Imaxe de arquivo dun xuízo. Pool

Nova denuncia a respecto do emprego da lingua galega na Administración. A Mesa pola Normalización Lingüística vén de facer públicas unhas estatísticas a respecto do emprego do galego nos xulgados da Comunidade que dan proba dun uso pouco menos que testemuñal. En total, e segundo datos da plataforma, nos xulgados do social o emprego do galego é inferior ao 1%, unha circunstancia que a Mesa entende como « vulneración dos dereitos lingüísticos ».

A problemática que, a ollos da plataforma, subxace ao reducido emprego non é outra que unha « estranxeirización » do galego nos eidos legais. Neste aspecto, a plataforma comandada por Marcos Maceiras denuncia que a aplicación Minerva –empregada para tramitar os expedientes legais– nin sequera está dispoñible en lingua galega. Esta carencia « fai imposíbel o uso do galego por parte dos e das profesionais da administración pública de xustiza », segundo explican.

Neste contexto, a Mesa denuncia un incumprimento « sistemático » da Carta europea das linguas minorizadas, que sinala que, de darse a petición dunha das partes dun proceso xudicial, este terá que se celebrar na lingua minorizada. En Galicia un 20% dos xuízos reciben tal petición, pero só o 1% do total remata facendo emprego do galego, proporción que, a ollos da Mesa, constitúe un incumprimento da nomeada regulación europea.

A XUNTA « NON PON INTERESE »

Ante estas circunstancias, a Mesa anuncia que vén de solicitar unha xuntanza co director xeral de xustiza da Xunta de Galiza para instalo a iniciar « canto antes » a tradución da aplicación Minerva e dos seus modelos. O obxectivo é que a norma apuntada, á que se une o Estatuto e a normativa de normalización lingüística, sexa cumprida. « A pesar da normativa que defende o seu uso, o galego está presente en menos do 5% da documentación xerada pola xustiza no noso país, sen que a Xunta poña interese en solucionalo », lamenta o presidente da plataforma, Marcos Maceira.

[Imaxe: arquivo dun xuízo. Pool – fonte: http://www.galiciaconfidencial.com]

‘Chegadas, saídas. O antigo camiño de ferro Santiago de Compostela-A Coruña é o título do volume compilado por Manuel Pazos no que fai un percorrido exhaustivo e emocional pola vella vía de tren entre Compostela e A Coruña. Unha viaxe á situación na que está a infraestrutura que logrou manterse en pé até hoxe.
Imaxe da antiga estación de Oroso, hoxe derruída. (Foto: Enrique Castillo)

Imaxe da antiga estación de Oroso, hoxe derruída.

Escrito por Ana Triñáns

« Tentei elaborar un volume que constituíse unha documentación complementaria, non só con carácter técnico senón tamén literaria, con poemas e con fotografía, o que nomeei ‘fotopoemas’, cos testemuños da xente… Un libro para o público xeral ». Así presenta Manuel Pazos o seu volume Chegadas, saídas. O antigo camiño de ferro Santiago de Compostela-A Coruña, editado pola A. C. Obradoiro da História e co patrocinio do Concello de Oroso.

Esta publicación de case 200 páxinas e que combina documentación técnica, mapas, fotografías, versos e memoria oral, tardou en xestarse arredor de ano e medio. Un tempo no que o autor percorreu o tramo da vía férrea da liña Zamora-A Coruña que comunicaba a capital galega, Compostela, e a cidade herculina. Neste camiño puido comprobar en primeira persoa o abandono no que permanece este capítulo da historia socioeconómica da área noroccidental da Galiza.

A obra dos autores Lluís Prieto e Pedro Pintado, O ferrocarril directo á Galiza, foi para Manuel Pazos un cimento importante a partir do que construír a súa obra, coa que, entre outras cuestións, consegue darlle á historia do tren « o carácter galego necesario para entender a xente », e o seu vencello co tren.

A estrutura deste volume

Chegadas, saídas. O antigo camiño de ferro Santiago de Compostela-A Coruña constitúe un documento pormenorizado da historia deste tramo da vía Zamora-A Coruña. Nel, Manuel Pazos compila a cronoloxía dun século de comunicación entre Galiza e Castela por tren, entre 1858 e 1958.

A construción e posta en funcionamento do cuarto treito desta vía, o que uniría as cidades de Compostela e da Coruña, é outro dos capítulos do libro, no que non se pasan por alto nin os anos da represión nin a visita do ditador Franco para inaugurar o tramo, en 1943. « Moita xente maior acórdase da apertura da vía, cando veu Franco », explica Pazos, « moita desa rapazada agora ten arredor dos 80 anos e viron inaugurar o tren, fechar a vía… Nesas persoas ten un impacto que só pasaran 60 anos », recalca o autor.

A partir de aí, a arquitectura que rodeaba cada unha das estacións (con vivendas, almacéns, apeadoiros, depósitos da auga, aseos, túneles…) e a fiel descrición das súas estacións e dos elementos máis destacados do percorrido completan un catálogo ao que se une a memoria oral da xente coa que se entrevistou Manuel Pazos e a combinación poética que elixiu.

Unha ollada desde a lírica

O que le chama « fotopoemas » son conxuntos de fotografías e fragmentos poéticos de autores e autoras de todo o mundo nos que o tren é protagonista. Desde o afamado « Na chegada a Ourense da primeira locomotora » de Curros, até « O tren » que cantaba Andrés do Barro, pasando por Gerardo Diego, Pablo Neruda ou Fernando Pessoa, percorren o volume de Manuel Pazos ilustrando imaxes dos anos 50 e 60 até instantáneas máis recentes daqueles puntos máis importantes da vella vía.

Do abandono á Vía Verde

« O que pasou con esta vía está a pasar con outras, onde se comezan a transformar os percorridos co gallo de habilitalos para os trens de alta velocidade », advirte Manuel Pazos, quen lembra que as estacións « quedaron abandonadas e a xente entrou e levou fotografías, reloxos… ». « Ninguén desde Madrid, desde Adif (Administrador de Infraestruturas Ferroviarias), tivo a preocupación de protexer ese patrimonio, non só arquitectónico senón tamén documental », denuncia.

E o fío da creación da Vía Verde entre a Sionlla e Meirama, o tramo no que xa non queda vía, Manuel Pazos expón que entre o abandono da vía e esta iniciativa « o que non se fixo foi aproveitar os raís, como se fai por exemplo en Escocia, onde se lle dá ao tren un sentido turístico e de proximidade, utilizando locomotoras a vapor con vagóns de época que levan xente e turistas, cobren unha dupla función ». Por iso, o autor de Chegadas, saídas. O antigo camiño de ferro Santiago de Compostela-A Coruña lamenta a chegada desta Vía Verde sobre o que foi parte da nosa historia.

Abandono de túneles e pontes

A vía que unía Compostela e Meirama (Cerceda) desapareceu case por completo e, con ela, chegaron as silvas e as matogueiras aos camiños, aos túneles e aos viadutos. O abandono das estacións e dos apeadoiros carrexou o estrago e espolio do patrimonio arquitectónico e documental que supuña a contorna dunha estación de tren. Este tramo da liña Compostela-A Coruña é o que agora pasará a formar parte da chamada Vía Verde da Sionlla a Meirama.

 

[Imaxe: Enrique Castillo – fonte: http://www.nosdiario.gal]

Escrito por L. C. Carballal

Pódese escribir sobor dun país e mais un pobo nunha lingua allea? Pódese, xaora, como demostra amplamente a literatura, tanto orixinal coma traducida. E facelo dende as entrañas dese pobo? Non, se non se renuncia a unha certa verosimilitude. Aquí, na nosa terra, que autenticidade reflicte un mariñeiro que se expresa coma un mariñeiro cántabro ou andaluz, ou un labrego que o fai coma un castelán ou estremeño, ou inclusive ambos coma exquisitos literatos? Son completamente ciente de que toda literatura é un artificio pro no caso dos escritores gallegos que describen o noso país adoita selo por partida dupla.

A sociedade galega, nidiamente diglósica dende hai varios séculos, apenas se ve representada na literatura que amosa a nosa sociedade, coma se esta realidade tan omnipresente fose eludida, tanto nos escritores en castelán coma nos en galego. Non se trata de usar unha escritura bilingüe que reflicta fielmente esta realidade, mais tampouco que o leitor descoñeza que os personaxes se están a expresar nun ou noutro idioma como características de seu ou en determinadas situacións, dando ao leitor a crenza dun monolingüísmo social moi distante da realidade, tanto actual coma pasada da nosa terra. Durante moito tempo a literatura española obviaba esta situación, así no noso país coma nos demais territorios bilingües de España, mais actualmente non me parece lícito ocultar algo tan fundamental nunha sociedade determinada como a lingua ou linguas en que se expresa.

Así, en obras en castelán, é frecuente atopar personaxes que calcan o castelán madrileño aínda que reflictan realidades da nosa terra, coma se o castelán de Galiza non tivese unhas características ben remarcábeis, alén do seu inconfundíbel sotaque, tanto na súa morfosintaxe coma no seu léxico, que dean auténtica veracidade aos personaxes.

Moitos escritores gallegos teñen a aspiración, totalmente lexítima, de triunfar en Madride, así foi antano: Ramón del Valle-Inclán, Emilia Pardo Bazán, Wenceslao Fernández Flórez, Gonzalo Torrente Ballester, Camilo J. Cela etc.; coma hogano: Julián Ríos, Francisco Narla, Manel Loureiro, Nieves Abarca etc., onde mesmo a famosa activista proespañol Marta Rivera de la Cruz obtivo recompensa como concelleira de cultura da Comunidade Autónoma. Mais eles non fan literatura galega, senón literatura española, porque se procuramos “literatura gal(l)ega” en internet o resultado sempre vai ser literatura escrita en idioma galego, a única que nos identifica como pobo singular.

E coa súa escolla –perfeitamente lícita, volvo lembrar– contribúen ao espallamento e fixación do castelán como idioma culto de Galiza, un proceso que xa é secular, e por iso considero que fan unha “literatura sipaia” –adaptando o substantivo “sipaio” como adxectivo–, pois coma os sipaios, as tropas indíxenas coloniais baixo mando estranxeiro que contribuíron ao dominio da India polos ingleses, eles contribúen ao dominio do castelán na nosa cultura. Que ninguén se deixe enganar, a lingua non é só un simple instrumento lingüístico pra elaborar cultura senón que tamén devén nunha arma ideolóxica en toda sociedade diglósica. Actualmente, coa globalización e o dominio do inglés todas o son, como o demostra as medidas que se toman en Franza pra protexer o francés fronte a aquel. Por isto a literatura gallega en castelán transmite implicitamente unha mensaxe clara: o castelán é o idioma culto e o galego unha simple lingua popular; unha opinión rancia inculcada secularmente aínda vixente no maxín de moitos galegos. Representa unha literatura que reforza o rol de “Galicia” como unha rexión de España fronte a unha literatura galega que proclama a Galiza como unha nazón de España. Sen dúbida, a escolla lingüística indica, de xeito subliminar pro inequívoco, a noción que cada autor ten da nosa terra e da súa cultura.

Porque soamente dende a lingua galega se defende unha cultura galega propia, que grazas ás traducións se pode divulgar entre o resto dos españois e do mundo sen problema ningún. Porque grazas aos millares de autores que decidiron, e deciden, empregar o noso idioma como instrumento prá súa creación a literatura galega existe, eles son os que crean “país”. Sen eles ninguén falaría dunha “cultura galega” tal como hoxe aínda a entendemos.

Noutrora había certas xustificacións técnicas a prol da escolla do castelán como lingua literaria por mor da carencia dunha normativa ortográfica e, sobor todo, dun prestixio literario do galego. Mais hoxe isto mudou radicalmente, e mesmo se pode asegurar que a mellor literatura que se está a facer en Galiza, faise en galego, como demostran os numerosos recoñecementos literarios obtidos fóra do noso país.

Non obstante, debe recoñecerse que actualmente xa hai unha gran porcentaxe de galegos que viven completamente instalados no castelán como idioma propio, cun coñecemento pasivo, e a miúdo defectuoso, do galego, produto do deficiente ensino vixente, malia que xa se cumpran case catro décadas de ensinanza bilingüe. Esta realidade incuestionábel leva a que haxa xente que defende que Galiza ten dúas linguas e ambas representan a nosa cultura, mais eu discrepo: o noso país ten dous idiomas por imperativo histórico e legal, mais soamente un deles é “lingua propia de Galiza”: a galega. A única que nos entronca co noso pasado como reino, é dicir, sendo algo máis ca unha simple rexión española ou as “catro provincias” do noroeste, e nos irmanda con Portugal e demais países lusófonos, dando á nosa cultura unha dimensión tantas veces ocultada; e amais dignifícanos como pobo letrado cunha apreciábel tradición literaria dende a Idade Media. Pola contra, os literatos galegos en castelán deben procurar os referentes literarios primeiros alén de Galiza, fóra dos nosos devanceiros. Habemos acabar como os irlandeses, que procuran os primordios da súa lingua nos antigos textos ingleses mentres que precisan tradutores pra ler os seus textos medievais.

En España, a literatura galega, coma a catalá ou a éuscara, trátanse como unhas literaturas subsidarias da “española”. Cada vez estou máis convencido de que nunca o galego, nin loxicamente a súa cultura, terá un trato de igualdade neste “estado constitucional” e que aceptalo é asumir esta subordinación endémica da nosa cultura, cun porvir de mera supervivencia testemuñal ou de simple extinción paulatina.

Ende mal, non é este, precisamente, un fenómeno excepcional, nin moito menos exclusivo da sociedade galega e demais comunidades bilingües españolas, tamén se dá extensamente noutras comunidades bilingües europeas e, sobor todo, nos estados xurdidos trala descolonización en Asía, África e Oceanía, onde moitos escritores renuncian aos idiomas maternos co norte dun maior suceso empregando os idiomas dos seus colonizadores, perpetuando así un supremacismo cultural colonial en total contradición coa independencia acadada, que deveu en meramente administrativa.

Que ninguén esqueza que sen os sipaios os británicos xamais darían dominado a India, mais hoxe quen os honra?

 

[Fonte: http://www.praza.gal]

Mostra promovida polo Consello da Cultura Galega e o Arquivo da Emigración Galega coa colaboración da Secretaría Xeral da Emigración da Xunta de Galicia.

Do 4 de decembro ao 28 de xaneiro pode visitarse na Fundación Curros Enríquez, en Ourense, a exposición Ou soño cubano dá emigración galega, mostra promovida polo Consello da Cultura Galega e o Arquivo dá Emigración Galega coa colaboración da Secretaría Xeral dá Emigración da Xunta de Galicia.

Esta exposición recolle a importancia e dimensión da comunidade inmigrante galega na Habana desde a primeira metade do século XIX. Ao ser a segunda cidade do mundo que máis galegas e galegos acollía, despois de Bos Aires, fixo que a colectividade de Cuba articulásese de formas diversas a través de centros galegos e sociedades locais, comarcais e parroquiais desde os que se concibiron novas ideas para a renovación de Galicia e enviáronse recursos ao país de orixe.

Ou soño cubano dá emigración galega ten como fin narrar e recrear as fases e accións principais da emigración galega, desde a súa chegada ata o seu retorno, pasando polo asociacionismo, a situación da muller inmigrante, as publicacións e proxectos políticos para Galicia xurdidos en Cuba e a pegada da inmigración galega cuxas actividades, centros e festas tiñan unha grande visibilidade na sociedade e na cultura cubanas.

[Fonte: http://www.cultura.gal]

“Son galegofalante”, a iniciativa da Área de Normalización Lingüística.

Doce meses e alumnos e alumnas galegofalantes da Universidade de Vigo contando as súas experiencias, desexos ou consellos en torno ao idioma propio de Galiza. Esta é a idea que se plasma no Calendario 2021 editado pola Área de Normalización Lingüística (ANL) da Universidade de Vigo e que este ano pon no centro ao alumnado falante de galego.

“Malia que somos conscientes de estarmos ante un desafío preocupante e urxente para o futuro do idioma, cómpre recoñecer o labor que, consciente ou inconscientemente, realizan as e os estudantes que deciden vivir en galego na súa cotiandade universitaria”, indican desde a ANL.

Diego, Sara, Sandra, Ana ou Lucas falan nas páxinas do calendario da súa experiencia como falantes de galego no ámbito universitario, e non só nel, e das posibilidades abertas para dar o paso e ser galegofalante.

“Desde a entrada na universidade sentinme máis cómodo á hora de falar galego en comparación co instituto”, afirma Diego Vázquez, estudante de 3º de Educación Primaria no Campus de Ourense. “A universidade é un espazo no que te podes sentir moi cómoda falando galego”, apunta Ana Rodríguez, que cursa 4º de Enxeñería Informática.

Alejandro Guzmán, 2º de Dirección e Xestión Pública, reflexiona sobre a lingua: “Ás veces á xente dálle por pensar que o galego é unha lingua do rural, de xente maior exclusivamente, que non vai co mundo moderno, que non é nada útil, mesmo ás veces pensan que pode ser unha lingua imposta, malia ser a propia do territorio”.

Valeria Martínez, 4º de Belas Artes: “Gústame moito falar galego, amo o idioma, creo que é moi necesario falalo, sexas neofalante, sexas falante de toda a vida. Na universidade hai posibilidades para o galego, pero fan falta tamén ganas e esforzo por parte de todas e todos”.

“Na universidade eu falo galego e non teño a necesidade de cambiar de idioma. Aínda que me falen en castelán, eu respondo sempre en galego. O galego é o idioma que deberiamos preservar”, di Sara Fernández, 1º de Xeografía e Historia.

 

[Fonte: http://www.nosdiario.gal]

Arsenal de Ferrol / foto: hwi62CC0

“As abaixo asinantes, presas políticas de Ferrol na ditadura, tivemos coñecemento polos medios de comunicación que o ministerio de Xustiza está a traballar na reforma do Código Penal que tipificaría como delito a apoloxía ou exaltación do franquismo. Tamén que Adriana Lastra manifestaba que se retirará a simbología franquista que aínda queda en lugares públicos, así como a existencia dun anteproxecto de Lei de Memoria Democrática prohibe actividades de exaltación e enaltecemento da ditadura”.

“Pero manifestamos o noso escepticismo porque desde hai máis de corenta anos é unha evidencia que os sucesivos gobernos dende a morte do ditador Franco non tiveron vontade política para acabar con esta vergoña”. Así fala unha carta enviada á Ministra de Defensa Margarita Robles por 17 presas políticas de Ferrol e na que se denuncia a permisividade coa exaltación do franquismo así como os máis de 23 símbolos e nomes franquistas nas instalacións militares de Galicia.

Capitanía Xeral na Coruña / foto: turismo.gal

A historia dunha esixencia de democracia

Tal e como lembra a carta, xa no ano 1981 fíxose na cidade de Ferrol o primeiro gran intento por retirar os símbolos do franquismo. Foi na alcaldía do socialista Xaime Quintanilla Ulla, na que se aprobou retirar as rúas con significacións franquistas e militares golpistas da cidade. Mentres isto sucedía, como recolle o texto “o Ministerio de Defensa permitía que varias rúas do Arsenal Militar de Ferrol fosen bautizadas con eses mesmos nomes”, que perviven hoxe en día.

Despois, coa aprobación da Lei de Memoria Histórica en 2007, os sucesivos ministerios de Defensa dos gobernos de PSOE e PP non retiraron eses polo menos dez nomes desas rúas franquistas do Arsenal. No ano 2009 o Pleno de Ferrol, alcaldía do socialista Vicente Irisarri e cos votos a favor do PSOE, Esquerda Unida e BNG, pedía ó Ministerio de Defensa o cambio de nomes desas rúas. “Pero Defensa non fixo nada”.

Escola Naval de Marín / foto: Contando Estrelas CC-By Wikimedia

Máis tarde, no ano 2014 a deputada do PSOE no Congreso, María Paloma Rodríguez Vázquez, presentaba en xaneiro de 2014 unha proposición non de lei para que se retirasen esas rúas do Arsenal Militar de FerrolA petición tampouco foi atendida polo goberno de Mariano Rajoy.

Finalmente, xa no ano 2018 o Manifesto en contra do franquismo nas Forzas Armadas, denunciaba o incumprimento da Lei de Memoria Histórica e apuntaba cara esas placas e nomes das rúas do arsenal. Mesmo se pedía a colaboración de historiadoras como Bernardo Máiz, Xosé Manuel Suárez e Soledad Gómez de las Heras, para presentar o nome de dez persoas relacionadas coa Armada e o Arsenal ferrolán, que loitaron e sufriron polos valores democráticos e cívicos, como reemprazo. Mais tampouco tivo resposta.

Museo Militar de Galicia na cidade da Coruña / foto: Albert Galiza CC-By Wikimedia

23 símbolos e nomes franquistas nas instalacións militares de Galicia

Segundo os represaliados que asinan a carta, a presenza, máis de corenta anos despois do final do franquismo destes nomes no Arsenal, trátase “dunha ofensa á democracia e ás 714 persoas, entre civís e militares, asasinadas polo franquismo na comarca de Ferrol”. Máis a nómina de símbolos franquistas nas instalacións militares de Galicia é aínda maior. Estes son algún deles:

  • CUARTEL SÁNCHEZ DE AGUILERA. Denúnciase que ademais dos dez nomes desas rúas franquistas do Arsenal na cidade de Ferrol poden atoparse outros símbolos. Dentro do mesmo arsenal, no cuartel Sánchez Aguilera aínda se conserva un escudo franquista na súa fachada.
  • IGREXA DE SAN FRANCISCO DE FERROL. Na entrada e en lugar preferente atópase unha gran cruz coa inscrición: Caídos por Dios y por España. Despois unha placa con este texto: La Marina de Guerra a los gloriosos caídos del Baleares, caídos por Dios y por España en el Crucero Baleares ¡Presentes!. Segundo a carta “unha igrexa convertida, coa colaboración do Ministerio de Defensa, nun auténtico museo de exaltación do franquismo”, na que tamén está sinalizada a pía onde foi bautizado o ditador Franco.
  • HOSPITAL JUAN CARDONA DE FERROL. O propio nome xa fai alusión a un militar golpista. Mais na entrada do hospital pode verse a escultura de Camilo Alonso Vega, tamén militar golpista, tenente xeneral, ministro da ditadura que é cualificado nunha placa como un Soldado heroico. Gobernante exemplar. Paradigma de lealtades. Alonso Vega era coñecido entre a militancia antifranquista como “Camulo”, pola represión violenta contra o pobo.

  • COLEXIO MORENO FERNÁNDEZ EN PONTEVEDRA. Segundo a carta “o Defensa se nega dende hai anos a cambiar o nome do colexio Moreno Fernández, que depende deste ministerio”, na cidade de Pontevedra. Moreno Fernández estaba ó mando do acoirazado Canarias na chamada “Espantá” ou fuxida de máis de 100.000 persoas pola estrada Málaga-Almería, bombardeadas polos franquistas, provocando máis de 5.000 mortes.
  • RESIDENCIA GENERAL BARROSO EN SANTIAGO EN SANTIAGO. En Santiago está a Residencia de Estudiantes Teniente General Barroso, que depende do Ministerio de Defensa. Trátase dun militar golpista que durante a Guerra Civil foi xefe do Cuartel Xeneral de Franco e despois ministro do Exército entre 1957 e 1962. Por En Valencia retirouse por unanimidade a distinción de Fillo Adoptivo do xeneral en 2016.
  • SALA DE HONRA Ó XENERAL YAGUE NA CAPITANÍA DA CORUÑA. No edificio de maior rango militar de Galicia, a Capitanía Xeneral e Real Audiencia da Coruña, na Cidade Alta, consérvase unha placa sinala o nome da Sala de Honor: Gral. Yagüe. Foi coñecido popularmente como Carniceiro de Badajoz, despois de asasinar ó mando do exército franquista a 4.000 persoas na praza de touros desa cidade, declarando despois: “naturalmente que los hemos fusilado”.
  • MUSEO HISTÓRICO MILITAR DE CORUÑA. Denuncian tamén varios contidos do Museo Histórico Militar da Coruña. “A explicación do alí exposto podería corresponder perfectamente a calquera ano da ditadura. O retrato e o busto de Francisco Franco está acompañado dun texto no que non se fai referencia a que o 18 de xullo de 1936 houbo unha sublevación militar contra a Constitución e tampouco se cualifica a Franco como ditador”. Nos retratos do Marqués de Cavalcanti -José Cavalcanti de Alburquerque y Padierna- e do xeneral José Luis Romero Corral “non se explica que se trata de dous golpistas que participaron no exército dos sublevados en 1936”. Sergio Peñamaría de Llano ten un retrato no museo ó seu uniforme de militar e condecoracións e unha vitrina coa súa pistola. Non hai referencias a que “protoganizou unha criminal represión como tenente da Lexión en 1939 na comarca de Valdeorras e tamén como fiscal militar, solicitando penas de morte, entre outros, para dirixentes do PCE”.

Igrexa de San Francisco de Ferrol / foto: turismo.gal

Na carta á ministra afírmase que “é moi preocupante a exaltación do ditador Franco en manifestos públicos de militares, cando algúns fixeron a súa carreira na democracia”. Recordan que “o Código Penal de Alemaña contempla penas de até tres anos de cárcere por exaltación do nazismo” e “en Italia a apoloxía do fascismo pode ser castigada até con catros anos de prisión e tamén está penalizada a propaganda do réxime fascista”.

Escola Naval de Marín / foto Drow male CC-By Wikimedia

 

 

[Fonte: http://www.historiadegalicia.gal]

Escrito por Paulo Gamalho 

Após o excelente trabalho do catedrático Martinho Montero Santalha sobre o uso das formas Galiza/Galicia no período medieval, não é fácil acrescentar novas informações sobre este assunto sem evitar redundâncias. No entanto, como se trata duma velha polémica ainda viva nos meios de comunicação (como o recente artigo em Praza por L.C. Carballal) e nas redes sociais, insistirei em defender a forma Galiza como a maioritária no galego medieval frente à forma castelhanizada, Galicia, achegando um ponto de vista mais abrangente. Nomeadamente, apresentarei a distribuição e evolução das formas Galiza e Galicia no contexto doutras palavras que possuem terminações análogas sem iode para as formas patrimoniais e com iode para as formas semicultas castelhanizadas. A metodologia utilizada, de carácter empírico, será a mesma que usei no meu anterior artigo no PGL sobre os pares de sufixos çom/cion e vel/ble.

Deste jeito, compararei, em termos puramente quantitativos, a frequência de distribuição das formas Galiza e Galicia num corpus representativo do galego-português medieval da Galiza ao longo de três séculos: XIII, XIV e XV. A seguir, os dados obtidos para o par Galiza/Galicia serão comparados com a distribuição dum pequeno feixe de palavras com duas terminações, sem iode e com iode, em conflito.

O corpus do galego medieval da Galiza utilizado no presente estudo, cedido polo professor Xavier Varela do ILG e que forma parte do TMILG (Tesouro Medieval Informatizado da Língua Galega), consta de 9 documentos do século XIII contendo 254 mil palavras, 12 documentos do XIV com 817 mil palavras, e 6 documentos do XV com 350 mil palavras. Em total, o corpus conta com cerca de 1 milhão e meio de palavras, sendo todos os documentos de autoria galega (e não portuguesa).

Em total, o corpus conta com cerca de 1 milhão e meio de palavras, sendo todos os documentos de autoria galega (e não portuguesa).

Os documentos pertencem a diversos géneros, incluindo textos líricos, ensaios e escrituras notariais. Entre as obras compiladas, incluem-se as Cantigas de Santa Maria, Crónica Geral de Castela, Cancioneiro de Ajuda, cantigas de Airas Nunes e numerosas actas notariais. Um dos principais problemas deste corpus é que muitos dos documentos, nomeadamente os notariais, contêm parágrafos e excertos em castelhano medieval. A identificação e separação destes excertos foi feita com um detector automático de variedades medievais. É preciso salientar que o número total de parágrafos do corpus é de 165 mil, sendo detectados apenas 1400 em castelhano medieval (ou num galego medieval muito influenciado polo castelhano). Como era esperável, a imensa maioria do texto dos documentos está escrito em galego-português.

Começamos este estudo analisando a distribuição do par Galiza/Galicia ao longo dos três séculos. Para levar a cabo a análise, foram identificadas e listadas todas as variantes gráficas dos dous termos:

GalizaGaliza, Galisa, Galiça, Galliza, Gallisa, Galliça
Galicia:  Galizia, Galisia, Galicia, Gallizia, Gallisia, Gallicia, Galleçia

A seguir, foram extraídas todas as ocorrências das palavras com alguma das variantes listadas nas três partições do corpus (séculos XIII, XIV e XV), assim como os valores agregados, tal e como se mostra nas tabelas 1 e 2.

tabela-01
Tabela 1. Ocorrências das variantes de Galiza no corpus medieval da Galiza ao longo de três séculos e em parágrafos identificados automaticamente como sendo escritos em galego-português.

tabela-02
Tabela 2. Ocorrências das variantes de Galicia no corpus medieval da Galiza ao longo de três séculos  e em parágrafos identificados automaticamente como sendo escritos em galego-português.

A tabela 1 mostra a distribuição ao longo dos três séculos estudados das variantes de Galiza, que têm uma frequência total de 148 ocorrências em parágrafos seleccionados polo detector de língua como sendo escritos em galego-português. A tabela 2 reflecte a distribuição das ocorrências das variantes de Galicia, cujo agregado total é quase três vezes inferior: 55 ocorrências totais, a maioria delas (50) encontradas em documentos do século XV.

Cumpre salientar que na tabela 2 aparecem 4 das 7 variantes de Galicia, pois 3 delas (Galisia, Gallicia, Galleçia) só aparecem em excertos em castelhano. Uma vez feito o mesmo estudo quantitativo em relação aos excertos em castelhano, identificamos 47 ocorrências em total de variantes de Galicia, enquanto que só aparecem em total 10 variantes de Galiza neste tipo de parágrafos. Em consequência, em contraste com os parágrafos em galego-português, o termo Galicia é o maioritário nos excertos em castelhano medieval.

Para visualizarmos melhor as frequências das formas Galiza/Galicia em termos relativos, pois os corpus de cada século são de tamanhos diferentes, observemos o rácio ou proporção entre os valores das duas formas nos excertos em galego-português e castelhano que nos fornece a Figura 1. Esta figura mostra duas curvas: por um lado, a curva vermelha representa a evolução da proporção entre a frequência agregada das variantes de Galiza frente à frequência das variantes de Galicia ao longo dos séculos em texto escrito em galego-português e, por outro, a curva roxa representa a proporção entre as variantes de Galicia frente às de Galiza nos excertos em castelhano medieval. As curvas mostram uma tendência muito significativa: a maior proporção de Galiza frente a Galicia atinge o máximo no século XIII (14 vezes maior) e vai caindo até ser menos do dobro (92 frente a 50) no século XV. Em contraste, nos parágrafos em castelhano medieval, a proporção entre Galicia frente a Galiza vai crescendo até chegar a ser 14 vezes maior no século XV. Esta figura mostra com claridade uma correlação forte entre a progressiva aparição das variantes de Galicia nos textos escritos tanto em galego-português como em castelhano medieval e a progressiva influência de Castela na Galiza ao longo dos séculos da baixa Idade Média. É preciso ter muita imaginação para não ver aqui um indício claro de castelhanização no uso cada vez mais frequente de Galicia ao longo dos séculos.
grafica
Figura 2. Maior proporção de Galiza frente a Galicia nos excertos em galego-português, comparada com  a maior proporção de Galicia frente a Galiza nos excertos em castelhano, e evolução das proporções (descida de Galiza e aumento de Galicia) ao longo dos três períodos estudados (séculos XIII, XIV e XV).

A seguir, analisamos a evolução da distribuição de frequências doutras palavras que, como o par Galiza/Galicia, sofreram similares vacilações entre as formas patrimoniais sem iode e as formas castelhanizadas com iode. Nomeadamente, analisamos os seguintes seis pares de formas e as suas variantes gráficas:
espaço: espaço, espaso, espazo, espaco         espaçioespaçio, espasio, espazio, espacio

preço
preço, prezo, preco             preçiopreçio, presio, prezio, precio

serviço
serviço, serviso, servizo, servico        serviçioserviçio, servisio, servizio, servicio

graça
graça, grasa, graza, graca            graçia: graçia, grasia, grazia, gracia

justiça
: justiça, justisa, justiza, justica        justiçiajustiçia, justisia, justizia, justicia

sentença
sentença, sentensa, sentenza, sentenca    sentençiasentençia, sentensia, sentenzia, sentencia

Mesmo se as formas com iode (-çio) triunfaram na fala popular, junto com uma mancheia de castelhanismos, as últimas normas da RAG de 2003 só admitem as formas patrimoniais sem iode para este conjunto de palavras. No caso de Galiza/Galicia, as duas formas são consideradas legítimas sendo a forma com iode maioritariamente usada na atualidade e reconhecida como “a denominación oficial do país”.

tabela-03
Tabela 3. Ocorrências das formas sem iode terminadas em -ço/-ça  no corpus medieval da Galiza ao longo de três séculos e em parágrafos em galego-português (para simplificar, o valor de cada forma por século é a soma das frequências de todas as suas variantes).

tabela-04
Tabela 4. Ocorrências das formas com iode terminadas em -çio/-çia no corpus medieval da Galiza ao longo de três séculos e em parágrafos em galego-português (para simplificar, o valor de cada forma por século é a soma das frequências de todas as suas variantes).

As tabelas 3 e 4 mostram as distribuições dos seis pares de formas agregando a frequência das suas variantes em cada linha para simplificar a visualização. Observa-se que as ocorrências das variantes terminadas na forma patronímica -ça/-ço é maioritaria: 844 ocorrências, frente a 258 casos de variantes terminadas em -çia/-çio.

Como os corpus de cada século são de tamanho diferente, vai ser preciso relativizar de novo estes valores. Desta volta, usamos a percentagem ou probabilidade de ocorrência das formas em -ça/-ço frente a -çia/-çio ao longo dos séculos, incluindo as probabilidades de Galiza frente Galicia. A tabela 5 mostra estes valores relativos onde se observa como as formas patrimoniais (em azul) têm uma percentagem de uso muito maior do que as formas com iode, mas essa percentagem desce ao longo dos séculos. A figura 2 visualiza melhor essa descida, sendo mais marcada no caso de Galiza frente a Galicia que no caso das palavras terminadas em -ço/-ça frente às terminadas em -çio/-çia. De cada 100 ocorrências Galiza/Galicia, 93 são escritas com variantes de Galiza no século XIII, mas só 64 de cada 100 no XV. As palavras patrimoniais terminadas em -ço/-ça seguem a mesma tendência mas mais suave: a curva desce de 80 para 66 por cento de uso ao longo dos três séculos.

tabela-05

Tabela 5. Percentagens de uso das diferentes formas estudadas ao longo dos três séculos em excertos em galego-português. As percentagens totais (última coluna) são calculadas sobre o total de ocorrências.
grafica-02
Figura 3. Visualização das percentagens/probabilidades de uso das formas patrimoniais nos excertos em galego-português ao longo dos três séculos medievais (as percentagens da gráfica são os valores em azul da tabela 5).

As percentagens mostradas correlacionam com as proporções ou rácios de uso entre as formas sem e com iode. A proporção de uso de Galiza frente a Galicia e das palavras em çom frente a -çion também vai decrescendo com o passar dos séculos e a progressiva castelhanização da escrita. Os mesmos dados que explicam a evidente castelhanização de gracia ou espacio demostram igualmente que Galicia é um claro e inequívoco castelhanismo.

Os mesmos dados que explicam a evidente castelhanização de gracia ou espacio demostram igualmente que Galicia é um claro e inequívoco castelhanismo.

À luz destes dados, é difícil suster linguisticamente que a forma Galicia seja legítima em quanto que outras palavras com iode, como gracia ou espacio, tamém muito populares na fala espontânea, sejam castelhanismos não permitidos polas normas da RAG. É bem provável que, além dos critérios linguísticos e quantitativos, as normas da nossa língua estejam reguladas por valorações subjectivas ligadas à psique do colonizado: se o nosso dono e senhor chama o nosso país Galicia, esta deve ser a forma legítima. Trata-se dum preconceito forte e sólido como uma rocha, inserido no ADN da gente, e contra um tal preconceito nada ou pouco podem fazer estudos quantitativos como este.

 

[Fonte: http://www.pgl.gal]